https://en.reincarnatiopedia.com/wiki/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%A8%B8%E0%A9%B0%E0%A8%AE%E0%A9%8B%E0%A8%B9%E0%A8%A8 2026-04-15T17:28:09Z Revision history for this page on the wiki MediaWiki 1.42.7 https://en.reincarnatiopedia.com/wiki/index.php?title=%E0%A8%B8%E0%A9%B0%E0%A8%AE%E0%A9%8B%E0%A8%B9%E0%A8%A8&diff=110&oldid=prev 2026-03-31T23:17:31Z

<p>Bot: Created Hypnosis article in Punjabi</p> <p><b>New page</b></p><div>&#039;&#039;&#039;ਹਿਪਨੋਸਿਸ&#039;&#039;&#039; (ਸੰਮੋਹਨ) ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਝਾਅ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਆਮ ਤੌਰ &#039;ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਗਹਿਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਅਤੇ ਚੇਤੰਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੰਮੋਹਨਕਾਰ (ਹਿਪਨੋਥੈਰੇਪਿਸਟ) ਉਸ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀ ਜਾਂ ਚਿਕਿਤਸਾ ਲਈ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਜਾਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।<br /> <br /> == ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ==<br /> ਸੰਮੋਹਨ ਇੱਕ ਟਰਾਂਸ-ਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਉੱਚ ਸੰਕੇਤਕਤਾ, ਗਹਿਰੀ ਆਰਾਮ, ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਿਧੀ ਵਿਚਾਰ (ਪੈਰੀਫੇਰਲ ਥਾਟ) ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ &quot;ਮੈਸਮਰਿਜ਼ਮ&quot; ਜਾਂ &quot;ਜਾਦੂ-ਟੂਣਾ&quot; ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<br /> <br /> == ਇਤਿਹਾਸ ==<br /> === ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਦਰਭ ===<br /> ਸੰਮੋਹਨ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਦਾ ਸਿਹਰਾ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਡਾਕਟਰ &#039;&#039;&#039;ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਮੈਸਮਰ&#039;&#039;&#039; ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ &quot;ਪਸ਼ੂ ਚੁੰਬਕਤਾ&quot; (ਐਨੀਮਲ ਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ) ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਸਕਾਟਿਸ਼ ਡਾਕਟਰ ਜੇਮਜ਼ ਬ੍ਰੇਡ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ &quot;ਹਿਪਨੋਸਿਸ&quot; ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ &quot;ਹਿਪਨੋਸ&quot; (ਨੀਂਦ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸਿਗਮੰਡ ਫ੍ਰਾਇਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<br /> <br /> === ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ===<br /> ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸੰਮੋਹਨ ਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਭੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਯੋਗ-ਨਿੱਦਰਾ, ਧਿਆਨ (ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਤੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸ ਅਵਸਥਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਤੱਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਮੋਹਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਇਆ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ, ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਐਮ.ਐਲ. ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੰਮੋਹਨ ਚਿਕਿਤਸਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।<br /> <br /> == ਕਿਸਮਾਂ ==<br /> ਸੰਮੋਹਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਧੀ &#039;ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:<br /> * &#039;&#039;&#039;ਆਤਮ-ਸੰਮੋਹਨ (ਸੈਲਫ-ਹਿਪਨੋਸਿਸ)&#039;&#039;&#039;: ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਮੋਹਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਤਣਾਅ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਜਾਂ ਆਦਤਾਂ ਬਦਲਣ ਲਈ।<br /> * &#039;&#039;&#039;ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਮੋਹਨ&#039;&#039;&#039;: ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਅਧਿਕਾਰਪੂਰਵਕ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<br /> * &#039;&#039;&#039;ਐਰਿਕਸਨੀਅਨ ਸੰਮੋਹਨ&#039;&#039;&#039;: ਮਿਲਟਨ ਐਰਿਕਸਨ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ, ਇਹ ਇੱਕ ਪਰੋਕਸ਼ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣ ਦੇ ਢੰਗ &#039;ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।<br /> * &#039;&#039;&#039;ਚਿਕਿਤਸਕ ਸੰਮੋਹਨ (ਕਲੀਨੀਕਲ ਹਿਪਨੋਸਿਸ)&#039;&#039;&#039;: ਦਰਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਚਿੰਤਾ, ਫੋਬੀਆ ਜਾਂ ਧੂਮਰਪਾਨ ਛੁਡਾਉਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<br /> * &#039;&#039;&#039;ਰਿਗਰੈਸ਼ਨ ਸੰਮੋਹਨ&#039;&#039;&#039; ([[ਰਿਗਰੈਸ਼ਨ ਸੰਮੋਹਨ]]): ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਤੀਤ, ਕਈ ਵਾਰ ਬਚਪਨ ਜਾਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂਜੋ ਉਸਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਹੈ ਪਰ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।<br /> <br /> == ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ==<br /> ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮੁਦਾਯ ਸੰਮੋਹਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਸਤਵਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਿਊਰੋ-ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਵਸਥਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। fMRI ਅਤੇ EEG ਸਕੈਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਮੋਹਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਡੋਰਸੋਲੇਟ੍ਰਲ ਪ੍ਰੀਫ੍ਰੰਟਲ ਕਾਰਟੈਕਸ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਡਿਫਾਲਟ ਮੋਡ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਤਮ-ਚੇਤਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, &#039;&#039;&#039;ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀਆ ਆਯੁਰਵਿਜ਼ਨ ਸੰਸਥਾਨ (AIIMS)&#039;&#039;&#039; ਅਤੇ &#039;&#039;&#039;ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਨਿਊਰੋ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਸੰਸਥਾਨ (NIMHANS)&#039;&#039;&#039; ਵਰਗੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ &#039;ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, &#039;&#039;&#039;ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਹੈਲਥ ਸਾਇੰਸਜ਼ (UHS)&#039;&#039;&#039; ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਇਸ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।<br /> <br /> == ਉਪਯੋਗ ==<br /> ਸੰਮੋਹਨ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:<br /> * &#039;&#039;&#039;ਚਿਕਿਤਸਾ&#039;&#039;&#039;: ਦਰਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ), ਐਨਜ਼ਾਈਟੀ, ਤਣਾਅ, ਫੋਬੀਆ, ਨਿੱਘ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਨੋ-ਸੋਮੈਟਿਕ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ।<br /> * &#039;&#039;&#039;ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਉਪਚਾਰ&#039;&#039;&#039;: ਵਿਅਸਤੀ (ਜਿਵੇਂ ਧੂਮਰਪਾਨ), PTSD, ਅਤੇ ਆਤਮ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ।<br /> * &#039;&#039;&#039;ਖੇਡਾਂ&#039;&#039;&#039;: ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ, ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਲਈ।<br /> * &#039;&#039;&#039;ਵਿਦਿਅਕ&#039;&#039;&#039;: ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ।<br /> * &#039;&#039;&#039;ਮਨੋਰੰਜਨ&#039;&#039;&#039;: ਸਟੇਜ ਸੰਮੋਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਮੋਹਨਕਾਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਅਜੀਬ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।<br /> <br /> == ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ==<br /> === ਭਾਰਤ ===<br /> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਸੰਮੋਹਨ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਚਿਕਿਤਸਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ &#039;ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ &#039;ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। &#039;&#039;&#039;ਭਾਰਤੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਜ&#039;&#039;&#039; ਅਤੇ &#039;&#039;&#039;ਭਾਰਤੀ ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਕ ਸਮਾਜ&#039;&#039;&#039; ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। &#039;&#039;&#039;ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ&#039;&#039;&#039; ਸੰਮੋਹਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ &#039;ਤੇ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸੰਮੋਹਨਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ &#039;ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ &#039;ਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।<br /> <br /> === ਪਾਕਿਸਤਾਨ ===<br /> ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸੰਮੋਹਨ ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਚਿਕਿਤਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। &#039;&#039;&#039;ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਜ&#039;&#039;&#039; ਇਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਲੀਨੀਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਕ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਟੇਜ ਸੰਮੋਹਨ &#039;ਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਜਾਂ ਨ</div>

WikiBot2