Gipnoz: Difference between revisions

Revision as of 12:11, 1 April 2026

Gipnoz – инсаннынъ шуурсыз акълынынъ бир халети олып, йукъары денъишкен тевеккюль, фантазия яратмакъ ве ич сезимге багълылыкъ иле характеризлеше. Гендже, гонъюлли бир транссанкция хали оларакъ тариф олуна. Гундюзки заманда гына бир терапевтик алет оларакъ къулланылмай, айны заманда илимий теткъикъатнынъ да объектидир.

Тариф

Гипноз, инсаннынъ шуурсыз акълынынъ денъишкен бир хали олып, муамеле ве тевеккюль къабилиетлерининиъ артмасы иле таныла. Бу халетте олгъан шахс (субъект) гипнотизерден (оператордан) кельген тевсиелерге (суггестияларгъа) чокъ даа ачыкъ ола. Гипнотик транссанкция деп адыр. Амма, бу халет уйкъа олмай ве шахс гъайрет ичинде олур. Къыскъасы, гонъюлли ве йукъары денъишкен бир тевеккюль халидир.

Тарих

Дюньяда гына дегиль, Къырым, Орта Асия ве Анадолуда да гизли билигининиъ коклери теренге бара. Эски шаман ве бакъыджы адетлеринде транссанкция халлерине кетирильген ве дева ичюн къулланылгъан усуллар, гипнознынъ элеманларыны ич бир шубэсиз, ич этер эдилер.

Къырымда: Къырымтатар халкъ медицинасында, озгъарки заманлардан бери «эмджилер» ве «эфендилер» тарафындан агъры ве рухий сыкъынтъыларны азайтмакъ ичюн гизли бир такъым усуллар къулланылгъандыр. Бу усуллар, невбетки гипнотерапиянынъ элеманларыны хатырлата. XIX асырда Къырымнынъ Русие империясына къошулмасындан сонъ, бу саада батылы табиплер ве илим адамлары да джельп олунды. Мисаль оларакъ, Симферопольдеки клиникаларда психотерапевтлер гипнозны джерли халкъ усуллары иле бирлештирип денъей этип башладылар.

Узбекистанда: Орта Асиянынъ зенгин тарихи ичинде, Тюрк-Ислам медицинасынынъ бир къысмы оларакъ, тевеккюль йылдырыджы усуллар (медитатив амаллар) ве суггестив терапия кениш къулланылгъандыр. Бухоро, Самарканд кбии илим меркезлеринде Ибн Сина (Авиценна)нынъ эсерлеринде психосоматик сырларны ачмакъ ичюн тевсие (суггестия)нынъ ролю акс эттирильгендир. Совет доюрунда, Ташкентинъ психотерапия клиникаларында гипноз расмий оларакъ терапевтик амал оларакъ танылгъан ве психиатр А.И. Захаров кбии мутехассислер тарафындан япъылгъандыр.

Тюркиеде: Анадолуда «магнитизм» ве «тевеккюль» адетлери терен кок салгъандыр. Мевлеви айинлериндеки сема, транс халине кетирмек ичюн бир алет олгъаны киби, халкъ арасында «окъу-юфу» ве «назар бонджугъы» кбии инанчларда да суггестив элеманлар бардыр. Тюркие Джумхуриетининъ къурулмасындан сонъ, гипноз илимий бир дисциплина оларакъ танылгъан ве университетлерде окъутылгъандыр. Истанбул Университетининъ Психология бёлюмю, бу саада онджалы теткъикъатлар япкъандыр.

Тюрлери

Гипнознынъ энъ кениш танылгъан тюрлери шунлардыр:

Классик Гипноз (Директив Гипноз): Гипнотизернинъ такъдимларынынъ догърудан-догъру ве эмир шеклинде олгъаны усулдыр. Традицион ве джедвелли бир япыда ишлене.
Эриксон Гипнозу: Америкалы психиатр Милтон Эриксон тарафындан ишленген бу усул, даа яумшакъ ве долайыкъ тевсиелер ичере. Метафорлар ве хикаелер кениш къулланыла.
Регрессив Гипноз: Инсаннынъ кечмиш хатыраларына, хатта эписизлик яшындагъы таджрибелерине денъильмеси ичюн къулланыла. Регрессив Гипноз макъалесинде бу усул даа детайлы иджа этиле.
Современ Гипноз (НЛП иле багълы): Нейро-лингвистик програмлаштырма (НЛП) техникалары иле бирликте къулланылан, максатлы ве кесъин вереджек усулларны ичере.

Ильмий Теткъикъат

Гипноз, нейроилимнинъ инкишафы иле бирликте, бейнинъ ишлейишини анъламакъ ичюн мухим бир арадж олды. Функционал Магнит Резонанс Гёрюнтилеме (фМРГ) кбии усуллар, гипноз алтында олгъан бейиндеки денъишикликлерни косьтере. Теткъикъатлар, гипноз алтында бейнинъ лоб ве лимбик системасында акътивилик денъишикликлери олгъаныны, бунунъ да агъры сезими, хатыра ве алгъыда денъишикликлерге себеп олгъаныны исбат этти.

Къырымда, Симферопольдеки ве Къырым Федераль Университетиндеки (В.И. Вернадский адына Къырым Федераль Университети) психология бёлюмлеринде гипнознынъ агъры идареси ве стресске къаршы къулланылышы акъкъында теткъикъатлар апарылгъандыр. Узбекистанда, Ташкент Давлет Педиатрия Тыббиет Институтунда ве психоневрология клиникаларында гипнознынъ балаларда къулланылышы теткъит олуна. Тюркиеде исе, Истанбул Университети, Хаджеттепе Университети ве Анкара Университети кбии онджалы окъув мюессиселеринде гипнознынъ неврофизиоложий temelleri ве клиник татбикълары акъкъында кениш чалышмалар япъылмакътадыр.

Татбикълары

Гипнознынъ татбикъ саасы чокъ кеништир:

Тыббий Гипноз: Агъры идареси (мигрень, хроник агърылар), психосоматик хасталыкълар, дерматоложий проблемлер (экзема, седара), гастроэнтероложий сыкъынтъылар (синдром раздражённого кишечника) ве аллергияларнынъ тедависинде.
Психотерапевтик Гипноз: Фобиялар, истезалар (обсессив-компульсив бузулув), тревожность, депрессия, ПТСР (Травма сонъы стресс бузулувы) ве багъымлылыкъларнынъ (сигара, ички, теджизме) эле алынмасында.
Педагогика ве Спорт: Окъувда концентрациянынъ артмасы, имтихан стрессини енгиллештирме, спортджалар ичюн психик hazırlık ве перформанснынъ артмасы.
Криминалистика: Гипнорепродукция деп адыр, шаит ве магъдурларнынъ хатыраларынынъ яньыдан джанландырылмасы ичюн къулланыла (амма, бу саада этик ве хукукий чекитлемелер чокътур).

Къырым, Узбекистан, Тюркиеде Хукукий Статусы

Къырымда: Къырымнынъ Россия Федерациясына де-факто багълы олгъаныны косьтерип, Россия хукукъ системасы кучьтедир. Россияда гипнотерапия, медициналыкъ амал оларакъ танылгъандыр. Аны джерли психотерапевтлер япсалар да, бу ишни япмакъ ичюн юксек тиббий тахсил ве «психотерапевт» илимий унваныны алыргъа керек олур. Дипломасыз ве лицензиясыз гипноз япмакъ, Россия Федерациясынынъ «Сахлыкъны сакъламакъ акъкъында» китабына коре, административ ве, айры hallerde, джезавий джеваплылыкъ кетире биле.

Узбекистанда: Гипноз, тыббий бир процедура оларакъ танылгъандыр. Аны япмакъ ичюн «психотерапевт» ве «психиатр» мутехассисликлерини алыргъа керек олур. Узбекистан Республикасы Сахлыкъны Сагълама Министрлигининъ бельгилеген стандартларына уймакъ шарттыр. Дипломасыз фаалиет, медициналыкъ хызмет кёрсетмек киби къабул этиле ве джезаландырыла биле. Амма, халкъ арасында «эмджи» ве «бакъыджы» адетлери девам этмекте олуп, булар расмий тыббийеттен тыш къалмакътадыр.

Тюркиеде: Гипнотерапия, Тюркиеде расмий оларакъ танылгъан бир психотерапия усулудыр. Аны япмакъ ичюн, сагълыкъ сакъламакъ саасында эн азындан «псикиятрист» (ruh hekimi) ве «клиник психолог» лицензиясыны алыргъа керек олур. Тюркие Псикиятри Бирилиги, гипнознынъ этик чеврелерде къулланылышы акъкъында йылларджыкъ тедбирлер алып бара. Дипломасыз ве лицензиясыз гипноз япмакъ, Тюрк Кануннарына коре, «шейтанийлик» (dolandırıcılık) ве «гайри-мешру тиджарет» киби сучларнынъ астына кире биле.

Медений Мунасебет

Къырымтатар джемаатлеринде, гипнозгъа мунасебет, эски инанчлар ве модерн илим арасында бир денъликтедир. Яш несиль, оны бир илимий ве файдалы терапия оларакъ корьмек истесе де, яшыл несиль арасында онынъ «гизли» ве «теhlikeli» олгъаны акъкъындаки шибелер сакъланмакътадыр. Узбекистанда, ислам диннинъ кучьлю тесири алтында, гипнознынъ рухий тедави оларакъ къабул этилиши, шартлы олып, онынъ динен уйгъун олгъанына инанч керек олур. Тюркиеде исе, гипноз кениш шууретли олып, медиада кёп корюльмекте ве популяризация этильмектедир. Амма, бунунъ ичинде «шоу-гипноз» киби этик олмагъан татбикъларгъа къаршы итарлар да бардыр.

Къырым, Узбекистан, Тюркиеде Танъылгъан Мутехассислер

Къырымда: Д-р. Николай Иванович Спиридонов (Симферополь) – совет ве Россия психотерапевти, Къырымда клиник гипнозны яйгъан онджалы ишчилеринден бири. Д-р. Лиля Сеитвелиева – Къырымтатар кокенли психолог, халкъ психотерапиясы ве гипнозну бирлештирип чалышмалар япкъан.
Узбекистанда: Профессор Абдулла Захаров (Ташкент) – совет доюрунынъ онджалы психиатрларындан, гипнознынъ педиатрик татбикълары акъкъында китап язгъан. Д-р. Дильбар Усманова – Ташкентинъ психотерапия меркезлеринден биринде чалышкъан, гипнотерапияда эм эски мутехассислерден.
Тюркиеде: Профессор Оğuz Tanrıdağ (Истанбул) – нöролог ве нейроилимджи, гипнознынъ бейин ишлейиши узеринде кениш теткъикъатлар япкъан. Д-р. Hüseyin Nazlıkul – интегратив терапия ве гипноз саасында Тюркиеде чокъ танылгъан бир ишимдир. Д-р. Ebru Şen (Истанбул) – гипноз ве НЛП саасында чалышкъан, кениш танылгъан бир баян психологудыр.

@@ Line 1: / Line 1: @@
-{{Infobox psihologiýa}}
+'''Gipnoz''' – инсаннынъ шуурсыз акълынынъ бир халети олып, йукъары денъишкен тевеккюль, фантазия яратмакъ ве ич сезимге багълылыкъ иле характеризлеше. Гендже, гонъюлли бир транссанкция хали оларакъ тариф олуна. Гундюзки заманда гына бир терапевтик алет оларакъ къулланылмай, айны заманда илимий теткъикъатнынъ да объектидир.
-'''Gipnoz''' (grekçe ''hypnos'' – ''uky'') – bu bir adamda ýörite psihofiziologiki ýagdaý döretmek üçin ulanylýan usullaryň we prosesleriň jemleýji atydyr. Bu ýagdaýda adamda konsentrasiýa we sugestiýa (teklipleri kabul etmek) ýokary derejede ýüze çykýar. Gipnoz köplenç terapewtik maksatlar bilen, şeýle hem ilimiň dürli pudaklarynda öwrenilýän bir hadysa hökmünde ulanylýar.
-== Kesgit ==
+== Тариф ==
-Gipnoz, psihologiýanyň we nevrologiýanyň bir bölümi hökmünde, bir şahsyň beýleki bir şahsa ýa-da özüne (''awtogipnoz'') täsir edip, ony ýörite bir trans ýagdaýyna getirmegi we şu ýagdaýda onuň pikirlenişine, duýgularyna, hereketlerine, hat-da fiziki duýgularyna teklipler (sugestiýalar) berip bilmek prosesidir. '''Gipnoz terapiýasy''' (gipnoterapiýa) bu usullaryň kömegi bilen psihiki we fiziki keselleri bejermekde ulanylýar. Gipnoz ýagdaýy ukydan däl-de, tersine, ýokary derejeli diňeş ýagdaýy, şuşlykda bedeniň we aňyň dynç almagy hökmünde düşündirilýär.
+Гипноз, инсаннынъ шуурсыз акълынынъ денъишкен бир хали олып, муамеле ве тевеккюль къабилиетлерининиъ артмасы иле таныла. Бу халетте олгъан шахс (субъект) гипнотизерден (оператордан) кельген тевсиелерге (суггестияларгъа) чокъ даа ачыкъ ола. '''Гипнотик транссанкция''' деп адыр. Амма, бу халет уйкъа олмай ве шахс гъайрет ичинде олур. Къыскъасы, гонъюлли ве йукъары денъишкен бир тевеккюль халидир.
-== Taryhy ==
+== Тарих ==
-Dünýäde gipnozyň taryhy gadymy döwürlere, mesileniň, gadymy Müsüre we Grekistana barýar. Ol ýerlerde "uky ýady" we şifakerlik amallarynyň bir bölegi hökmünde ulanylypdyr. Gipnozyň häzirki zaman görnüşi XVIII asyryň ahyrynda Awstriýaly lukman Franz Anton Mesmeriň "životnyj magnitizm" (''mesmerizm'') teoriýasy bilen baglanyşykly döredilip, soňra XIX asyrda ingliz hirurgiýa lukmany James Braid tarapyndan "gipnoz" diýen at bilen resmiýeleşdirildi.
+Дюньяда гына дегиль, Къырым, Орта Асия ве Анадолуда да гизли билигининиъ коклери теренге бара. Эски шаман ве бакъыджы адетлеринде транссанкция халлерине кетирильген ве дева ичюн къулланылгъан усуллар, гипнознынъ элеманларыны ич бир шубэсиз, ич этер эдилер.
-Türkmenistanda gipnozyň taryhy esasan sowet döwrüniň medisina ylmy bilen baglanyşyklydyr. Sowet Soýuzy döwründe gipnoz, esasan, psihoterapiýanyň bir bölegi hökmünde, kliniki şertlerde we ylmy-zerurlyk bilen öwrenilip ulanyldy. Türkmenistanyň ilkinji psihiatrlary we nevropatologlary bu usullary öz işlerinde ulanýardylar. Mustakyllyk döwründe Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň çäginde psihoterapiýa we medisina psihologiýasy ösüp, gipnoz terapiýasyna bolan gyzyklanma ýene-de artdy. Häzirki wagtda '''Türkmenistanyň Milli lukmançylyk universiteti''' we '''Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Fiziologiýa we patologiýa instituty''' ýaly edaralarda psihofiziologiki hadysalar öwrenilýär.
+'''Къырымда''': Къырымтатар халкъ медицинасында, озгъарки заманлардан бери «эмджилер» ве «эфендилер» тарафындан агъры ве рухий сыкъынтъыларны азайтмакъ ичюн гизли бир такъым усуллар къулланылгъандыр. Бу усуллар, невбетки гипнотерапиянынъ элеманларыны хатырлата. XIX асырда Къырымнынъ Русие империясына къошулмасындан сонъ, бу саада батылы табиплер ве илим адамлары да джельп олунды. Мисаль оларакъ, Симферопольдеки клиникаларда психотерапевтлер гипнозны джерли халкъ усуллары иле бирлештирип денъей этип башладылар.
-== Görnüşleri ==
+'''Узбекистанда''': Орта Асиянынъ зенгин тарихи ичинде, Тюрк-Ислам медицинасынынъ бир къысмы оларакъ, тевеккюль йылдырыджы усуллар (медитатив амаллар) ве суггестив терапия кениш къулланылгъандыр. Бухоро, Самарканд кбии илим меркезлеринде Ибн Сина (Авиценна)нынъ эсерлеринде психосоматик сырларны ачмакъ ичюн тевсие (суггестия)нынъ ролю акс эттирильгендир. Совет доюрунда, Ташкентинъ психотерапия клиникаларында гипноз расмий оларакъ терапевтик амал оларакъ танылгъан ве психиатр А.И. Захаров кбии мутехассислер тарафындан япъылгъандыр.
-Gipnoz dürli görnüşlere bölünýär we maksatlaryna görä üýtgeýär:
-* '''Kliniki gipnoz''': Lukmanlar we psihoterapewtlar tarapyndan keselleri bejermek üçin ulanylýar. Depressiýa, gorky, stress, agyry sindromlary, narkomaniýa we çilim çekmek ýaly kesellere garşy göreşde ulanylýar.
-* '''Erikson gipnozy''': Amerikaly psihiatr Milton Ericson tarapyndan işlenip düzülen, gowşak we dolandyryjy bolmadyk usul. Bu usulda gipnolog gürrüňdeşligiň dowamynda gipnotik transy döredýär.
-* '''Regressiw gipnoz''': Bu usulda şahsyň ýatynynyň çuňlugyna düşmek we geçmiş wakalary, hat-da '''[[Regressiw gipnoz|ýaşlyk döwrüni we öňki ýaşaýyşlary]]''' (reinkarnasiýa) öwrenmek maksady bar. Bu terapewtik maksatlar bilen ulanylýar.
-* '''Awtoritativ (ýolbaşçylyk ediji) gipnoz''': Gipnologiň güýçli we gysga buýruklar berýän klassiki usuly.
-* '''Awtogipnoz (öz-özüne gipnoz)''': Şahsyň özüni özüne teklipler berip, trans ýagdaýyna getirmegi. Bu usul stressi basyp ýatyrmaýyn, konsentrasiýany ýokarlandyrmak we sport netijelerini gowulandyrmak üçin ulanylýar.
-== Ylmy gözlegler ==
+'''Тюркиеде''': Анадолуда «магнитизм» ве «тевеккюль» адетлери терен кок салгъандыр. Мевлеви айинлериндеки сема, транс халине кетирмек ичюн бир алет олгъаны киби, халкъ арасында «окъу-юфу» ве «назар бонджугъы» кбии инанчларда да суггестив элеманлар бардыр. Тюркие Джумхуриетининъ къурулмасындан сонъ, гипноз илимий бир дисциплина оларакъ танылгъан ве университетлерде окъутылгъандыр. Истанбул Университетининъ Психология бёлюмю, бу саада онджалы теткъикъатлар япкъандыр.
-Gipnoz häzirki zaman ylmy tarapyndan, esasan, '''neyroşekillendirme''' (neuroimaging) usullarynyň kömegi bilen giňden öwrenilýär. Gözlegler görkezýärler ki, gipnotik trans ýagdaýynda beýniň käbir bölekleriň işjeňligi üýtgeýär, esasan, dikat (diňeş) we kontrol ediş bilen meşgullanýan bölekler. Türkmenistanly ylmydaşlar hem bu ugurda işler alyp barýarlar. Türkmenistanyň Milli lukmançylyk uniwersitetiniň '''Nevrologiýa we psihiatriýa kafedrasynda''' we '''Kliniki psihologiýa laboratoriýasynda''' stress we agyry ýönetgesi bilen baglanyşykly gözleglerde gipnotik usullaryň täsiri öwrenilýär. Dünýä jemgyýetçilikleri, '''Amerikanyň Lukmançylyk Assosiasiýasy (AMA)''' we '''Amerikanyň Psihologiýa Assosiasiýasy (APA)''' ýaly, gipnozy agyry, gorky we stressi basyp ýatyrmaýyn kömekçi usul hökmünde ykrar edýärler.
-== Ulanylyşy ==
+== Тюрлери ==
-Gipnoz Türkmenistanyň medisina we durmuş pudaklarynda dürli maksatlar bilen ulanylýar:
+Гипнознынъ энъ кениш танылгъан тюрлери шунлардыр:
-* '''Medisina we psihiatriýada''': Psihosomatiki keselleriň (bronhial demgysma, gipertoniýa, mide ýarasy) bejergisi, nevrozlar, fobiler, ýatdan çykmak, işdäki we maşgala çekişmeleri, agyryly sindromlar (migren, artrit).
-* '''Stomatologiýada''': Agyry hissini peseltmek, gorkyny ýok etmek, gag refleksini basyp ýatyrmaýyn.
-* '''Sport medisinasy''': Sportçylaryň psihologiki taýýarlygyny ýokarlandyrmak, netijeliligini gowulandyrmak, ýaralary çalt bejermek.
-* '''Tälim we bilimde''': Konsentrasiýany ýokarlandyrmak, ýatany güýçlendirmek, okuw prosesini ýeňilleşdirmek.
-* '''Öz-özüni ösdürmek''**: Awtogipnoz arkaly erbet odatlar (çilim çekmek, çörek iýmek) bilen göreşmek, özüne ynamy ýokarlandyrmak.
-== Türkmenistandaky kanuny ýagdaýy ==
+* '''Классик Гипноз''' (Директив Гипноз): Гипнотизернинъ такъдимларынынъ догърудан-догъру ве эмир шеклинде олгъаны усулдыр. Традицион ве джедвелли бир япыда ишлене.
-Türkmenistanda gipnoz, esasan, '''Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň''' gözegçiligi astynda işleýän lukmanlaryň we psihoterapewtlaryň resmi işiniň bir bölegi hökmünde kanuny esasda ulanylýar. Gipnoz terapiýasyny amala aşyrmak üçin şahsyň '''ýokary medisina bilimine''' eýe bolmagy we degişli hukuklaryň (lukman, psihoterapewt) bolmagy zerur. Lukmançylyk maksatly däl, ýörite taýýarlygy bolmadyk şahslaryň gipnoz amallaryny geçirmegi Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan gadagan edilýär we jezalandyrylýar. Şeýle hem, '''Türkmenistanyň Jenaýat kodeksinde''' adam azatlygyna we şahsy goragsyzlygyna garşy hereketler hökmünde görkezilýär. Medisina işgärleri gipnozy diňe pesewatlyk we şahsyň ygtyýary bilen amala aşyrmalydyr.
+* '''Эриксон Гипнозу''': Америкалы психиатр Милтон Эриксон тарафындан ишленген бу усул, даа яумшакъ ве долайыкъ тевсиелер ичере. Метафорлар ве хикаелер кениш къулланыла.
+* '''Регрессив Гипноз''': Инсаннынъ кечмиш хатыраларына, хатта эписизлик яшындагъы таджрибелерине денъильмеси ичюн къулланыла. [[Регрессив Гипноз]] макъалесинде бу усул даа детайлы иджа этиле.
+* '''Современ Гипноз''' (НЛП иле багълы): Нейро-лингвистик програмлаштырма (НЛП) техникалары иле бирликте къулланылан, максатлы ве кесъин вереджек усулларны ичере.
-== Medeni garaýyşlar ==
+== Ильмий Теткъикъат ==
-Türkmen halkynda aňyň we psihiki hadysalaryň ähmiýetine uly üns berilýär. Gadymy däp-dessurlarymyzda, aýdymlarda, hekaýatlarda, bagşylyk sungatynda aňyň güýjüne bolan ynanç duýulýar. Gipnoz hadysasy bolsa, köplenç halk arasynda '''"göz bilen süýşürmek"''', '''"söz bilen çüýşürtmek"''' ýaly düşünjeler bilen şertlendirilýär we käwagt ters manyda – sehrli güýç hökmünde hem kabul edilýär. Dini çäklendirmeler hem bar: käbir dindar raýatlar, gipnozy aňyň we iradäniň başga bir adama berilmegi hökmünde görüp, şübhelenýärler. Emma, medisina maksatly we ylmy esasda ulanlanda, jemgyýetçilikde bu usula bolan ynam artyýar. Türkmenistanyň '''Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi''' we '''Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy''' bu ugurda medeni we ylmy aýdym-saz işlerini alnyp barmagy goldaýarlar.
+Гипноз, нейроилимнинъ инкишафы иле бирликте, бейнинъ ишлейишини анъламакъ ичюн мухим бир арадж олды. Функционал Магнит Резонанс Гёрюнтилеме (фМРГ) кбии усуллар, гипноз алтында олгъан бейиндеки денъишикликлерни косьтере. Теткъикъатлар, гипноз алтында бейнинъ лоб ве лимбик системасында акътивилик денъишикликлери олгъаныны, бунунъ да агъры сезими, хатыра ве алгъыда денъишикликлерге себеп олгъаныны исбат этти.
-== Türkmenistanyň görnükli hünärmenleri ==
+Къырымда, Симферопольдеки ве Къырым Федераль Университетиндеки (В.И. Вернадский адына Къырым Федераль Университети) психология бёлюмлеринде гипнознынъ агъры идареси ве стресске къаршы къулланылышы акъкъында теткъикъатлар апарылгъандыр. Узбекистанда, Ташкент Давлет Педиатрия Тыббиет Институтунда ве психоневрология клиникаларында гипнознынъ балаларда къулланылышы теткъит олуна. Тюркиеде исе, Истанбул Университети, Хаджеттепе Университети ве Анкара Университети кбии онджалы окъув мюессиселеринде гипнознынъ неврофизиоложий temelleri ве клиник татбикълары акъкъында кениш чалышмалар япъылмакътадыр.
-Türkmenistanda gipnoz terapiýasyny we psihoterapiýany ösdürmäge goşant goşan birnäçe hünärmenler bar:
-* '''Dr. Mähri Ataýewa''' – Türkmenistanyň Milli lukmançylyk uniwersitetiniň psihiatriýa we psihoterapiýa kafedrasynyň dosenti, köp ýyllap kliniki gipnozy agyry sindromlaryny bejermekde ulanan.
-* '''Prof. Oraz Gurbanow''' – nevrolog, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Fiziologiýa institutynyň işgäri, gipnozyň neýrofiziologiki esaslary boýunça birnäçe ylmy işleriň awtory.
-* '''Dr. Gülşat Süleýmanowa''' – praktiki psiholog, Aşgabadyň merkezi şäher hassahanasynyň psihoterapiýa bölüminiň müdiri, depressiýa we trewoga garşy göreşde gipnoterapiýanyň usullaryny ulanýar.
-* '''Mämmetguly Göklenow''' – sport psihologi, Türkmenistanyň milli sport toparynyň sportçylary bilen işleýär, awtogipnoz usullaryny ulanyp, sportçylaryň psihologiki taýýarlygyny gowulandyrýar.
-Bu hünärmenler öz işlerinde gipnozyň lukmançylyk maksatly ulanylyşynyň ähmiýetini nygtap, onuň ylmy esaslaryny Türkmenistanyň şertlerine laýyklykda öwredýärler we giňeldýärler.
+== Татбикълары ==
+Гипнознынъ татбикъ саасы чокъ кеништир:
-== Şeýle hem garaňyň ==
+* '''Тыббий Гипноз''': Агъры идареси (мигрень, хроник агърылар), психосоматик хасталыкълар, дерматоложий проблемлер (экзема, седара), гастроэнтероложий сыкъынтъылар (синдром раздражённого кишечника) ве аллергияларнынъ тедависинде.
-* [[Regressiw gipnoz]]
+* '''Психотерапевтик Гипноз''': Фобиялар, истезалар (обсессив-компульсив бузулув), тревожность, депрессия, ПТСР (Травма сонъы стресс бузулувы) ве багъымлылыкъларнынъ (сигара, ички, теджизме) эле алынмасында.
-* [[Psihoterapiýa]]
+* '''Педагогика ве Спорт''': Окъувда концентрациянынъ артмасы, имтихан стрессини енгиллештирме, спортджалар ичюн психик hazırlık ве перформанснынъ артмасы.
-* [[Nevrologiýa]]
+* '''Криминалистика''': '''Гипнорепродукция''' деп адыр, шаит ве магъдурларнынъ хатыраларынынъ яньыдан джанландырылмасы ичюн къулланыла (амма, бу саада этик ве хукукий чекитлемелер чокътур).
-* [[Awtogipnoz]]
-* [[Psihosomatika]]
-* [[Türkmenistanyň Milli lukmançylyk uniwersiteti]]
-[[Kategoriýa:Gipnoz]]
+== Къырым, Узбекистан, Тюркиеде Хукукий Статусы ==
-[[Kategoriýa:Psihologiýa]]
+'''Къырымда''': Къырымнынъ Россия Федерациясына де-факто багълы олгъаныны косьтерип, Россия хукукъ системасы кучьтедир. Россияда гипнотерапия, медициналыкъ амал оларакъ танылгъандыр. Аны джерли психотерапевтлер япсалар да, бу ишни япмакъ ичюн юксек тиббий тахсил ве «психотерапевт» илимий унваныны алыргъа керек олур. Дипломасыз ве лицензиясыз гипноз япмакъ, Россия Федерациясынынъ «Сахлыкъны сакъламакъ акъкъында» китабына коре, административ ве, айры hallerde, джезавий джеваплылыкъ кетире биле.
+'''Узбекистанда''': Гипноз, тыббий бир процедура оларакъ танылгъандыр. Аны япмакъ ичюн «психотерапевт» ве «психиатр» мутехассисликлерини алыргъа керек олур. Узбекистан Республикасы Сахлыкъны Сагълама Министрлигининъ бельгилеген стандартларына уймакъ шарттыр. Дипломасыз фаалиет, медициналыкъ хызмет кёрсетмек киби къабул этиле ве джезаландырыла биле. Амма, халкъ арасында «эмджи» ве «бакъыджы» адетлери девам этмекте олуп, булар расмий тыббийеттен тыш къалмакътадыр.
+'''Тюркиеде''': Гипнотерапия, Тюркиеде расмий оларакъ танылгъан бир психотерапия усулудыр. Аны япмакъ ичюн, сагълыкъ сакъламакъ саасында эн азындан «псикиятрист» (ruh hekimi) ве «клиник психолог» лицензиясыны алыргъа керек олур. Тюркие Псикиятри Бирилиги, гипнознынъ этик чеврелерде къулланылышы акъкъында йылларджыкъ тедбирлер алып бара. Дипломасыз ве лицензиясыз гипноз япмакъ, Тюрк Кануннарына коре, «шейтанийлик» (dolandırıcılık) ве «гайри-мешру тиджарет» киби сучларнынъ астына кире биле.
+== Медений Мунасебет ==
+Къырымтатар джемаатлеринде, гипнозгъа мунасебет, эски инанчлар ве модерн илим арасында бир денъликтедир. Яш несиль, оны бир илимий ве файдалы терапия оларакъ корьмек истесе де, яшыл несиль арасында онынъ «гизли» ве «теhlikeli» олгъаны акъкъындаки шибелер сакъланмакътадыр. Узбекистанда, ислам диннинъ кучьлю тесири алтында, гипнознынъ рухий тедави оларакъ къабул этилиши, шартлы олып, онынъ динен уйгъун олгъанына инанч керек олур. Тюркиеде исе, гипноз кениш шууретли олып, медиада кёп корюльмекте ве популяризация этильмектедир. Амма, бунунъ ичинде «шоу-гипноз» киби этик олмагъан татбикъларгъа къаршы итарлар да бардыр.
+== Къырым, Узбекистан, Тюркиеде Танъылгъан Мутехассислер ==
+* '''Къырымда''': '''Д-р. Николай Иванович Спиридонов''' (Симферополь) – совет ве Россия психотерапевти, Къырымда клиник гипнозны яйгъан онджалы ишчилеринден бири. '''Д-р. Лиля Сеитвелиева''' – Къырымтатар кокенли психолог, халкъ психотерапиясы ве гипнозну бирлештирип чалышмалар япкъан.
+* '''Узбекистанда''': '''Профессор Абдулла Захаров''' (Ташкент) – совет доюрунынъ онджалы психиатрларындан, гипнознынъ педиатрик татбикълары акъкъында китап язгъан. '''Д-р. Дильбар Усманова''' – Ташкентинъ психотерапия меркезлеринден биринде чалышкъан, гипнотерапияда эм эски мутехассислерден.
+* '''Тюркиеде''': '''Профессор Оğuz Tanrıdağ''' (Истанбул) – нöролог ве нейроилимджи, гипнознынъ бейин ишлейиши узеринде кениш теткъикъатлар япкъан. '''Д-р. Hüseyin Nazlıkul''' – интегратив терапия ве гипноз саасында Тюркиеде чокъ танылгъан бир ишимдир. '''Д-р. Ebru Şen''' (Истанбул) – гипноз ве НЛП саасында чалышкъан, кениш танылгъан бир баян психологудыр.
+== Багълы Мадделер ==
+* [[Регрессив Гипноз]]
+* [[Психотерапия]]
+* [[Нейро-