Hipinosi

Hipinosi ke mokgwa wa go tsamaisa maikutlo le go fetola maitsholo a batho ka go ba tsenya mo maemong a go iketla le go utlwa ka botlalo mafoko a mongwe. Hipinosi ga se bošula, mme ke tirisô ya thuto ya maikutlo (psychology) e e dirisiwang ke dingaka tsa maikutlo, dingaka, le baithuti ba ba nang le tsebo go thusa batho go fenya mathata a mmele le a monagano.

Tlhaloso

Hipinosi, mo Setswaneng gape e bidiwa go hipinosa, ke maemo a go iketla a monagano ao motho a nang le kgonagalo ya go utlwa ka botlalo le go tswelela pele ka mafoko a mongwe kana a mokgosi. Mo maemong a, monagano o nna o bulegetse ditshusumetso tse di sa tlwaelegang. Motho yo o hipinositsweng ga a robele, o a utlwa ebile o na le taolo ya gagwe ka botlalo. Hipinosi e ka nna go tsena mo monaganong kana go iketla ka botlalo. Botlhokwa ke go tlhaloganya gore hipinosi ga se bošula, mme ke sediriswa sa kalafi.

Hisitori

Hisitori ya hipinosi e simolotse kwa lefatsheng la Fora mo dikgweding tse di fetileng, mme e ne ya tlhabololwa ke dingaka tsa kwa Yuropa jaaka Dr. James Braid, yo o neng a simolola go dirisa leina le "hypnosis" ka ngwaga wa 1842. Mo Aforika Borwa le Botswana, tirisô ya mekgwa e e tshwanang le hipinosi e na le dikgala tse dideepi mo setšong. Dingaka tsa setso, ba e bidiwang dingaka kana baloi ba ba molemo, ba ne ba dirisa mekgwa ya go rera, go opela, go bina le go dirisa mefuta ya mefera go thusa batho go fenya mathata a mmele le a moya. Mokgwa ona o ne o tshwana le hipinosi ka go tsamaisa maikutlo a motho.

Mo Botswana, go simolotse go dirisiwa hipinosi e e rulagantsweng ke baithuti ba thuto ya maikutlo mo dingwageng tsa bo1970 le bo1980, fa ba ne ba simolola go e kopanya le dithuto tsa kalafi ya setso. Mo Aforika Borwa, tirisô ya hipinosi e ne ya simolola go tuma thata fa e kopanngwa le thuto ya maikutlo ya bojanala (clinical psychology) le kalafi ya boitekanelo (holistic healing) mo dingwageng tsa bo1990.

Mefuta

Hipinosi e na le mefuta e e farologaneng e e dirisiwang go samagana le mathata a a farologaneng:

• Hipinosi ya Kalafi (Clinical Hypnosis): E dirisiwa ke dingaka tsa maikutlo (clinical psychologists) le dingaka go kalafa mathata jaaka go tshaba dilo (phobias), go kgaogela sengwe (addiction), botlhoko bo bo sa feleng, le mathata a go robala.
• Hipinosi ya Boitekanelo (Holistic Hypnosis): E kopanya mekgwa ya setso le ya sekgoa, e e dirisiwang ke baoki ba boitekanelo go thusa ka mathata a maikutlo, go oketsa kitso ya boipele, le go thusa mo go fenying mathata a botsogo jwa monagano.
• Hipinosi ya go Boela Morago (Regression Hypnosis): E dirisiwa go thusa motho go boela morago mo dingwageng tsa gagwe tsa bosa, kapejana, go batlisisa tshimologo ya mathata a. Bona setlhogo se se rulagantsweng ka boyona: Hipinosi ya go Boela Morago.
• Hipinosi ya go Iteemela (Self-Hypnosis): Mokgwa o motho a ithutang go iphipinosa a le nosi, gantsi go thibela botlhoko, go fokotsa matshwenyego, kana go oketsa go ithuta.

Dithuto tsa Saense

Dithuto tse dintsi tsa saense di supa gore hipinosi ke sediriswa se se nang le matla mo kalafong. Ditshenyegelo tsa MRI di bontshitse gore fa motho a hipinositswe, dikarolo tse di farologaneng tsa boko di a fetoga, supa gore monagano o a fetoga ka nnete. Mo Aforika Borwa, dithuto di dirilwe ke Yunibesiti ya Kapa (University of Cape Town) le ya Witwatersrand, tse di supang bokao jwa hipinosi mo go fokotseng botlhoko le matshwenyego.

Lefapha la Botsogo jwa Monagano mo Botswana le amogela tirisô ya hipinosi e e dirwang ke ba ba nang le ditumêlô tsa thuto e e maleba, jaaka dingaka tsa maikutlo. Go na le kgolagano ya hipinosi le mekgwa ya setso ya go alafa, e e bidiwang kalafi ya setso, e saense e sa e tlhaloganyeng ka botlalo.

Tirisô

Tirisô ya hipinosi e akaretsa dilo tse dintsi:

• Go fenya bojegere (go tshaba dilo) le matshwenyego (anxiety)
• Go kgaola go nwa bojalwa le go dirisa diokobatsi
• Taolo ya botlhoko, bogolo jwa mo dipateleng
• Go thusa mo go fenying go ja thata kana go se je sentle (eating disorders)
• Go oketsa boipele le go thusa mo go fenying go swa thata (stress)
• Go thusa baithuti go oketsa go ithuta le go gopola
• Go thusa batsayadikgwele go emisa go roba (smoking)

Mo Botswana le Aforika Borwa, hipinosi gape e dirisiwa go thusa batho ba ba nang le mathata a a bakwang ke go sotliwa (trauma), go thobalana ka thata (PTSD), le go hloka maikarabelo mo go diriseng ditlamorago tsa HIV/AIDS.

Maemo a Molao mo Botswana le Aforika Borwa

Mo Botswana, hipinosi ga e amanngwe le molao o o rulagantsweng ka boyona. Go dirisiwa ga yona go laolwa ke melao e e amang botsogo jwa monagano le kalafi ka kakaretso. Motho yo o ratang go nna mohipinosi (hypnotist) o tlhoka go nna le setifikeiti se se tswang mo setlhopheng se se amogelwang, jaaka Lefapha la Botsogo jwa Monagano la Botswana. Go hipinosa motho go senya thoto ya gagwe go ka nna molato wa go utswa.

Mo Aforika Borwa, maemo a a tseneletseng thata. Mohipinosi yo o nang le thuto ya kalafi o tlhoka go ngwadiswa le HPCSA (Health Professions Council of South Africa). Ba ba sa ngwadisweng ba ka se dire hipinosi ya kalafi, mme ba ka e dira e le baoki ba boitekanelo fa ba sa iketsetse gore ke dingaka. Molao o kgaola thata go dirisa hipinosi mo dithulaganyong tsa bošhabi (court cases) go fetola bosupi.

Maikutlo a Setšo

Mo setšong sa Batswana le ba Aforika Borwa ka kakaretso, go na le maikutlo a a farologaneng ka hipinosi. Ba bangwe ba e bona e le mokgwa o o molemo wa sekgoa o o tshwanang le mekgwa ya setso ya go alafa ka mafoko le merera. Ba bangwe ba e belaella ka go e bofa le bošula (witchcraft) kana bošula jwa sekgoa, ka gonne e tsamaisa monagano wa motho.

Le fa go ntse jalo, go oketsega ga tumêlô mo botsogong jwa boitekanelo le go kopanya ga dingaka tsa setso le tsa sekgoa go fetola maikutlo a. Gompieno, go na le tumêlô e ntsi mo hipinosing e e dirwang ke batho ba ba nang le tsebo le ditumêlô, bogolo segolo fa e thusa ka mathata a a sa alafeng ka mekgwa e mengwe.

Baiphinosi ba ba Tumileng mo Botswana le Aforika Borwa

• Dr. Odirile Bogatsu (Gaborone, Botswana): Rra Bogatsu ke ene mohipinosi yo o tumileng mo Botswana, yo o dirisang hipinosi le dithuto tsa maikutlo go thusa ka mathata a go roba, matshwenyego, le taolo ya mmele. O na le kgelelo mo Gaborone.
• Dr. Siyabonga Ndlovu (Johannesburg, Aforika Borwa): Ke mohipinosi wa kalafi yo o ngwadisitsweng le HPCSA. O dirile dithuto tse dintsi ka tirisô ya hipinosi mo go thuseng batsayadikgwele ba HIV/AIDS.
• Mma Gloria Pule (Pretoria, Aforika Borwa): Ke mooki wa boitekanelo yo o kopanyang hipinosi le merera ya setso ya Aforika. O thusa batho ka mathata a botshelo, go boela morago, le go ithuta ka boene.
• Lefapha la Botsogo jwa Monagano, Ministry of Health (Botswana): Le neela ditaelo le go laola tirisô e e siameng ya mekgwa ya go tsamaisa maikutlo, go akaretsa hipinosi, mo Botswana.

Bona gape

• Thuto ya Maikutlo
• Kalafi ya Setso mo Botswana
• Botsogo jwa Boitekanelo
• Hipinosi ya go Boela Morago
• Matshwenyego le Go Swa That

Dikgoge tsa kwa ntle

• South African Society of Clinical Hypnosis
• Ministry of Health, Botswana