View source for హిప్నోసిస్

'''హిప్నోసిస్''' (Hypnosis) ఒక మానసిక స్థితి లేదా ప్రక్రియ, దీనిలో ఒక వ్యక్తి (సబ్జెక్ట్) మరొక వ్యక్తి (హిప్నోటిస్ట్) యొక్క మార్గదర్శనలో, సూచనలను స్వీకరించడానికి, స్మృతిని మార్చడానికి లేదా అసాధారణ సంచలనలను అనుభవించడానికి పెరిగిన సాంద్రత మరియు దృష్టిని కలిగి ఉంటాడు. ఇది నిద్ర స్థితి కాదు, బదులుగా ఒక కేంద్రీకృత, ఆత్మసంతృప్తి స్థితి. భారతదేశంలో, హిప్నోసిస్ ను చికిత్సా పద్ధతిగా, మానసిక చికిత్సలో ఒక సాధనంగా, మరియు కొన్ని సందర్భాలలో వినోద ప్రదర్శనలో కూడా ఉపయోగిస్తారు.

== నిర్వచనం ==
'''హిప్నోసిస్''' అనేది ఒక సహకార సంబంధం, ఇందులో ఒక వ్యక్తి మరొకరి సూచనలకు ప్రతిస్పందించడానికి స్వేచ్ఛగా అంగీకరిస్తాడు. ఈ స్థితిలో, వ్యక్తి యొక్క '''క్రిటికల్ ఫ్యాకల్టీ''' (విమర్శనాత్మక ఆలోచనా శక్తి) తాత్కాలికంగా తగ్గుతుంది మరియు '''సూగ్జెస్టిబిలిటీ''' (సూచనలను అంగీకరించే సామర్థ్యం) పెరుగుతుంది. హిప్నోటిక్ ట్రాన్స్ సహజంగా సంభవించే దృశ్యం, ఉదాహరణకు ఒక పుస్తకం లేదా సినిమాలో పూర్తిగా మునిగిపోయినప్పుడు. భారతీయ సందర్భంలో, ఇది ధ్యానం లేదా భజనలో లీనమయ్యే అనుభవానికి సమానంగా భావించబడుతుంది. హిప్నోసిస్ లో, వ్యక్తి తన నియంత్రణ కోల్పోడు, బదులుగా అతను/ఆమె ఎంచుకున్న హిప్నోటిస్ట్ పట్ల విశ్వాసం మరియు సహకారం చూపుతాడు.

== చరిత్ర (స్థానిక + ప్రపంచం) ==
ప్రపంచ చరిత్రలో, హిప్నోసిస్ వంటి పద్ధతులు ప్రాచీన ఈజిప్ట్, గ్రీస్ సంస్కృతులలోని "నిద్ర దేవాలయాలు"లో కనిపిస్తాయి. 18వ శతాబ్దంలో జర్మన్ వైద్యుడు ఫ్రాంజ్ మెస్మర్ "జంతు అయస్కాంతత్వం" సిద్ధాంతంతో దీనిని ప్రసిద్ధి చేశాడు. తరువాత 19వ శతాబ్దంలో స్కాటిష్ వైద్యుడు జేమ్స్ బ్రేడ్ "హిప్నోసిస్" అనే పదాన్ని నాణ్యత చేశాడు.

భారతదేశంలో, హిప్నోసిస్ యొక్క సూత్రాలు ప్రాచీన యోగ మరియు తంత్ర సాధనలలో గుప్తంగా ఉండేవి. '''త్రాటక''' (ఒక బిందువు లేదా మంటపై దృష్టి సారించడం), '''ప్రాణవాయువు నియంత్రణ''', మరియు గురు శిష్య పరంపరలో జరిగే '''ధ్యాన నిర్దేశాలు''' హిప్నోటిక్ ఇండక్షన్ పద్ధతులను పోలి ఉంటాయి. ఆధునిక హిప్నోసిస్ భారతదేశంలో 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, ముఖ్యంగా కలకత్తా మరియు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలలోని వైద్యులు మరియు మానసిక శాస్త్రవేత్తల ద్వారా ప్రవేశపెట్టబడింది. 1960లలో, '''డాక్టర్ ఎన్. ఎన్. దే''' మరియు '''డాక్టర్ ఎం. వి. భోగ్లే''' వంటి వారు క్లినికల్ హిప్నోసిస్ ను ప్రోత్సహించారు. 1975లో, '''ఇండియన్ సొసైటీ ఆఫ్ క్లినికల్ హిప్నోసిస్ (ISCH)''' స్థాపించబడింది, ఇది భారతదేశంలో హిప్నోసిస్ ప్రచారం మరియు శిక్షణలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించింది.

== రకాలు ==
హిప్నోసిస్ ను దాని ఉపయోగం మరియు పద్ధతి ఆధారంగా వివిధ రకాలుగా వర్గీకరించవచ్చు.

* '''క్లినికల్ హిప్నోసిస్''': ఇది వైద్య మరియు మానసిక వైద్య క్షేత్రాలలో ఉపయోగించబడుతుంది. దీని లక్ష్యం లక్షణాల నివారణ, మానసిక ఆరోగ్యం మెరుగుపడటం. ఉదాహరణలు: నొప్పి నిర్వహణ, ఉద్వేగ నియంత్రణ, పొగ మానేయడంలో సహాయం.
* '''ఎరిక్సోనియన్ హిప్నోసిస్''': అమెరికన్ మనోవైద్యుడు మిల్టన్ ఎరిక్సన్ పేరు మీదుగా, ఈ పద్ధతి పరోక్ష సూచనలు, కథనాలు మరియు రూపకాలను ఉపయోగిస్తుంది. ఇది భారతదేశంలోని అనేక చికిత్సకులు ప్రియమైన పద్ధతి.
* '''స్వయం హిప్నోసిస్ (సెల్ఫ్-హిప్నోసిస్)''': వ్యక్తి తనకు తానే సూచనలు ఇచ్చుకోవడం. ఇది ఒత్తిడి నిర్వహణ, ఆత్మవిశ్వాసం పెంపు వంటి వాటికి ఉపయోగపడుతుంది.
* '''స్టేజ్ హిప్నోసిస్''': వినోద ప్రయోజనాల కోసం, ప్రేక్షకుల ముందు నిర్వహించబడుతుంది. ఇది తరచుగా భారతదేశంలో మేళాలు మరియు టీవీ షోలలో కనిపిస్తుంది, కానీ క్లినికల్ హిప్నోసిస్ కంటే భిన్నమైనది.
* '''హిప్నోథెరపీ''': హిప్నోసిస్ ను మానసిక చికిత్సలో ఒక సాధనంగా ఉపయోగించడం. [[రిగ్రెషన్ హిప్నోసిస్]] దీనిలో ఒక ప్రత్యేక రకం, ఇది గత జీవిత అనుభవాలను గుర్తుకు తెచ్చుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తుంది.

== శాస్త్రీయ పరిశోధన ==
హిప్నోసిస్ పై శాస్త్రీయ పరిశోధన మెదడు ఇమేజింగ్ సాంకేతికత (ఎఫ్ఎమ్ఆర్ఐ, పిఇటి స్కాన్లు) వచ్చిన తరువాత గణనీయంగా ముందుకు సాగింది. పరిశోధనలు హిప్నోటిక్ ట్రాన్స్ సమయంలో మెదడులోని నిర్దిష్ట ప్రాంతాలు (ఎర్రలు సింగ్యులేట్ కార్టెక్స్, ప్రీఫ్రంటల్ కార్టెక్స్) ఎలా సక్రియంగా మారుతాయో చూపించాయి. భారతదేశంలో, '''అఖిల భారత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ (ఎయిమ్స్)''', '''నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెంటల్ హెల్త్ అండ్ న్యూరో సైన్సెస్ (NIMHANS)''' మరియు వివిధ విశ్వవిద్యాలయాల మనస్తత్వశాస్త్ర విభాగాలు హిప్నోసిస్ పై పరిశోధన చేస్తున్నాయి. ఈ పరిశోధనలు నొప్పి నిర్వహణ, పోస్ట్-ట్రామాటిక్ స్ట్రెస్ డిజార్డర్ (PTSD) చికిత్స, మరియు మానసిక రోగాలలో హిప్నోథెరపీ ప్రభావాన్ని అధ్యయనం చేస్తున్నాయి. అయినప్పటికీ, హిప్నోసిస్ యొక్క ఖచ్చితమైన యాంత్రికం మరియు దాని ప్రభావం యొక్క స్థిరత్వం పై మరింత పరిశోధన అవసరం.

== అనువర్తనాలు ==
భారతదేశంలో హిప్నోసిస్ వివిధ రంగాలలో అనువర్తించబడుతుంది:

* '''వైద్య రంగం''': శస్త్రచికిత్స లేదా దంత చికిత్స సమయంలో నొప్పి మరియు ఆందోళన నిర్వహణలో. క్యాన్సర్ రోగులలో వాంతి నియంత్రణలో కూడా ఉపయోగిస్తారు.
* '''మానసిక ఆరోగ్యం''': ఉద్వేగ నియంత్రణ, ఫోబియాలు, చిరాకు, మరియు తినే రుగ్మతల చికిత్సలో. [[రిగ్రెషన్ హిప్నోసిస్]] కొన్ని మానసిక గాయాల చికిత్సలో ఉపయోగించబడుతుంది.
* '''వ్యసనం నివారణ''': పొగ, మద్యం, ఇతర మాదక ద్రవ్యాల వ్యసనాల నుండి విముక్తి పొందడంలో సహాయక సాధనంగా.
* '''వ్యక్తిగత అభివృద్ధి''': ఆత్మవిశ్వాసం పెంపు, పరీక్షల సమయంలో ఆందోళన నియంత్రణ, క్రీడాకారుల పనితీరు మెరుగుపడటం.
* '''చట్టపరమైన రంగం''': కొన్ని సందర్భాలలో, న్యాయస్థానాలు సాక్షుల స్మృతిని పునరుద్ధరించడానికి హిప్నోసిస్ ను ఉపయోగించవచ్చు, కానీ ఇది వివాదాస్పదంగా ఉంటుంది మరియు ఖచ్చితత్వం గురించి శంకలు ఉన్నాయి.

== భారతదేశంలో చట్టపరమైన స్థితి ==
భారతదేశంలో, హిప్నోసిస్ చట్టపరమైనంగా నియంత్రించబడిన ప్రత్యేక వృత్తి కాదు. అయితే, దీనిని ఆచరించే వ్యక్తులు ఇతర నియంత్రిత వృత్తి నియమాలకు లోబడి ఉంటారు.

* '''వైద్య ఆచరణ''': ఒక వైద్యుడు హిప్నోసిస్ ను ఉపయోగిస్తే, అది '''భారత వైద్య కౌన్సిల్ (MCI)''' యొక్క నిబంధనలకు లోబడి ఉంటుంది. వైద్య లైసెన్స్ లేకుండా హిప్నోసిస్ ద్వారా చికిత్స చేయడం చట్టవిరుద్ధం.
* '''మానసిక శాస్త్ర ఆచరణ''': రిజిస్టర్డ్ మనస్తత్వశాస్త్రవేత్తలు '''భారత మనస్తత్వశాస్త్ర సంఘం''' లేదా రాష్ట్ర సంస్థల నియమాల ప్రకారం హిప్నోథెరపీని ఆచరించవచ్చు.
* '''స్టేజ్ హిప్నోసిస్''': ఇది సాధారణంగా వినోదం కోసం ఉంటుంది, కానీ ప్రేక్షకుల నుండి సరైన సమ్మతి తీసుకోవడం మరియు ఎవరికీ హాని కలిగించకుండా చూస