การสะกดจิต: Difference between revisions

Latest revision as of 11:44, 1 April 2026

การสะกดจิต (Hypnosis) หมายถึง สภาวะหนึ่งของจิตใจที่มีการมุ่งความสนใจสูง มีการรับรู้ต่อสิ่งรอบตัวลดลง และมีความสามารถในการตอบสนองต่อคำแนะนำเพิ่มขึ้นอย่างมาก ผู้ที่อยู่ในสภาวะสะกดจิตมักจะรู้สึกผ่อนคลาย มีสมาธิจดจ่อ และเปิดรับคำแนะนำหรือความคิดต่างๆ อย่างลึกซึ้ง กระบวนการนำเข้าสู่สภาวะนี้เรียกว่า การชักนำ (Induction) และการให้คำแนะนำในสภาวะนี้เรียกว่า การให้คำสั่ง (Suggestion) การสะกดจิตไม่ใช่การหลับหรือหมดสติ แต่เป็นสภาวะของการตื่นตัวที่แตกต่างออกไป

นิยาม

ในทางวิทยาศาสตร์และการแพทย์ การสะกดจิต ถือเป็นกระบวนการทางจิตวิทยาชนิดหนึ่ง ที่เกี่ยวข้องกับการมีสมาธิจดจ่ออย่างลึกซึ้ง การผ่อนคลายอย่างมาก และการเปิดรับคำแนะนำอย่างมีจินตนาการ บุคคลที่ถูกสะกดจิตยังคงควบคุมการกระทำของตนเองได้และจะไม่ทำในสิ่งที่ขัดกับความเชื่อหรือศีลธรรมของตน สภาวะสะกดจิตมักถูกอธิบายว่าเป็นสภาวะที่คล้ายกับการฝันกลางวันหรือการจดจ่อกับสิ่งใดสิ่งหนึ่งอย่างลืมสิ่งรอบตัว เช่น การอ่านหนังสือจนลืมเวลา หรือการขับรถไปตามเส้นทางที่คุ้นเคยโดยอัตโนมัติ

ในประเทศไทย โดยเฉพาะในภาคใต้ มักมีคำเรียกอื่นๆ ที่คล้ายคลึงกัน เช่น "การท่องจิต" หรือ "การเข้าทรง" แต่ในทางเทคนิคแล้ว การสะกดจิต แตกต่างจากการเข้าทรงอย่างชัดเจน เนื่องจากการสะกดจิตมุ่งที่การเข้าถึงจิตใต้สำนึกของบุคคลนั้นๆ โดยตรง ไม่เกี่ยวข้องกับวิญญาณหรือสิ่งเหนือธรรมชาติ

ประวัติศาสตร์

แนวคิดเกี่ยวกับสภาวะจิตพิเศษที่คล้ายการสะกดจิตมีปรากฏในหลายวัฒนธรรมทั่วโลกมานานนับพันปี ในอารยธรรมโบราณ เช่น อียิปต์และกรีก มีการใช้พิธีกรรมที่ทำให้เกิดสภาวะคล้ายภวังค์เพื่อการรักษาโรค

ในยุคสมัยใหม่ ฟรานซ์ แอนทอน เมสเมอร์ (Franz Anton Mesmer) ชาวออสเตรียในศตวรรษที่ 18 เป็นผู้ทำให้เทคนิคนี้เป็นที่รู้จักในวงกว้าง แม้ว่าเขาจะอธิบายปรากฏการณ์ด้วยทฤษฎี "แม่เหล็กสัตว์" (Animal Magnetism) ที่ไม่ถูกต้อง แต่เทคนิคของเขาซึ่งเรียกว่า "เมสเมอริซึม" (Mesmerism) ได้ปูทางสำหรับการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ในภายหลัง คำว่า "Hypnosis" ถูกบัญญัติขึ้นโดย เจมส์ แบริด (James Braid) ศัลยแพทย์ชาวสกอตในศตวรรษที่ 19 ซึ่งเป็นผู้เริ่มศึกษาปรากฏการณ์นี้ด้วยแนวทางทางสรีรวิทยาและจิตวิทยา

สำหรับประเทศไทย การสะกดจิตเริ่มเป็นที่รู้จักในวงการแพทย์และจิตวิทยาในช่วงรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) โดยมีการนำเข้ามาร่วมกับความรู้ทางการแพทย์แผนตะวันตก อย่างไรก็ตาม เทคนิคการผ่อนคลายและกำหนดจิตที่มีลักษณะคล้ายคลึงกันมีอยู่ในภูมิปัญญาไทยดั้งเดิมอยู่แล้ว โดยเฉพาะในแนวทางการฝึกสมาธิภาวนาตามหลักพุทธศาสนา และความรู้ด้านการนวดแผนไทยที่เน้นการทำให้ผู้รับบริการรู้สึกผ่อนคลายจนเข้าสู่สภาวะกึ่งภวังค์

ในภาคใต้ของประเทศไทย ยังมีภูมิปัญญาท้องถิ่นเกี่ยวกับการรักษาโรคด้วยวิธี "ลงครู" หรือ "การทรง" ซึ่งมีบางองค์ประกอบที่ทำให้ผู้ป่วยเข้าสู่สภาวะจิตพิเศษ แต่ก็มีวัตถุประสงค์และบริบททางวัฒนธรรมที่แตกต่างจากการสะกดจิตทางการแพทย์โดยสิ้นเชิง

ประเภท

การสะกดจิตสามารถแบ่งออกเป็นหลายประเภทตามวัตถุประสงค์และวิธีการ:

การสะกดจิตเพื่อการรักษา (Clinical Hypnosis) : ใช้โดยบุคลากรทางการแพทย์ เช่น จิตแพทย์ นักจิตวิทยาคลินิก พยาบาล เพื่อช่วยในกระบวนการบำบัดรักษาโรคทางกายและใจ
การสะกดจิตเพื่อการแสดง (Stage Hypnosis) : ใช้สำหรับความบันเทิงในงานแสดงต่างๆ ซึ่งมักเน้นการสร้างอารมณ์ขันและปรากฏการณ์ที่น่าตื่นตาตื่นใจ
การสะกดจิตด้วยตนเอง (Self-Hypnosis) : เป็นเทคนิคที่บุคคลเรียนรู้เพื่อนำตนเองเข้าสู่สภาวะสะกดจิต มักใช้เพื่อการผ่อนคลาย ลดความเครียด หรือปรับเปลี่ยนนิสัยบางอย่าง
การสะกดจิตเพื่อการสอบสวน (Forensic Hypnosis) : เคยมีการนำมาใช้เพื่อช่วยฟื้นความจำของพยานในกระบวนการยุติธรรม แต่วิธีนี้มีข้อถกเถียงทางวิทยาศาสตร์มากและปัจจุบันไม่เป็นที่ยอมรับในศาลไทย
การสะกดจิตย้อนอายุ : ดูบทความหลักที่ การสะกดจิตย้อนอายุ

งานวิจัยทางวิทยาศาสตร์

องค์กรทางการแพทย์และจิตวิทยาชั้นนำหลายแห่งทั่วโลก เช่น สมาคมจิตแพทย์อเมริกัน (APA) และสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐอเมริกา (NIH) ยอมรับว่าการสะกดจิตเป็นวิธีการรักษาที่มีประสิทธิภาพสำหรับภาวะบางอย่าง งานวิจัยพบว่าการสะกดจิตช่วยลดอาการปวดเรื้อรัง ลดความวิตกกังวลและความเครียด ช่วยในการเลิกบุหรี่ และบรรเทาอาการของโรคลำไส้แปรปรวนได้

ในประเทศไทย มีงานวิจัยจากคณะแพทยศาสตร์ของมหาวิทยาลัยต่างๆ อาทิ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และมหาวิทยาลัยมหิดล ที่ศึกษาประสิทธิภาพของการสะกดจิตในการช่วยลดความวิตกกังวลก่อนการผ่าตัด ลดอาการคลื่นไส้อาเจียนจากเคมีบำบัด และช่วยในการควบคุมน้ำหนัก กลไกทางสมองที่เกี่ยวข้องกับการสะกดจิตสามารถศึกษาได้ด้วยเครื่องมือสมัยใหม่ เช่น การสร้างภาพด้วยเรโซแนนซ์แม่เหล็ก (fMRI) ซึ่งแสดงให้เห็นการเปลี่ยนแปลงของกิจกรรมในสมองส่วนต่างๆ ขณะอยู่ในสภาวะสะกดจิต

การประยุกต์ใช้

การประยุกต์ใช้การสะกดจิตในประเทศไทยครอบคลุมหลายด้าน:

ด้านการแพทย์และสุขภาพจิต : ใช้บำบัดโรคจิตเวช เช่น โรควิตกกังวล โรคกลัว โรคย้ำคิดย้ำทำ ภาวะซึมเศร้าระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง ใช้ช่วยในการจัดการกับความเจ็บปวดทั้งเฉียบพลันและเรื้อรัง โดยเฉพาะในผู้ป่วยโรคมะเร็ง และใช้ช่วยในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ เช่น การลดน้ำหนักและการเลิกบุหรี่
ด้านทันตกรรม : ทันตแพทย์บางท่านใช้เทคนิคการสะกดจิตเพื่อช่วยลดความกลัวและความวิตกกังวลของผู้ป่วย รวมถึงช่วยควบคุมการหลั่งน้ำลายและอาการปวดระหว่างทำฟัน
ด้านกีฬา : นักกีฬาอาชีพไทยบางคนใช้การสะกดจิตเพื่อเพิ่มสมาธิ สร้างความมั่นใจ และปรับปรุงสมรรถภาพทางการกีฬา
ด้านการศึกษา : ใช้เพื่อช่วยเพิ่มสมาธิในการเรียน ลดความตื่นเต้นก่อนสอบ และช่วยในการจำ

สถานภาพทางกฎหมายในประเทศไทย

ในประเทศไทย การสะกดจิตเพื่อการรักษาโรค จัดเป็นกิจกรรมทางการแพทย์ ตามพระราชบัญญัติวิชาชีพเวชกรรม พ.ศ. 2525 ดังนั้น ผู้ที่ประสงค์จะใช้การสะกดจิตเพื่อการบำบัดรักษาโรคทางกายหรือทางจิต ต้องเป็นผู้ที่มีใบอนุญาตเป็นแพทย์ นักจิตวิทยาคลินิก หรือพยาบาลวิชาชีพที่ผ่านการอบรมเฉพาะทางมาอย่างถูกต้อง

สำหรับ การสะกดจิตเพื่อการแสดง หรือการสอนเทคนิคการสะกดจิตด้วยตนเองทั่วไป ไม่ได้ถูกควบคุมโดยกฎหมายวิชาชีพเวชกรรมโดยตรง แต่หากการแสดงหรือการสอนนั้นอ้างว่ามีวัตถุประสงค์เพื่อการรักษาโรค ก็อาจเข้าข่ายเป็นการประกอบโรคศิลปะโดยไม่ได้รับอนุญาต ซึ่งมีความผิดตามกฎหมาย

สมาคมที่เกี่ยวข้อง เช่น สมาคมสะกดจิตบำบัดไทย (Thai Association of Clinical Hypnosis) ทำหน้าที่ส่งเสริมมาตรฐานทางจริยธรรมและการปฏิบัติที่ถูกต้องในหมู่ผู้ให้บริการ

ทัศนคติทางวัฒนธรรม

ทัศนคติของคนไทยต่อการสะกดจิตค่อนข้างหลากหลายและซับซ้อน ในแวดวงวิชาการและการแพทย์แผนปัจจุบันมีการยอมรับมากขึ้นเรื่อยๆ เนื่องจากมีงานวิจัยรองรับ อย่างไรก็ดี ในมุมมองของวัฒนธรรมไทยและความเชื่อดั้งเดิม โดยเฉพาะในภาคใต้ที่ยังมีวัฒนธรรมความเชื่อเรื่องภูตผีวิญญาณที่แข็งแรง บางคนอาจมองการสะกดจิตด้วยความระมัดระวัง หรืออาจสับสนระหว่างการสะกดจิตกับการเข้าทรง

ในพุทธศาสนา ซึ่งเป็นศาสนาหลักของประเทศ แม้จะไม่มีการพูดถึงการสะกดจิตโดยตรง แต่แนวคิดเรื่องการฝึกจิตให้มีสมาธิและรู้เท่าทันสภาวะต่างๆ ของจิต ถือเป็นพื้นฐานสำคัญที่สอดคล้องกับหลักการของการสะกดจิตที่เน้นการควบคุมและทำความเข้าใจกระบวนการคิดของตนเอง

สื่อไทยทั้งภาพยนตร์ ละคร และรายการโทรทัศน์ มักนำเสนอการสะกดจิตในแง่มุมที่น่าตื่นเต้น ลึกลับ หรือใช้เป็นเครื่องมือในการก่ออาชญากรรม สิ่งนี้มีส่วนสร้างภาพลักษณ์ที่คลาดเคลื่อนและความหวาดกลัวให้กับสาธารณชนทั่วไป

ผู้ปฏิบัติการสะกดจิตที่มีชื่อเสียงในประเทศไทย

ศาสตราจารย์ นายแพทย์ จรัส สุวรรณเวลา : อดีตอธิการบดีมหาวิทยาลัยมหิดล และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข เป็นหนึ่งในผู้บุกเบิกการนำการสะกดจิตมาใช้ในทางการแพทย์และจิตเวชศาสตร์ของไทยอย่างเป็นระบบ
แพทย์หญิง กุสุมา ชูเกียรติกำจร : จิตแพทย์ผู้มีชื่อเสียงซึ่งใช้การสะกดจิตบำบัดร่วมกับการรักษาแบบอื่นๆ และเป็นผู้เผยแพร่ความรู้ด้านนี้สู่สาธารณชนผ่านสื่อต่างๆ
อาจารย์ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี : หลายท่านมีงานวิจัยและให้บริการบำบัดด้วยการสะกดจิตอย่างต่อเนื่อง
ผู้ปฏิบัติการในภาคใต้ : มีคลินิกและศูนย์ให้บริการทางจิตวิทยาในจังหวัดใหญ่ๆ ของภาคใต้ เช่น สงขลา ภูเก็ต และสุราษฎร์ธานี ที่มีนักจิตวิทยาคลินิกที่ผ่านการอบรมการสะกดจิตบำบัดให้บริการ แต่มักไม่เป็นที่เปิดเผยชื่อเสียงในระดับชาติ

นอกจากนี้ ยังมีครูอาจารย์ด้านการนวดแผนไทยและแพทย์แผนไทยบางท่านในภาคใต้ที่ใช้เทคนิคการพูดคุย โน้มน้าวจิตใจ และสร้างความผ่อนคลายอย่างลึก ซึ่งมีหลักการคล้ายคลึงกับการสะกดจิต ในการรักษาโรคที่เกี่ยวข้องกับความเครียด

ดูเพิ่มเติม

อ้างอิง

Template:รายการอ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น

สมาคมสะกดจิตบำบัดไทย
กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข
คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

@@ Line 1: / Line 1: @@
-'''การสะกดจิต''' (Hypnosis) เป็นภาวะคล้ายภวังค์ (trance state) ที่มีลักษณะเฉพาะซึ่งความสนใจมุ่งเน้น การรับรู้รอบข้างลดลง และความสามารถในการตอบสนองต่อคำแนะนำเพิ่มขึ้น บุคคลในภาวะสะกดจิตมักจะรู้สึกผ่อนคลายอย่างลึกซึ้ง มีสมาธิจดจ่อสูง และยอมรับคำแนะนำหรือจินตนาการต่าง ๆ ได้ง่ายกว่าภาวะปกติ แม้จะยังคงการควบคุมตนเองและไม่สามารถถูกบังคับให้กระทำสิ่งขัดกับศีลธรรมหรือความเชื่อของตนได้ก็ตาม ในประเทศไทย การสะกดจิตได้รับการศึกษาและประยุกต์ใช้ทั้งในแวดวงการแพทย์ จิตวิทยา การบำบัด และการแสดงเพื่อความบันเทิง
+<big>'''การสะกดจิต'''</big> (Hypnosis) หมายถึง สภาวะหนึ่งของจิตใจที่มีการมุ่งความสนใจสูง มีการรับรู้ต่อสิ่งรอบตัวลดลง และมีความสามารถในการตอบสนองต่อคำแนะนำเพิ่มขึ้นอย่างมาก ผู้ที่อยู่ในสภาวะสะกดจิตมักจะรู้สึกผ่อนคลาย มีสมาธิจดจ่อ และเปิดรับคำแนะนำหรือความคิดต่างๆ อย่างลึกซึ้ง กระบวนการนำเข้าสู่สภาวะนี้เรียกว่า '''การชักนำ''' (Induction) และการให้คำแนะนำในสภาวะนี้เรียกว่า '''การให้คำสั่ง''' (Suggestion) การสะกดจิตไม่ใช่การหลับหรือหมดสติ แต่เป็นสภาวะของการตื่นตัวที่แตกต่างออกไป
-== นิยามและลักษณะทั่วไป ==
+== นิยาม ==
-'''การสะกดจิต''' เป็นกระบวนการที่ประกอบด้วยการชักนำให้เข้าภาวะ (induction) การให้คำแนะนำขณะอยู่ในภาวะ (suggestion) และการนำออกจากภาวะ (emergence) ภาวะสะกดจิตไม่ใช่การนอนหลับ แต่เป็นสภาวะของการมีสติสัมปชัญญะรูปแบบหนึ่งที่มีการทำงานของคลื่นสมองเปลี่ยนไป โดยเฉพาะคลื่นอัลฟาและธีตา ซึ่งสัมพันธ์กับการผ่อนคลายและสมาธิลึก ภาวะนี้บางครั้งถูกเรียกว่า '''ภวังค์''' (trance) บุคคลที่ถูกสะกดจิตยังคงได้ยินเสียงและสามารถพูดคุยตอบโต้ได้ตามปกติ และสามารถออกจากภาวะสะกดจิตได้ด้วยตนเองหากต้องการ
+ในทางวิทยาศาสตร์และการแพทย์ '''การสะกดจิต''' ถือเป็นกระบวนการทางจิตวิทยาชนิดหนึ่ง ที่เกี่ยวข้องกับการมีสมาธิจดจ่ออย่างลึกซึ้ง การผ่อนคลายอย่างมาก และการเปิดรับคำแนะนำอย่างมีจินตนาการ บุคคลที่ถูกสะกดจิตยังคงควบคุมการกระทำของตนเองได้และจะไม่ทำในสิ่งที่ขัดกับความเชื่อหรือศีลธรรมของตน สภาวะสะกดจิตมักถูกอธิบายว่าเป็นสภาวะที่คล้ายกับการฝันกลางวันหรือการจดจ่อกับสิ่งใดสิ่งหนึ่งอย่างลืมสิ่งรอบตัว เช่น การอ่านหนังสือจนลืมเวลา หรือการขับรถไปตามเส้นทางที่คุ้นเคยโดยอัตโนมัติ
+ในประเทศไทย โดยเฉพาะในภาคใต้ มักมีคำเรียกอื่นๆ ที่คล้ายคลึงกัน เช่น "การท่องจิต" หรือ "การเข้าทรง" แต่ในทางเทคนิคแล้ว '''การสะกดจิต''' แตกต่างจากการเข้าทรงอย่างชัดเจน เนื่องจากการสะกดจิตมุ่งที่การเข้าถึงจิตใต้สำนึกของบุคคลนั้นๆ โดยตรง ไม่เกี่ยวข้องกับวิญญาณหรือสิ่งเหนือธรรมชาติ
 == ประวัติศาสตร์ ==
-=== บริบทโลก ===
+แนวคิดเกี่ยวกับสภาวะจิตพิเศษที่คล้ายการสะกดจิตมีปรากฏในหลายวัฒนธรรมทั่วโลกมานานนับพันปี ในอารยธรรมโบราณ เช่น อียิปต์และกรีก มีการใช้พิธีกรรมที่ทำให้เกิดสภาวะคล้ายภวังค์เพื่อการรักษาโรค
-แนวคิดเกี่ยวกับการชักนำให้เกิดภวังค์เพื่อการรักษามีมาตั้งแต่สมัยอารยธรรมโบราณ เช่น อียิปต์ กรีก และอินเดีย ซึ่งมีการใช้พิธีกรรมและมนตร์ดำในการรักษาโรค ในศตวรรษที่ 18 '''ฟรานซ์ แอนตัน เมสเมอร์''' (Franz Anton Mesmer) แพทย์ชาวเยอรมัน ได้เสนอทฤษฎี "สัตว์แม่เหล็ก" (animal magnetism) ซึ่งเชื่อว่ามีพลังแม่เหล็กไหลเวียนในร่างกายและสามารถปรับสมดุลเพื่อรักษาโรคได้ วิธีการของเขาซึ่งเรียกว่า "เมสเมอริซึม" (mesmerism) ถือเป็นบรรพบุรุษของการสะกดจิตสมัยใหม่ ต่อมาในศตวรรษที่ 19 '''เจมส์ เบรด''' (James Braid) ศัลยแพทย์ชาวสกอตได้บัญญัติศัพท์คำว่า "ฮิปโนติซึม" (Hypnotism) และวางรากฐานทางวิทยาศาสตร์ไว้
-=== ในประเทศไทย ===
+ในยุคสมัยใหม่ '''ฟรานซ์ แอนทอน เมสเมอร์''' (Franz Anton Mesmer) ชาวออสเตรียในศตวรรษที่ 18 เป็นผู้ทำให้เทคนิคนี้เป็นที่รู้จักในวงกว้าง แม้ว่าเขาจะอธิบายปรากฏการณ์ด้วยทฤษฎี "แม่เหล็กสัตว์" (Animal Magnetism) ที่ไม่ถูกต้อง แต่เทคนิคของเขาซึ่งเรียกว่า "เมสเมอริซึม" (Mesmerism) ได้ปูทางสำหรับการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ในภายหลัง คำว่า "Hypnosis" ถูกบัญญัติขึ้นโดย '''เจมส์ แบริด''' (James Braid) ศัลยแพทย์ชาวสกอตในศตวรรษที่ 19 ซึ่งเป็นผู้เริ่มศึกษาปรากฏการณ์นี้ด้วยแนวทางทางสรีรวิทยาและจิตวิทยา
-ในประเทศไทย การสะกดจิตเริ่มเป็นที่รู้จักในวงการแพทย์และสาธารณสุขอย่างเป็นทางการในช่วงกลางถึงปลาย '''รัตนโกสินทร์''' มีการบันทึกว่าแพทย์ชาวตะวันตกที่ทำงานในประเทศไทยได้นำเทคนิคนี้มาใช้ อย่างไรก็ตาม รูปแบบของการชักนำให้เกิดภวังค์เพื่อการรักษามีรากฐานในวัฒนธรรมไทยมาช้านาน ปรากฏในพิธีกรรมของ '''หมอพื้นบ้าน''' หรือ "หมอทรง" ที่ใช้การร่ายรำ ดนตรี และคำสวดเพื่อเข้าสู่ภาวะภวังค์สำหรับการวินิจฉัยโรคหรือการรักษา การแพทย์แผนไทยบางแขนงก็มีการใช้เทคนิคการผ่อนคลายและกำหนดจิตที่คล้ายคลึงกัน
-การเผยแพร่ความรู้สมัยใหม่เกี่ยวกับการสะกดจิตเกิดขึ้นอย่างจริงจังในทศวรรษ 2520-2530 ผ่านการทำงานของจิตแพทย์และนักจิตวิทยาไทยที่ไปศึกษาต่อต่างประเทศและนำความรู้กลับมา องค์กรอย่าง '''สมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย''' และ '''สมาคมนักจิตวิทยาคลินิกไทย''' ได้เริ่มบรรจุหัวข้อการสะกดจิตในการประชุมวิชาการ
+สำหรับประเทศไทย การสะกดจิตเริ่มเป็นที่รู้จักในวงการแพทย์และจิตวิทยาในช่วงรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) โดยมีการนำเข้ามาร่วมกับความรู้ทางการแพทย์แผนตะวันตก อย่างไรก็ตาม เทคนิคการผ่อนคลายและกำหนดจิตที่มีลักษณะคล้ายคลึงกันมีอยู่ในภูมิปัญญาไทยดั้งเดิมอยู่แล้ว โดยเฉพาะในแนวทางการฝึกสมาธิภาวนาตามหลักพุทธศาสนา และความรู้ด้านการนวดแผนไทยที่เน้นการทำให้ผู้รับบริการรู้สึกผ่อนคลายจนเข้าสู่สภาวะกึ่งภวังค์
-== ประเภทของการสะกดจิต ==
+ในภาคใต้ของประเทศไทย ยังมีภูมิปัญญาท้องถิ่นเกี่ยวกับการรักษาโรคด้วยวิธี "ลงครู" หรือ "การทรง" ซึ่งมีบางองค์ประกอบที่ทำให้ผู้ป่วยเข้าสู่สภาวะจิตพิเศษ แต่ก็มีวัตถุประสงค์และบริบททางวัฒนธรรมที่แตกต่างจากการสะกดจิตทางการแพทย์โดยสิ้นเชิง
+== ประเภท ==
 การสะกดจิตสามารถแบ่งออกเป็นหลายประเภทตามวัตถุประสงค์และวิธีการ:
-* '''การสะกดจิตเพื่อการบำบัด (Clinical Hypnosis)''': ใช้โดยผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตหรือการแพทย์เพื่อรักษาปัญหาต่างๆ เช่น ความเครียด วิตกกังวล ภาวะติดบุหรี่หรือสารเสพติด การควบคุมน้ำหนัก และการจัดการความเจ็บปวด
-* '''การสะกดจิตถดถอย (Hypnotic Regression)''': เป็นเทคนิคเฉพาะทางที่ใช้เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยระลึกถึงประสบการณ์ในอดีตที่อาจถูกเก็บกดไว้ ซึ่งบางครั้งรวมถึงการสำรวจความเชื่อเรื่อง[[การสะกดจิตถดถอย|ชาติต่าง ๆ]] (past life regression) ที่ได้รับความนิยมในบางกลุ่ม
+* '''การสะกดจิตเพื่อการรักษา (Clinical Hypnosis)''' : ใช้โดยบุคลากรทางการแพทย์ เช่น จิตแพทย์ นักจิตวิทยาคลินิก พยาบาล เพื่อช่วยในกระบวนการบำบัดรักษาโรคทางกายและใจ
-* '''การสะกดจิตตนเอง (Self-Hypnosis)''': เป็นเทคนิคที่บุคคลเรียนรู้เพื่อนำตนเองเข้าสู่ภาวะสะกดจิต เพื่อวัตถุประสงค์ในการผ่อนคลาย สร้างแรงจูงใจ หรือปรับเปลี่ยนนิสัยบางอย่าง
+* '''การสะกดจิตเพื่อการแสดง (Stage Hypnosis)''' : ใช้สำหรับความบันเทิงในงานแสดงต่างๆ ซึ่งมักเน้นการสร้างอารมณ์ขันและปรากฏการณ์ที่น่าตื่นตาตื่นใจ
-* '''การสะกดจิตเพื่อการแสดง (Stage Hypnosis)''': ใช้เพื่อความบันเทิงในงานแสดงต่าง ๆ โดยเน้นที่การสร้างอารมณ์ขันและความน่าตื่นเต้น ซึ่งเป็นภาพลักษณ์ของการสะกดจิตที่คนไทยส่วนใหญ่คุ้นเคยผ่านสื่อ
+* '''การสะกดจิตด้วยตนเอง (Self-Hypnosis)''' : เป็นเทคนิคที่บุคคลเรียนรู้เพื่อนำตนเองเข้าสู่สภาวะสะกดจิต มักใช้เพื่อการผ่อนคลาย ลดความเครียด หรือปรับเปลี่ยนนิสัยบางอย่าง
+* '''การสะกดจิตเพื่อการสอบสวน (Forensic Hypnosis)''' : เคยมีการนำมาใช้เพื่อช่วยฟื้นความจำของพยานในกระบวนการยุติธรรม แต่วิธีนี้มีข้อถกเถียงทางวิทยาศาสตร์มากและปัจจุบันไม่เป็นที่ยอมรับในศาลไทย
+* '''การสะกดจิตย้อนอายุ''' : ดูบทความหลักที่ [[การสะกดจิตย้อนอายุ]]
 == งานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ ==
-องค์กรทางการแพทย์ระดับโลก เช่น '''สมาคมการแพทย์อเมริกัน (AMA)''' และ '''สถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐฯ (NIH)''' ยอมรับการสะกดจิตว่าเป็นวิธีการรักษาทางการแพทย์รูปแบบหนึ่งที่มีประสิทธิภาพสำหรับภาวะบางอย่าง โดยเฉพาะในการจัดการความเจ็บปวดและความวิตกกังวล งานวิจัยทางประสาทวิทยาศาสตร์ใช้เครื่องมือเช่น fMRI และ EEG พบว่าในภาวะสะกดจิต สมองมีการทำงานที่เปลี่ยนแปลงไปในบริเวณที่เกี่ยวข้องกับความสนใจ การควบคุมตนเอง และการประมวลผลคำแนะนำ
+องค์กรทางการแพทย์และจิตวิทยาชั้นนำหลายแห่งทั่วโลก เช่น สมาคมจิตแพทย์อเมริกัน (APA) และสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐอเมริกา (NIH) ยอมรับว่าการสะกดจิตเป็นวิธีการรักษาที่มีประสิทธิภาพสำหรับภาวะบางอย่าง งานวิจัยพบว่าการสะกดจิตช่วยลดอาการปวดเรื้อรัง ลดความวิตกกังวลและความเครียด ช่วยในการเลิกบุหรี่ และบรรเทาอาการของโรคลำไส้แปรปรวนได้
-ในประเทศไทย มีงานวิจัยจากคณะแพทยศาสตร์ของมหาวิทยาลัยต่าง ๆ เช่น '''จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย''' และ '''มหาวิทยาลัยมหิดล''' ที่ศึกษาประสิทธิภาพของการสะกดจิตในการลดความวิตกกังวลก่อนผ่าตัด ลดอาการปวดเรื้อรัง และช่วยในการเลิกบุหรี่ อย่างไรก็ดี จำนวนงานวิจัยยังมีจำกัดเมื่อเทียบกับประเทศตะวันตก
+ในประเทศไทย มีงานวิจัยจากคณะแพทยศาสตร์ของมหาวิทยาลัยต่างๆ อาทิ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และมหาวิทยาลัยมหิดล ที่ศึกษาประสิทธิภาพของการสะกดจิตในการช่วยลดความวิตกกังวลก่อนการผ่าตัด ลดอาการคลื่นไส้อาเจียนจากเคมีบำบัด และช่วยในการควบคุมน้ำหนัก กลไกทางสมองที่เกี่ยวข้องกับการสะกดจิตสามารถศึกษาได้ด้วยเครื่องมือสมัยใหม่ เช่น การสร้างภาพด้วยเรโซแนนซ์แม่เหล็ก (fMRI) ซึ่งแสดงให้เห็นการเปลี่ยนแปลงของกิจกรรมในสมองส่วนต่างๆ ขณะอยู่ในสภาวะสะกดจิต
 == การประยุกต์ใช้ ==
-การสะกดจิตในประเทศไทยมีการประยุกต์ใช้ในหลายด้าน:
+การประยุกต์ใช้การสะกดจิตในประเทศไทยครอบคลุมหลายด้าน:
-* '''ด้านการแพทย์และจิตวิทยาคลินิก''': จิตแพทย์และนักจิตวิทยาคลินิกใช้สะกดจิตเป็นส่วนหนึ่งของการบำบัด อาทิ การบำบัดความเครียดหลังเหตุการณ์ร้ายแรง (PTSD) การรักษาโรควิตกกังวล ภาวะกลัว และโรคทางจิตเวชที่เกี่ยวข้องกับความเครียด
-* '''ด้านทันตกรรม''': ทันตแพทย์บางท่านใช้เทคนิคการสะกดจิตเพื่อช่วยลดความกลัวและความวิตกกังวลของคนไข้ รวมถึงช่วยควบคุมการไหลของเลือดและอาการคลื่นไส้ระหว่างการรักษา
+* '''ด้านการแพทย์และสุขภาพจิต''' : ใช้บำบัดโรคจิตเวช เช่น โรควิตกกังวล โรคกลัว โรคย้ำคิดย้ำทำ ภาวะซึมเศร้าระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง ใช้ช่วยในการจัดการกับความเจ็บปวดทั้งเฉียบพลันและเรื้อรัง โดยเฉพาะในผู้ป่วยโรคมะเร็ง และใช้ช่วยในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ เช่น การลดน้ำหนักและการเลิกบุหรี่
-* '''ด้านการพัฒนาตนเอง''': ใช้เพื่อเพิ่มศักยภาพ เช่น เพิ่มสมาธิในการเรียนหรือการกีฬา สร้างความมั่นใจ และปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์
+* '''ด้านทันตกรรม''' : ทันตแพทย์บางท่านใช้เทคนิคการสะกดจิตเพื่อช่วยลดความกลัวและความวิตกกังวลของผู้ป่วย รวมถึงช่วยควบคุมการหลั่งน้ำลายและอาการปวดระหว่างทำฟัน
-* '''ด้านการบังคับใช้กฎหมาย''': มีการประยุกต์ใช้ในวงจำกัดสำหรับการช่วยเหลือพยานให้จำรายละเอียดเหตุการณ์ได้ชัดเจนขึ้น แต่มักต้องดำเนินการด้วยความระมัดระวังและอยู่ในกรอบกฎหมาย
+* '''ด้านกีฬา''' : นักกีฬาอาชีพไทยบางคนใช้การสะกดจิตเพื่อเพิ่มสมาธิ สร้างความมั่นใจ และปรับปรุงสมรรถภาพทางการกีฬา
+* '''ด้านการศึกษา''' : ใช้เพื่อช่วยเพิ่มสมาธิในการเรียน ลดความตื่นเต้นก่อนสอบ และช่วยในการจำ
 == สถานภาพทางกฎหมายในประเทศไทย ==
-ปัจจุบัน '''ประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายเฉพาะที่ควบคุมการประกอบวิชาชีพการสะกดจิตโดยตรง''' การปฏิบัติจึงอยู่ภายใต้กรอบของกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับวิชาชีพสุขภาพเป็นหลัก
+ในประเทศไทย '''การสะกดจิตเพื่อการรักษาโรค''' จัดเป็นกิจกรรมทางการแพทย์ ตามพระราชบัญญัติวิชาชีพเวชกรรม พ.ศ. 2525 ดังนั้น ผู้ที่ประสงค์จะใช้การสะกดจิตเพื่อการบำบัดรักษาโรคทางกายหรือทางจิต ต้องเป็นผู้ที่มีใบอนุญาตเป็นแพทย์ นักจิตวิทยาคลินิก หรือพยาบาลวิชาชีพที่ผ่านการอบรมเฉพาะทางมาอย่างถูกต้อง
-* ผู้ที่ใช้การสะกดจิตเพื่อการบำบัดรักษาโรค '''ต้องเป็นผู้ที่มีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพทางการแพทย์หรือทางจิตวิทยาคลินิกอยู่แล้ว''' เช่น จิตแพทย์ แพทย์ นักจิตวิทยาคลินิก ซึ่งการสะกดจิตถือเป็นหนึ่งในเครื่องมือการรักษาที่พวกเขาใช้ได้
-* การเปิดโรงเรียนหรือหลักสูตรสอนการสะกดจิตสำหรับบุคคลทั่วไปสามารถทำได้ แต่ต้องไม่อ้างว่าสามารถใช้รักษาโรคได้หากผู้สอนไม่มีใบอนุญาตทางการแพทย์
+สำหรับ '''การสะกดจิตเพื่อการแสดง''' หรือการสอนเทคนิคการสะกดจิตด้วยตนเองทั่วไป ไม่ได้ถูกควบคุมโดยกฎหมายวิชาชีพเวชกรรมโดยตรง แต่หากการแสดงหรือการสอนนั้นอ้างว่ามีวัตถุประสงค์เพื่อการรักษาโรค ก็อาจเข้าข่ายเป็นการประกอบโรคศิลปะโดยไม่ได้รับอนุญาต ซึ่งมีความผิดตามกฎหมาย
-* '''การสะกดจิตเพื่อการแสดง''' เป็นที่ยอมรับและได้รับความนิยม แต่ผู้แสดงต้องไม่กระทำการที่อาจก่อให้เกิดอันตรายทางร่างกายหรือจิตใจต่อผู้เข้าร่วม และต้องได้รับความยินยอมอย่างชัดเจน
-* การอ้างว่าสามารถสะกดจิตเพื่อการ '''ทำนายทายทัก โชคลาง หรือการติดต่อกับวิญญาณ''' อาจเข้าข่ายหลอกลวงหรือประกอบวิชาอาคมโดยไม่ได้รับอนุญาต ซึ่งอาจผิดกฎหมายตามประมวลกฎหมายอาญา
+สมาคมที่เกี่ยวข้อง เช่น '''สมาคมสะกดจิตบำบัดไทย''' (Thai Association of Clinical Hypnosis) ทำหน้าที่ส่งเสริมมาตรฐานทางจริยธรรมและการปฏิบัติที่ถูกต้องในหมู่ผู้ให้บริการ
 == ทัศนคติทางวัฒนธรรม ==
-ทัศนคติของคนไทยต่อการสะกดจิตมีความหลากหลายและซับซ้อน เนื่องจากมีปัจจัยทางความเชื่อและวัฒนธรรมเข้ามาเกี่ยวข้อง
+ทัศนคติของคนไทยต่อการสะกดจิตค่อนข้างหลากหลายและซับซ้อน ในแวดวงวิชาการและการแพทย์แผนปัจจุบันมีการยอมรับมากขึ้นเรื่อยๆ เนื่องจากมีงานวิจัยรองรับ อย่างไรก็ดี ในมุมมองของวัฒนธรรมไทยและความเชื่อดั้งเดิม โดยเฉพาะในภาคใต้ที่ยังมีวัฒนธรรมความเชื่อเรื่องภูตผีวิญญาณที่แข็งแรง บางคนอาจมองการสะกดจิตด้วยความระมัดระวัง หรืออาจสับสนระหว่างการสะกดจิตกับการเข้าทรง
-* '''ด้านบวก''': ในกลุ่มผู้มีการศึกษาและคนเมือง มักมองการสะกดจิตทางการแพทย์เป็นศาสตร์สมัยใหม่ที่น่าเชื่อถือและมีประโยชน์ โดยเฉพาะในด้านการจัดการความเครียดและพฤติกรรม
-* '''ด้านความระแวง''': ยังมีผู้คนจำนวนไม่น้อยที่มองการสะกดจิตด้วยความหวาดระแวง เนื่องจากเชื่อมโยงกับภาพในสื่อบันเทิงที่แสดงถึงการถูกควบคุมจิตใจ หรือเชื่อมโยงกับไสยศาสตร์และอำนาจลึกลับ
-* '''การผสมผสานกับความเชื่อดั้งเดิม''': บางครั้งแนวคิดเรื่องการสะกดจิตถูกตีความผ่านแนวคิดเรื่อง '''ธาตุสี่''' หรือ '''กรรม''' และมีการผสมผสานกับวิธีการทางพุทธศาสนา เช่น การทำสมาธิ (สมถะ) ในการเข้าถึงภาวะคล้ายภวังค์
-* '''ความนิยมในสื่อ''': รายการโทรทัศน์และสื่อออนไลน์ที่นำเสนอการสะกดจิตเพื่อการแสดงหรือการบำบัด มีส่วนทำให้ความรู้และการยอมรับการสะกดจิตแพร่หลายมากขึ้นในสังคมไทย
-== นักปฏิบัติการสะกดจิตที่มีชื่อเสียงในประเทศไทย ==
+ในพุทธศาสนา ซึ่งเป็นศาสนาหลักของประเทศ แม้จะไม่มีการพูดถึงการสะกดจิตโดยตรง แต่แนวคิดเรื่องการฝึกจิตให้มีสมาธิและรู้เท่าทันสภาวะต่างๆ ของจิต ถือเป็นพื้นฐานสำคัญที่สอดคล้องกับหลักการของการสะกดจิตที่เน้นการควบคุมและทำความเข้าใจกระบวนการคิดของตนเอง
-* '''นพ. สุบิน วิริยะวิทย์''': จิตแพทย์อาวุโสผู้บุกเบิกการนำการสะกดจิตทางการแพทย์มาใช้ในประเทศไทยอย่างเป็นระบบ และเป็นผู้เขียนหนังสือวิชาการหลายเล่ม
-* '''นพ. กวี วีรางกูร''': จิตแพทย์ที่มีชื่อเสียงซึ่งมักนำการสะกดจิตมาใช้ในการบำบัดและเผยแพร่ความรู้ผ่านสื่อต่าง ๆ
+สื่อไทยทั้งภาพยนตร์ ละคร และรายการโทรทัศน์ มักนำเสนอการสะกดจิตในแง่มุมที่น่าตื่นเต้น ลึกลับ หรือใช้เป็นเครื่องมือในการก่ออาชญากรรม สิ่งนี้มีส่วนสร้างภาพลักษณ์ที่คลาดเคลื่อนและความหวาดกลัวให้กับสาธารณชนทั่วไป
-* '''ดร. วิธาน ฐานะวุฑโฒ''': นักจิตวิทยาคลินิกและอาจารย์ผู้สอนและเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับการสะกดจิตเพื่อการบำบัดและการพัฒนาตนเอง
-* '''อาจารย์ภาคย์ ภัทรนาวิก''': ผู้เชี่ยวชาญและครูสอนการสะกดจิตที่มีชื่อเสียงในวงการพัฒนาตนเองและธุรกิจ seminar
+== ผู้ปฏิบัติการสะกดจิตที่มีชื่อเสียงในประเทศไทย ==
-* '''กลุ่มการแสดงสะกดจิตบนเวที''': มีกลุ่มศิลปินการแสดงสะกดจิตหลายกลุ่มที่ได้รับความนิยมในการแสดงตามงานอีเวนต์และในโทรทัศน์
+* '''ศาสตราจารย์ นายแพทย์ จรัส สุวรรณเวลา''' : อดีตอธิการบดีมหาวิทยาลัยมหิดล และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข เป็นหนึ่งในผู้บุกเบิกการนำการสะกดจิตมาใช้ในทางการแพทย์และจิตเวชศาสตร์ของไทยอย่างเป็นระบบ
+* '''แพทย์หญิง กุสุมา ชูเกียรติกำจร''' : จิตแพทย์ผู้มีชื่อเสียงซึ่งใช้การสะกดจิตบำบัดร่วมกับการรักษาแบบอื่นๆ และเป็นผู้เผยแพร่ความรู้ด้านนี้สู่สาธารณชนผ่านสื่อต่างๆ
+* '''อาจารย์ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี''' : หลายท่านมีงานวิจัยและให้บริการบำบัดด้วยการสะกดจิตอย่างต่อเนื่อง
+* '''ผู้ปฏิบัติการในภาคใต้''' : มีคลินิกและศูนย์ให้บริการทางจิตวิทยาในจังหวัดใหญ่ๆ ของภาคใต้ เช่น สงขลา ภูเก็ต และสุราษฎร์ธานี ที่มีนักจิตวิทยาคลินิกที่ผ่านการอบรมการสะกดจิตบำบัดให้บริการ แต่มักไม่เป็นที่เปิดเผยชื่อเสียงในระดับชาติ
+นอกจากนี้ ยังมีครูอาจารย์ด้านการนวดแผนไทยและแพทย์แผนไทยบางท่านในภาคใต้ที่ใช้เทคนิคการพูดคุย โน้มน้าวจิตใจ และสร้างความผ่อนคลายอย่างลึก ซึ่งมีหลักการคล้ายคลึงกับการสะกดจิต ในการรักษาโรคที่เกี่ยวข้องกับความเครียด
 == ดูเพิ่มเติม ==
-* [[การสะกดจิตถดถอย]]
+* [[การสะกดจิตย้อนอายุ]]
+* [[จิตเวชศาสตร์]]
 * [[จิตวิทยาคลินิก]]
 * [[สมาธิ]]
-* [[การบำบัดพฤติกรรมและความคิด]]
+* [[การบำบัดด้วยการรับรู้และพฤติกรรม]]
-* [[การแพทย์แผนไทย]]
+== อ้างอิง ==
+{{รายการอ้างอิง}}
+== แหล่งข้อมูลอื่น ==
+* สมาคมสะกดจิตบำบัดไทย
+* กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข
+* คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
 [[Category:Hypnosis]]
 [[Category:Psychology]]