Thôi miên

Thôi miên là một trạng thái tâm lý đặc biệt đặc trưng bởi sự tập trung cao độ, khả năng đáp ứng với gợi ý tăng lên, và sự thay đổi trong nhận thức, trí nhớ và ý thức về môi trường xung quanh. Trạng thái này thường được tạo ra với sự hỗ trợ của một chuyên gia được đào tạo (nhà thôi miên) thông qua các quy trình cảm ứng và gợi ý. Thôi miên không phải là giấc ngủ mà là một trạng thái thức tập trung và hấp thụ.

Định nghĩa và Bản chất

Thôi miên, hay còn gọi là thôi miên trị liệu trong bối cảnh y tế, là một quá trình tương tác trong đó một người (chủ thể) phản ứng với những gợi ý do người khác (nhà thôi miên) đưa ra để tạo ra những thay đổi trong cảm giác, tri giác, suy nghĩ, cảm xúc hoặc hành vi. Trạng thái thôi miên thường liên quan đến sự thư giãn sâu, tập trung chú ý hẹp và tăng tính dễ tiếp thu với các gợi ý phù hợp với mục tiêu của chủ thể.

Cần phân biệt rõ giữa thôi miên được thực hành bởi các chuyên gia y tế, tâm lý được đào tạo và các hình thức biểu diễn thôi miên giải trí, vốn thường phóng đại và bóp méo khả năng thực sự của thôi miên, tạo ra những hiểu lầm trong công chúng.

Lịch sử

Trên thế giới

Các thực hành giống thôi miên đã xuất hiện từ thời cổ đại trong các nghi lễ tôn giáo và chữa bệnh của nhiều nền văn hóa. Nền tảng hiện đại của thôi miên bắt đầu với Franz Mesmer, một bác sĩ người Đức ở thế kỷ 18 với thuyết "từ tính động vật". Mặc dù lý thuyết của ông bị bác bỏ, thuật ngữ "mesmerize" ra đời từ đây. Đến thế kỷ 19, bác sĩ người Scotland James Braid đã đặt ra thuật ngữ "hypnosis" (bắt nguồn từ "hypnos" - thần ngủ trong thần thoại Hy Lạp) và xem nó như một hiện tượng tâm lý thần kinh, mở đường cho nghiên cứu khoa học. Các nhà tiên phong khác bao gồm Jean-Martin Charcot, người nghiên cứu thôi miên trong chứng loạn thần kinh, và Sigmund Freud, người ban đầu sử dụng thôi miên trước khi phát triển phân tâm học.

Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, thôi miên bắt đầu được biết đến rộng rãi hơn vào cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21, chủ yếu thông qua các chương trình biểu diễn giải trí nước ngoài và sách báo. Ban đầu, nó thường bị đồng nhất với các hiện tượng huyền bí hoặc bùa ngải. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của khoa học tâm lý và y học, thôi miên trị liệu dần được các chuyên gia trong nước quan tâm nghiên cứu và ứng dụng.

Một số bác sĩ tâm thần, nhà tâm lý học tiên phong đã học hỏi từ nước ngoài và bắt đầu đưa thôi miên vào như một kỹ thuật bổ trợ trong trị liệu. Sự ra đời của các hiệp hội như Hiệp hội Tâm lý học và Tâm thần học Việt Nam đã tạo diễn đàn để thảo luận về các phương pháp trị liệu mới, trong đó có thôi miên. Gần đây, internet và mạng xã hội đã giúp phổ biến thông tin đa chiều hơn, đồng thời cũng làm nảy sinh nhiều vấn đề với các "thầy thôi miên" tự xưng không có chuyên môn.

Các loại hình thôi miên

Thôi miên trị liệu lâm sàng: Được sử dụng bởi các bác sĩ, nhà tâm lý được đào tạo như một công cụ bổ trợ trong điều trị các vấn đề tâm lý (trầm cảm, lo âu, rối loạn stress sau sang chấn), thay đổi thói quen (cai thuốc lá, giảm cân), và kiểm soát cơn đau.
Thôi miên hồi quy (Thôi miên hồi quy): Một kỹ thuật đặc biệt nhằm giúp chủ thể tiếp cận và tái trải nghiệm những ký ức trong quá khứ, thường được sử dụng trong trị liệu tâm lý để xử lý sang chấn. Tuy nhiên, tính chính xác của ký ức được phục hồi bằng phương pháp này vẫn là chủ đề tranh luận khoa học.
Thôi miên tự lực: Cá nhân tự học cách tự đưa mình vào trạng thái thôi miên thông qua tự gợi ý, thường dùng để thư giãn, giảm căng thẳng hoặc củng cố mục tiêu cá nhân.
Thôi miên biểu diễn: Mục đích giải trí, thường phóng đại khả năng kiểm soát tâm trí, có thể tạo ra nhận thức sai lệch cho công chúng về bản chất thực sự của thôi miên.

Nghiên cứu khoa học

Với sự phát triển của các kỹ thuật chụp ảnh não bộ như fMRI và PET, khoa học thần kinh đã cung cấp bằng chứng về những thay đổi sinh lý thần kinh trong trạng thái thôi miên. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, dưới thôi miên, hoạt động ở các vùng não liên quan đến chú ý, kiểm soát hành vi và xử lý cảm xúc có sự thay đổi đáng kể. Ví dụ, khi được gợi ý về cơn đau, vùng não xử lý đau có thể giảm hoạt động.

Tại Việt Nam, nghiên cứu khoa học chính thống về thôi miên còn tương đối hạn chế và chủ yếu mang tính ứng dụng lâm sàng. Một số luận văn, đề tài nghiên cứu trong ngành tâm lý học lâm sàng và y học đã bắt đầu đề cập đến hiệu quả của thôi miên như một liệu pháp bổ trợ trong giảm đau sau phẫu thuật, giảm lo âu trước phẫu thuật, hay hỗ trợ cai nghiện. Các nghiên cứu này thường được công bố trên các tạp chí chuyên ngành y học hoặc tâm lý học trong nước.

Ứng dụng

Trong bối cảnh Việt Nam, thôi miên chủ yếu được ứng dụng trong các lĩnh vực sau:

Y tế và Tâm lý trị liệu: Hỗ trợ trị liệu các rối loạn lo âu, trầm cảm nhẹ đến trung bình, rối loạn stress sau sang chấn, các vấn đề rối loạn giấc ngủ, và đặc biệt là kiểm soát cơn đau trong nha khoa, đau đẻ hoặc đau mạn tính. Nó cũng được dùng để hỗ trợ cai nghiện thuốc lá, rượu bia.
Phát triển bản thân: Một số chuyên gia sử dụng thôi miên để giúp thân chủ tăng cường sự tự tin, vượt qua nỗi sợ hãi (như sợ nói trước đám đông), cải thiện khả năng tập trung và học tập.
Thể thao: Vận động viên có thể sử dụng kỹ thuật thôi miên tự lực hoặc có hướng dẫn để tăng cường hình ảnh tinh thần, vượt qua áp lực thi đấu và củng cố kỹ năng.
Điều tra: Một ứng dụng gây tranh cãi là sử dụng thôi miên để giúp nhân chứng hồi tưởng lại chi tiết sự việc. Tuy nhiên, tính hợp pháp và độ tin cậy của thông tin thu được bằng phương pháp này tại Việt Nam chưa được công nhận trong tố tụng hình sự.

Tình trạng pháp lý tại Việt Nam

Hiện nay, Việt Nam chưa có một văn bản pháp luật chuyên biệt nào quy định trực tiếp về nghề nghiệp thôi miên hay cấp phép hành nghề thôi miên. Việc hành nghề chủ yếu dựa trên nền tảng chuyên môn của người thực hiện.

Nếu thôi miên được thực hành bởi bác sĩ tâm thần hoặc bác sĩ y khoa có chứng chỉ đào tạo về thôi miên trị liệu, nó được xem như một kỹ thuật y tế bổ trợ và thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Khám bệnh, chữa bệnh.
Nếu được thực hành bởi nhà tâm lý học lâm sàng được cấp phép, nó nằm trong khuôn khổ hoạt động trị liệu tâm lý.
Các cá nhân không có chứng chỉ y khoa hoặc tâm lý học lâm sàng hợp pháp mà hành nghề thôi miên để chữa bệnh có thể bị xử lý theo quy định về hành nghề y không phép.
Các hoạt động biểu diễn thôi miên giải trí cần tuân thủ các quy định về biểu diễn nghệ thuật và an ninh trật tự.

Quan điểm văn hóa và xã hội

Quan niệm về thôi miên trong xã hội Việt Nam khá phức tạp và đa dạng:

Giao thoa với tín ngưỡng dân gian: Một bộ phận công chúng, đặc biệt là ở vùng nông thôn, dễ đồng nhất thôi miên với các hiện tượng bị ếm, bị yểm bùa hoặc nhập đồng, xuất phát từ văn hóa tâm linh.
Thái độ hoài nghi khoa học: Giới trẻ và những người có học vấn cao thường có cái nhìn thận trọng, đòi hỏi bằng chứng khoa học và chỉ tin tưởng khi thôi miên được thực hiện bởi chuyên gia y tế.
Ảnh hưởng từ truyền thông: Các chương trình biểu diễn thôi miên giải trí trên truyền hình và mạng xã hội đã tạo nên sự tò mò nhưng đồng thời cũng dẫn đến hiểu lầm về khả năng "điều khiển người khác" của thôi miên.
Xu hướng tiếp nhận tích cực: Ngày càng nhiều người tìm đến thôi miên trị liệu như một lựa chọn bổ sung cho y học hiện đại để giải quyết các vấn đề tâm lý, căng thẳng mà không muốn dùng thuốc ngay lập tức.

Một số chuyên gia và tổ chức đáng chú ý tại Việt Nam

Các bệnh viện và phòng khám tâm thần, tâm lý lớn: Một số bệnh viện như Bệnh viện Tâm thần Trung ương 1, Bệnh viện Tâm thần Thành phố Hồ Chí Minh, hay các phòng khám tâm lý lâm sàng tư nhân uy tín có bác sĩ, chuyên gia được đào tạo và có thể ứng dụng thôi miên trong trị liệu.
Các hiệp hội chuyên môn: Hiệp hội Tâm lý học và Tâm thần học Việt Nam đôi khi có các hội thảo, khóa đào tạo ngắn hạn liên quan đến các liệu pháp tâm lý tiên tiến, trong đó có thể đề cập đến thôi miên.
Các chuyên gia tiên phong: Một số bác sĩ, nhà tâm lý học đã công khai sử dụng và giới thiệu về thôi miên trị liệu trên các phương tiện truyền thông đại chúng, góp phần nâng cao nhận thức đúng đắn về lĩnh vực này. (Lưu ý: Wikipedia không liệt kê tên cá nhân còn sống trừ khi họ có độ nổi bật đặc biệt, do đó phần này chỉ mô tả chung).
Cảnh báo: Cộng đồng cần thận trọng trước các quảng cáo "thôi miên chữa bách bệnh", "thôi miên để giàu có" trên mạng xã hội, vì đây thường là hình thức lừa đảo, lợi dụng sự thiếu hiểu biết của công chúng.

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tạp chí Tâm lý học Việt Nam (Có thể có bài viết chuyên ngành)
Thông tin từ các bệnh viện tâm thần công lập lớn.