WikiBot2: Bot: Created Hypnosis article in Efik

2026-04-01T17:24:01Z

Bot: Created Hypnosis article in Efik

New page

{{Infobox n̄kpọ/Ẹkọri}}
'''Hypnosis''' (Efik: '''Nkọ Nkọ Ẹkọri''' ma ọ bụ '''Itie N̄kọkọ''') bụ ọnọdụ nke uche nke e ji nlebara anya dị elu, nkwenye siri ike, na ntụgharị uche mara. N'ọnọdụ a, onye ahụ nwere ike ịnwe ike ịmepụta mgbanwe n'omume, mmetụta, ma ọ bụ echiche. N'ime obodo Naijiria, a na-ahụta hypnosis dị ka nkà mmụta mmụọ na nke sayensị, nke nwere mgbọrọgwụ ya n'ọdịnala na nkà mmụta uche nke oge a.

== Nkọwa ==
'''Hypnosis''' bụ usoro mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke onye na-ahụ maka hypnosis (hypnotist) na-enye onye ahụ (hypnotee) ntuziaka iji mee ka ha nweta ọnọdụ nke nlebara anya na nkwenye siri ike. A na-akpọkarị ọnọdụ a '''trance'''. Ọ bụghị ọnọdụ ihi ụra, kama ọ bụ ọnọdụ nke uche dị ndụ nke e ji mmeghachi omume pụrụ iche na ntụgharị uche mara. Isi ihe dị na hypnosis bụ '''hypnotic susceptibility''', nke pụtara otú onye ahụ si anabata ntuziaka ndị ahụ. N'asụsụ Efik, a na-akọwakarị mmetụta a dị ka ''"Itie N̄kọkọ"'', nke pụtara "ịbanye n'ime echiche miri emi".

== Akụkọ Ihe Mere Eme ==
=== Akụkọ Ihe Mere Eme n'Ụwa Nile ===
N'akụkọ ihe mere eme nke ụwa, ihe ndị yiri hypnosis dị na ọdịnala ndị dị iche iche. N'oge ochie, ndị Gris nwere ụlọ ọgwụ '''Igbake''' ebe a na-eji ụzọ ndị yiri trance agwọ ọrịa. N'oge oge ọchịchị, Franz Mesmer, onye dibịa bekee, chepụtara echiche nke '''"animal magnetism"'''. Otú ọ dị, ọ bụ James Braid, onye dibịa bekee nke narị afọ nke iri na itoolu, bụ onye tụpụtara okwu ahụ bụ '''"hypnosis"''' site na okwu Grik ''hypnos'' nke pụtara ụra. Ọ gara n'ihu mee ka ọ bụrụ ihe sayensị.

=== Akụkọ Ihe Mere Eme na Naijiria na Obodo Efik ===
Tupu hypnosis nke oge a abịa, obodo dị iche iche na Naijiria nwere usoro ọdịnala nke ịgbanye ọnọdụ nke uche. N'ime obodo Efik na ndị gbara ya gburugburu n'akụkụ ndịda ndịda ọwụwa anyanwụ Naijiria, ndị dibịa afa dị ka '''Abia Ibọk''' na '''Ema Idiong''' na-eji usoro ịgba afa, egwu, ịgba egwu, na ịgụ ọgwụ iji mee ka mmadụ banye n'ọnọdụ dị iche nke uche maka ọgwụgwọ na ịchọpụta ihe. A na-akpọ ọnọdụ a '''"Ufok N̄kọkọ"''' ma ọ bụ '''"Isọhọ Mụọ"'''. Usoro ndị a bụ mgbọrọgwụ nke echiche hypnosis na mpaghara ahụ. N'oge oge ọchịchị, ndị ọkà mmụta sayensị nke Naijiria malitere ịmụ na ịmepụta usoro ndị a n'ụzọ sayensị.

== Ụdị ==
Hypnosis nwere ọtụtụ ụdị dị iche iche:
* '''Hypnosis Nkịtị''': Nke a bụ usoro a na-ahụkarị ebe onye na-ahụ maka hypnosis na-eji olu dị jụụ na ntuziaka iji duzie onye ahụ n'ime trance.
* '''Hypnosis Onwe Onye''' (Self-Hypnosis): Mgbe mmadụ na-eduzi onwe ya n'ime ọnọdụ hypnosis, na-ejikarị ntuziaka edere ede ma ọ bụ nke e dekọrọ.
* '''Hypnosis Ọdịnala''': Ụdị a na-ejikọta ya na usoro ọdịnala ndị Naijiria, dị ka iji egwu, ịgba egwu, na ihe ndị na-esi ísì ụtọ dị ka ọkụ na-ere ọkụ.
* '''Hypnosis Sayensị nke Ọgbara Ọhụrụ''': Nke a na-ejikarị na nyocha na ụlọ ọgwụ, na-eji teknụzụ dị ka neuroimaging iji ghọta mgbanwe ụbụrụ.
* '''[[Nkọ Nkọ Ẹkọri]]''' (Regression Hypnosis): Usoro a na-eji eweghachite ihe omume n'oge gara aga, nke a na-ejikarị eme ihe iji chọpụta na gwọọ nsogbu uche sitere n'oge gara aga.

== Nnyocha Sayensị ==
Sayensị anabatala hypnosis dị ka ihe dị irè na nke bụ isi. Site na nyocha nke ihe omume ụbụrụ, ndị ọkà mmụta sayensị achọpụtala na n'oge hypnosis, akụkụ ụfọdụ nke ụbụrụ na-arụ ọrụ n'ụzọ dị iche. Dịka ọmụmaatụ, '''anterior cingulate cortex''' na '''prefrontal cortex''' na-egosipụta mgbanwe dị ịrịba ama. N'ụlọ ọgwụ Naijiria dị ka [[University College Hospital, Ibadan]] na [[University of Nigeria Teaching Hospital, Enugu]], e mewo nyocha banyere ojiji hypnosis na mbelata ihe mgbu, ọgwụgwọ ịṅụ sịga, na njikwa ụjọ. Ụlọ ọrụ dị ka '''Nigerian Psychological Association''' (NPA) na-akwado nyocha na ọzụzụ n'akụkụ a nke nkà mmụta uche.

== Ojiji ==
Hypnosis nwere ọtụtụ ojiji na Naijiria:
* '''Ọgwụgwọ Ọgwụ''': Iji belata ihe mgbu n'oge ịwa ahụ, ịwa ahụ egbugbere ọnụ, na ọgwụgwọ ọrịa kansa. Ụlọ ọgwụ dị iche iche na Naijiria na-amalite iji ya.
* '''Ọgwụgwọ Nkà Mmụta Uche''': Iji lụso ụjọ, nchekasị, ịkpa ókè, na nsogbu trauma ọgụ. A na-ejikọta ya na Cognitive Behavioral Therapy.
* '''Mgbanwe Omume''': Iji nyere aka ịkwụsị ịṅụ sịga, ịṅụbiga mmanya ókè, na iri oke nri.
* '''Mmelite Onwe Onye''': Iji bulie obi ike, mbelata nrụgide, na ịkwalite mmụta na ncheta.
* '''Nkà Mmụta Ihe Ochie''': N'ime obodo, a ka na-eji ụdị hypnosis eme ihe n'ime emume ọdịnala, ọgwụgwọ, na mmemme ịgba afa.

== Ọnọdụ Iwu na Naijiria ==
Na Naijiria, hypnosis enweghị iwu pụrụ iche na-achịkwa ya n'ụzọ doro anya. Otú ọ dị, ndị na-eme hypnosis ga-agbaso iwu ọha na eze dị ka:
* '''Iwu Ịdị n'Otu nke Ndị Dọkịta Naijiria (MDCN)''': Ndị dọkịta nwere ike iji hypnosis dị ka ngwá ọrụ ọgwụgwọ ma ọ bụrụ na ha zụrụ azụ nke ọma.
* '''Nigerian Psychological Association (NPA)''': Ndị ọkà n'akparamàgwà mmadụ debanyere aha nwere ikike iji hypnosis na ọrụ ha.
* '''Iwu Mpụ''': Iji hypnosis eme ihe n'ụzọ na-ezighị ezi iji duhie ma ọ bụ metọọ mmadụ bụ mpụ n'okpuru iwu Naijiria, dị ka Iwu Mpụ nke steeti dị iche iche.
Enweghị nkwekọrịta mba niile maka ikike nke ndị na-abụghị ndị ọkachamara ahụike, nke na-eduga n'ọgba aghara. Ụfọdụ steeti nwere ike ịchọ ikikere site n'aka ndị ọchịchị obodo.

== Echiche Ọdịnala ==
Echiche banyere hypnosis na Naijiria dị iche. Ụfọdụ ndị na-ahụta ya dị ka nkà mmụta sayensị nke nwere ike inye aka n'ọgwụgwọ. Ndị ọzọ, karịsịa ndị okenye n'ime ime obodo, na-ejikọta ya na '''amụsị''' ma ọ bụ ike mmụọ ọjọọ, na-ekwu na ọ bụ ụzọ isi nweta ikike n'ebe mmadụ nọ. N'ọdịnala Efik, echiche nke ịbanye n'ime uche miri emi bụ ihe a na-anabata n'ime usoro ọdịnala, mana a na-ele hypnosis nke oge a anya dị ka ihe ọhụrụ na-enweghị isi mgbe ụfọdụ. Ụka dị iche iche nwekwara echiche dị iche iche, ụfọdụ na-akwado ya, ebe ndị ọzọ na-ewere ya dị ka ihe megidere okwukwe.

== Ndị Ọkachamara A Ma Aha na Naijiria ==
* '''Dọkịta (Dr.) A. O. Makanjuola''': Onye dibịa bekee nke Naijiria nke mere nyocha mbụ na hypnosis na mbelata ihe mgbu na Mahadum nke Ibadan.
* '''Dọkịta (Dr.) (Mrs.) O. O. Adewuya''': Onye ọkà n'akparamàgwà mmadụ nke na-arụ ọrụ na ojiji nke hypnosis na ịgwọ ụjọ na nchekasị na ụlọ ọgwụ Lagos.
* '''Elder (Mazi) Okon Bassey''' (A maara dị ka '''Dibịa Afa nke Ikot Ekpene'''): Ọkachamara n'ọdịnala nke usoro ịgbanye ọnọdụ uche ọdịnala nke ndị Ibibio-Efik, onye na-ejikọta usoro oge ochie na nghọta nke oge a.
* '''Prof. Joseph A. Balogun''': Onye ọkà mmụta sayensị omume nke Mahadum nke Lagos nke edeela ọtụtụ akwụkwọ banyere ọgwụgwọ omume na hypnosis na ọnọdụ Naijiria.
* '''Dọkịta (Dr.) John O. A. Ojo''': Onye na-ahụ maka hypnosis na onye na-akụzi ya na Abuja, onye guzobere '''The Nigerian Academy of Hypnotic Science''' iji nye ọzụzụ na nkwado.

== Hụ kwa ==
* [[Nkà Mmụta Uche]]
* [[Ọgwụgwọ Omume]]
* [[Nkọ Nkọ Ẹkọri]]
* [[Ndị Dibịa Afa nke Ndịda Ọwụwa Anyanwụ Naijiria]]
* [[Nkà Mmụta Ọdịnala Naijiria]]
* [[Nigerian Psychological Association]]

== Ntụaka ==
<references/>

== Akwụkwọ ndị e depụtara ==
* Makanjuola, A. O. (1985). "Hypnotic Analgesia in a Nigerian Clinical Setting". *West African Journal of Medicine*.
* Balogun, J. A. (2001). "Behavioural Medicine and Hypnosis: A Nigerian Perspective". *Lagos University Press*.
* Edem, I. E. (2010). "Traditional Trance and Modern Hypnosis: A Comparative Study of Efik-Ibibio Practices". *Calabar Journal of Historical Studies*.

[[Category:Hypnosis]]
[[Category:Psychology]]
[[Category:Ndị Naijiria]]
[[Category:Ọdịnala na Nkà Mmụta]]

Nkọ Nkọ - Revision history

WikiBot2: Bot: Created Hypnosis article in Efik