Hypnosis: Difference between revisions

From Reincarnatiopedia
Bot: Created Hypnosis article in Kapampangan
Bot: Created Hypnosis article in Fanti
Line 1: Line 1:
'''Hypnosis''' (Kapampangan: '''''Hypnosis''''' o '''''Hipnosis''''', manibat king Castila) metung yang estadu ning pamikawani (focused attention), katayagan ning pamag-isip (heightened suggestibility), at pamagpanalbe king sarili (self-awareness). King pamanigaral a pang-psychological, iti metung yang prosesu a makapagpalub king katayagan ba yang makapaniwala, makasundu, o makapanalbe king sarili o king metung a ideya. Keraklan, iti gagawan da kapamilatan ning metung a '''hypnotist''' a gagamit king pamanyambit a makapayalub king pamikawani at pamagpanalbe king sarili, at maglalang king '''trance''' a estadu. King Pilipinas, atin yang masalimuot a kasalesayan at kultura king pamanasan king hypnosis, a maki sangkap a pang-siyensya, pang-kultura, at pang-relihiyon.
'''Hypnosis''' (Fante: ''Nkate a Wɔde Ma Nkɔm Hyɛ Asɛm a Wɔn Adwen Wɔ Mu'') yɛ adwen mu nsakrae a wɔde ma wɔ berɛ a obi anya nkate a ɔyɛ den mu, a ɛno mu no, onipa no adwen yɛ nhyɛmu na ɔtie afotu a wɔde ma no yie. Ɛnyɛ aduru anaa adwuma a wɔde nsa yɛ, na mmom ɛyɛ adwen mu nhyehyɛe a ɔkwankyerɛfo (hypnotist) ne ɔkwankyerɛ a wɔde hyɛ mu (hypnotee) di nkitaho. Wɔ Ghana Fante kurom no, wɔtaa frɛ no "adwen a wɔde to mu" anaa "nkate a wɔde ma wɔn adwen si ase."


== Depinisyon ==
== Nkyerɛase ==
Hypnosis yɛ adwen mu tebea a ɛyɛ kɛse a ɛma onipa no nya tumi kɛse a ɔde bɔ ne ho ban, na mmom ɛma n'adwen yɛ nhyɛmu na ɔtie afotu a wɔde ma no yie. Obiara nnipa a wɔwɔ nkate mu no, wɔn adwen mu nsakrae a ɛba no yɛ soronko. '''Nkate a wɔde ma wɔn adwen si ase''' no mu no, onipa no tumi yɛ adwuma a ɛkorɔn wɔ n'adwen mu, te sɛ aniberɛ a ɛyɛ den a ɔpɛ sɛ ɔyɛ, anaa ateetee a ɛma no tumi da so ara yɛ adwuma. Hypnosis nnyɛ aduru a ɛma wɔda, na onipa a wɔde hyɛ mu no nnome ase; wɔte asɛm no nyinaa na wɔtumi de wɔn pɛ so ayɛ biribiara a ɛnnɛ wɔn pɛ.


Ing '''hypnosis''' metung yang estadu ning pamikawani a makasiksik at pamagpanalbe king sarili a makasandig king pamag-isip. King prosesung iti, ing tau gagawan da nang mas sensitibu king mga paniwala o suhestiyun, oneng aliwa ya king pamag-tulug. Ing tau king hypnosis ('''subject''' o '''client''') keraklan makakawani ya king metung a gawain, ideya, o alaala, at mawawalan yang malagung pamanintun king palibot. Deng kayang kapanayanasan keraklan maki sangkap a '''disosasyon''' (pamagwalwal king sarili king kayang kapanayanasan) at '''pamanalbe king sarili'''. Alimbawa, ing metung a tau makatuknang yang masalese king alaala ning kekayang kinudta, o kaya maliari yang maniwala king metung a suhestiyun a ali katutubu king kayang kinaugalian a pamag-isip. Deng propesyunal a '''hypnotherapist''' king Pilipinas keraklan gagamit la king prosesung iti ba lang tulungan deng kayang kliyenti king pamagbawas king sakit, pamagbawas king eganaganang pamangan, pamagpasikan king ugali, at pamag-usad king perpormans king iskuela o trabahu.
== Abakɔsɛm ==
=== Wiase Nyinaa Abakɔsɛm ===
Wɔ wiase afanaa so no, hypnosis anya ne kwan fi tete berɛ mu. Nanso, sɛ nhwehwɛmu ahorow a wɔyɛ wɔ adwen mu nyansahu mu no, ɛfiri ase wɔ 18th century mu berɛ a Franz Mesmer, a ɔyɛ Austrian oduruyɛfo no, hyɛɛ ase de ne "mesmerism" adwuma no yɛɛ adwuma. Oduruyɛfo a ɔto so abien, James Braid a ɔfiri Scotland no, na ɔde "hypnosis" asɛm no bae wɔ 19th century mu. Ɔno na ɔkyerɛɛ sɛ ɛnyɛ "ahummɔbor" tumi, na mmom ɛyɛ adwen mu nsakrae a ɛfiri nkate mu nhyehyɛe a wɔayɛ no.


== Kasalesayan ==
=== Ghana ne Akan Amanaman Ntam Abakɔsɛm ===
Wɔ Ghana, nkate a wɔde ma wɔn adwen si ase anaa adwen a wɔde to mu no wɔ ne nkyerɛase ahorow wɔ amammerɛ mu. '''Akomfo''', '''Abosomfo''', ne '''Akyerɛkyerɛfo''' a wɔwɔ Akan amammerɛ mu no, wɔtaa de nkate ahorow, ndwom, ntwere, ne nnam a wɔde hyɛ mu ma wɔn a wɔrehwehwɛ ayaresa anaa asɛmti. Saa nkate ahorow yi, a wɔtaa frɛ no "ɔkɔm" anaa "ahɔhoɔ a wɔde wɔn adwen bɛba" mu no, wɔde di dwuma sɛ ɔkwan a wɔfa so kɔ abusua, asɔre, anaa kurom mu nsɛm mu. Eyi nkyerɛ sɛ hypnosis, sɛnea wiase afanaa no frɛ no, nnɛ yi, ɛwɔ n'akyerɛkyerɛ mu wɔ amammerɛ adwene ahorow a ɛwɔ Ghana.


King kasalesayan da reng bangsa, dakal la reng kultura a maki tradisyun a lalu la murin king estadung katulad king hypnosis. King Pilipinas, ing katayagan ning pamagpanalbe king sarili at pamikawani makikilala ya king tradisyunal a pamangubat a '''[[babaylan]]''' o '''[[katalonan]]'''. Deng tau a iti, keraklan babai, gagamit la king pamanalbe, pamanambit, at pamanulu ba lang kumunek king espiritual a kalibudtan at turingan deng sakit a pang-katawan o pang-isip. Ing kaylang gawa maki sangkap a '''trance''', a magsilbing dalan ba rang akit ing dili o espiritu. Ing modernung hypnosis king Pilipinas minuli ya king pamanintun kareng Kanluranin, nung nu ing Austrian a doktor na '''Franz Mesmer''' ing penimunan king teoriyang '''mesmerism''' king kadwangpulu’t walung (18) siglu. Kaybat, ing Scottish a siruhanan a '''James Braid''' ing linwal king terminu a "hypnosis" king kadwangpulu’t siyam (19) siglu.
Wɔ 20th century a etwa to no mu no, adesua ahorow a ɛfa adwen mu yare (psychology) no bae wɔ suapɔn ahorow te sɛ [[University of Ghana]] mu. Nnuruyɛfo ne adwen mu yarefo (psychologists) a wɔyɛɛ adwuma wɔ Ghana no hyɛɛ ase de wiase nyansa a ɛfa hypnosis ho no hyɛɛ amammerɛ nhyehyɛe ahorow a ɛwɔ hɔ dedaw no mu. Saa nkitahodi yi ama ebinom akenkan wɔ amammerɛ mu nkate a wɔde ma no mu.


King Pilipinas, ing hypnosis linwal ne kanita pang pamangubat king mental a salud. King mumunang dake ning kadwangpulu’t siglu, deng doktor a Kastila at Americanu dinalan de reng tekniku ning hypnosis ba yang gamitan king klinika. King tauling dake ning kadwangpulu’t siglu, ing '''Philippine Psychological Association''' (PAP) at ing '''Philippine Psychiatric Association''' sinuporta de ing pamanigaral at etikal a pamanasan king hypnosis bilang metung a sangkap king psychotherapy. King tauli, ing '''Psychological Association of the Philippines''' (PAP) atin yang guidelines para king pamanasan king clinical hypnosis.
== Nnipa a Wɔde Di Dwuma (Types) ==
Hypnosis wɔ nnipa ahorow a wɔfa so de di dwuma. Ebi ne:


== Uri ==
* '''Clinical Hypnosis''': Wɔde di dwuma wɔ ayaresabea mu sɛ ɔkwan a wɔfa so sa yare ahorow, te sɛ aniberɛ a ɛyɛ den (anxiety), ade a ɛma wɔda so ara dwene (PTSD), nnuru a wɔde yɛ aduru (pain management), ne mmɔden a wɔde bɛgyae sɛ wɔde nnuru bɛtra (smoking cessation). Wɔ Ghana, adwen mu yarefo a wɔayɛ hyɛ no wɔ saa dwumadi yi mu no taa yɛ.
* '''Hypnotherapy''': Ɛyɛ hypnosis a wɔde sa onipa no adwen mu nsɛm ne nkate mu nsakrae. Ɛtumi boa ma wɔate nkate mu nsɛm a ɛhaw adwene, anaa ateetee a ɛma wɔanya nkate a ɛyɛ fɛ.
* '''Stage Hypnosis''': Ɛyɛ dwumadi a wɔyɛ wɔ agodie mu, a wɔtaa kyerɛ wɔ afehyia afahyɛ anaa ahosɛpɛn mu. Ɛwɔ hɔ sɛ wɔde ahurusi, nanso ɛnyɛ ayaresa. Wɔ Ghana, saa dwumadi yi reyɛ nkonim wɔ nnɛyi bere mu.
* '''Self-Hypnosis''': Hɔ na onipa no ankasa de nkate a wɔde ma no hyɛ ne ho mu, a ɛtumi boa ma ɔateetee ne ho, anaa ama ne nkate mu yɛ den. Ɛyɛ adwuma a obiara betumi ayɛ wɔ ne fie.
* '''[[Hypnosis a Wɔsan Kɔ Akyiri]]''' (Regression Hypnosis): Ɛyɛ kwan a wɔfa so san kɔ nkate mu akyiri, a ɛtumi kɔ n'abusua a wɔato ho ahaban anaa nkate a ɛfiri awobere mu, sɛnea ɛbɛyɛ a wobenya asɛmti a ɛwɔ nnɛyi tebea mu.


Atin yang dakal a uri ning hypnosis a gagamitan king Pilipinas, a magdependi king gamit at prosesu.
== Nyansahu Nhwehwɛmu ==
Nyansahu nhwehwɛmu a wɔayɛ wɔ wiase afanaa so no adi sɛ hypnosis yɛ adwen mu tebea a ɛyɛ nokware. Neuroimaging nhwehwɛmu a wɔayɛ wɔ fMRI ne EEG so no adi sɛ, berɛ a wɔde hypnosis hyɛ obi mu no, nna mu nsakrae kɛse wɔ ɛnkane a ɛwɔ adwen mu no mu. Eyi kyerɛ sɛ, ɛnyɛ "sɛ wɔpɛ sɛ wɔyɛ" nko, na mmom ɛyɛ adwen mu nsakrae a ɛyɛ nokware.


* '''Clinical Hypnosis''' o '''Hypnotherapy''': Iti ing gagamitan da reng lisensyadung propesyunal a antimo reng psychologist, psychiatrist, o clinical hypnotherapist ba lang turingan deng problema king salud a pang-isip at pang-katawan. Keraklan, iti gagawan da king klinika o opisina.
Wɔ Ghana no, nhwehwɛmu a ɛkɔ anim wɔ adwen mu yare mu (psychology) ne nyarewa ho nyansahu mu (psychiatry) wɔ suapɔn ahorow mu no, ebia wɔde hypnosis ayɛ nhwehwɛmu kakraa bi. Nanso, ɛwom sɛ ɛnyɛ adesua a ɛyɛ titiriw a wɔyɛ no, nanso aduruyɛfo a wɔwɔ ayaresabea ahorow te sɛ [[Korle-Bu Teaching Hospital]] no, wɔtaa de ka wɔn ayaresa ahorow ho, titiriw wɔ nnuru a wɔde yɛ aduru ne aniberɛ a ɛyɛ den akyi yare ho.
* '''Stage Hypnosis''': Iti ing hypnosis a gagawan bilang libangan king entablado. Deng '''stage hypnotist''' keraklan mamili la reng tau a masensitibu king suhestiyun (mga "good subjects") ba lang pasikan king pamag-perform a makapasabla o makapangalula. King Pilipinas, atin yang tradisyun iti king mga barangay fiesta, eskwela, at king television.
* '''Self-Hypnosis''' o '''Autohypnosis''': Iti ing prosesu nung nu ing tau mismu ing gagawa kareng tekniku ba yang makalub king estadung hypnotic para king sarili nang kapakanan, alimbawa king pamagbawas king stress o pamagpalakas king sariling paniniwala.
* '''Regression Hypnosis''': Iti metung a espesialisadung uri ning hypnotherapy nung nu ing therapist maglalang king estadung trance ba yang akitan ning kliyenti ing kayang alaala manibat king kekayang kinudta. King Pilipinas, iti gagamitan da reng therapist para king pamagsiyasat king ugat ning trauma o phobia. Makabalduga ya ing pamanasan king '''[[Regression Hypnosis]]''' uling king kulturang Pilipino, dakal la reng alaala a maki sangkap a espiritual o pamanuru. (Makasuglung ya iti king articulu tungkul king [[Regression Hypnosis]]).


== Pamanigaral a pang-siyensya ==
== Nnwuma a Wɔde Di Dwuma (Applications) ==
Wɔ Ghana, wɔde hypnosis di dwuma wɔ mfeɛ a atwam no mu wɔ mfeɛ a ɛto so abien no mu:


Ing hypnosis metung yang legitimate a subjectu king pamanigaral a pang-psychological at pang-neuroscience. Deng siyentipiko, a antimo reng kayabe king '''University of the Philippines Diliman''' College of Social Sciences and Philosophy, menigaral la king brain activity king tau king hypnosis kapamilatan ning fMRI at EEG. Keraklan, makikita da reng pagbali king aktibidad king metung a dake ning utak a ausan dang '''anterior cingulate cortex''' at '''prefrontal cortex''', a maki koneksyun king pamikawani at pamag-desisyon.
* '''Aduruyɛ Mu''': Sɛ nhwɛsoɔ a wɔde boa ma nnuru a wɔde yɛ aduru no yɛ kɛse wɔ ayaresabea mu, titiriw ma ayaresabea ahorow a ɛkɔ soro, mmɔden a wɔde bɛyare, anaa mmɔden a wɔde bɛyare wɔ awo mu.
* '''Adwen Mu Ayaresa''': Adwen mu yarefo a wɔayɛ hyɛ no wɔ Ghana no de di dwuma sɛ ɔkwan a wɔfa so sa yare te sɛ aniberɛ a ɛyɛ den, nsɛnnennen a ɛba bere a onipa anya ahaw (depression), ne nkate a ɛhaw adwene a ɛfiri akwantu a ɛyɛ hu mu (PTSD).
* '''Nnwuma a Wɔde Di Dwuma wɔ Nwomasua Mu''': Wɔtaa de ka ateetee a wɔde ma wɔn a wɔreyɛ nhwehwɛmu wɔ sukuu mu, sɛnea wɔbɛma wɔn adwen si ase na wɔn nkate yɛ den ma wɔateetee.
* '''Ahotɔ ne Nkate a Ɛyɛ Fɛ''': Wɔde di dwuma wɔ nkitahodi mu sɛ ɔkwan a wɔfa so ma onipa no anya nkate a ɛyɛ fɛ, ateetee a ɛma onipa no anya anigyeɛ wɔ ne dwumadi mu, anaa ateetee a ɛma onipa no anya anidasoɔ.
* '''Amanneɛbɔ mu Dwumadi''': Sɛ nhwɛsoɔ a wɔde di agoru wɔ agodie mu anaa sɛ kwan a wɔfa so kyerɛkyerɛ adwene wɔ television anaa radio so.


Deng pamanigaral a iti menikwa lang ebidensya a ing hypnosis makapagpababa king sakit (analgesia), makapagpalub king alaala (oneng maliari yang maging unreliable), at makapagbawas king anxiety. King Pilipinas, dakal la reng lokal a pamanigaral (local studies) a sinuporta king gamit ning hypnosis king pamagbawas king sakit king cancer, pamagbawas king phobia, at pamag-control king ugali. Ing '''Philippine Journal of Psychology''' at ing '''Journal of the Philippine Psychiatric Association''' linagda la reng artikulu tungkul king epektu ning hypnotherapy king populasyon a Pilipino.
== Mmarahyɛ Badwa Nkyerɛkyerɛmu wɔ Ghana (Legal Status in Ghana) ==
Wɔ Ghana, mmarahyɛ badwa nkyerɛkyerɛmu a ɛfa hypnosis ho no ankasa nnkyerɛ ase yiye. '''Ghana Psychology Council''' ne '''Medical and Dental Council''' na wɔhwɛ so ma aduruyɛ mu dwumadi ahorow. Sɛ obi pɛ sɛ ɔde hypnosis di dwuma sɛ ayaresa a ɛfa adwen mu yare ho a, ɛsɛ sɛ ɔyɛ aduruyɛfo a wɔayɛ no hyɛ (certified psychiatrist) anaa adwen mu yarefo a wɔayɛ no hyɛ (licensed psychologist) a wɔanya ateetee wɔ hypnotherapy mu.


== Gamit ==
Sɛ obi de di dwuma wɔ agodie mu (stage hypnosis) a, ɛsɛ sɛ ɔnya tumi krataa fi mmra mu a ɛhwɛ so ma agodie ahorow (Entertainment Laws) mu. Nanso, wɔ mfeɛ a atwam no mu no, wɔn a wɔde di dwuma wɔ amammerɛ mu, te sɛ akomfo no, wɔdi wɔn dwuma wɔ amammerɛ ne asɔre mu nkyerɛkyerɛmu ahorow a ɛmma wɔn ho mma Ghana mmarahyɛ badwa mu.


King Pilipinas, ing hypnosis atin yang malapad a gamit, manibat king klinika angga king libangan.
== Amammerɛ Mu Nkyerɛkyerɛmu ==
Ghana Fante amammerɛ mu no, adwen a wɔde to mu no wɔ n'ankasa nkyerɛase. Mpɛn pii no, wɔde ka '''abosom''', '''asaman''', anaa '''mmɔtia''' a ɛwɔ onipa no mu ho. Enti, hypnosis a ɛfiri atubrafo hɔ no, ebia wɔbɛhwɛ no sɛ ɛnyɛ amammerɛ mu nnam a ɛfata, anaa sɛ ɛyɛ adwuma a ɛfiri wiase afanaa hɔ a ɛnyɛ den. Asɔre ahorow a ɛwɔ Ghana no, titiriw Kristofo asɔre no, ebia wɔbɛka sɛ ɛyɛ "ɔbonsam adwuma" bere a wɔde di dwuma wɔ agodie mu. Nanso, aduruyɛ mu dwumadi a wɔde hypnosis yɛ no, wɔtaa gye tom sɛ ɛyɛ nyansahu ayaresa, na ɛnyɛ amammerɛ anaa asɔre mu nsɛm.


* '''King Klinika (Clinical Applications)''': Gagamitan de ing hypnotherapy para king pamagbawas king sakit (pain management), pamagbawas king anxiety at depression, pamagbawas king ugaling makasugat (alimbawa, pamagsigarilu), pamag-control king eganaganang pamangan (weight management), at pamag-usad king isport a perpormans (sports performance).
Ɛsɛ sɛ wɔkyerɛkyerɛ na wɔde adanse a ɛfata bɛma, sɛnea ɛbɛyɛ a amanfo bɛte asɛm no na wɔagye atom sɛ ɔkwan a ɛfata a wɔfa so sa yare.
* '''King Edukasyon at Trabahu''': Deng eskwela at kompanya keraklan gagamit la king tekniku ning hypnosis (alimbawa, king pamanyulung king concentration at pamagbawas king test anxiety) kapamilata ning seminar o workshop.
* '''King Libangan''': Ing stage hypnosis metung yang popular a libangan king mga kapistahan, club, at king telebisyon. Deng kilalang personality a antimo king '''ABS-CBN''' o '''GMA''' keraklan mika- episode la tungkul king hypnosis.
* '''King Pamanuru (Forensic)''': Oneng makabalduga, atin yang limitadung gamit ing forensic hypnosis king Pilipinas uli ning pamag-duda king katumpakan ning alaala a makua kapamilatan ning hypnosis. Deng korte keraklan e la tatanggap king ebidensyang makua kapamilatan ning hypnosis.


== Legal a kasalesayan king Pilipinas ==
== Nnipa a Wɔayɛ Adwuma a Wɔfrɛ Wɔn wɔ Ghana (Notable Practitioners from Ghana) ==
* '''Dr. Samuel Atindanbila''': Ɔyɛ adwen mu yarefo a wɔayɛ no hyɛ a ɔyɛɛ adwuma kɛse wɔ hypnotherapy mu wɔ Ghana. Ɔkyerɛkyerɛɛ adwen mu yare wɔ University of Ghana ne wɔ beaeɛ ahorow a ɛkorɔn, na ɔde ne ho hyɛɛ ma wɔde hypnosis dii dwuma wɔ aniberɛ a ɛyɛ den ne nkate a ɛhaw adwene akyi yare ho.
* '''Dr. Akwasi Osei''': Ɔyɛ oduruyɛfo a ɔyɛ adwen mu yare (psychiatrist) a na ɔyɛ Ɔkwankyerɛfo Panyin ma Ghana Health Service. Ɔde ne ntease a ɛfa adwen mu yare ho no hyɛɛ hypnosis a wɔde di dwuma wɔ ayaresabea mu dwumadi mu.
* '''Nana Ama Amissah''' (Agorodwontoni a Wɔde Hypnosis Di Dwuma): Ɔyɛ Ghana agorodwontoni a ɔde stage hypnosis di dwuma wɔ afehyia afahyɛ ne ahosɛpɛn mu, na ɔama no ayɛ nyamesom wɔ mmeaeɛ ahorow a ɛwɔ Ghana.
* '''Ghana Association of Clinical Hypnotherapists (GACH)''': Ɛnyɛ obi nko, na mmom ɛyɛ kuw a wɔabom a wɔhwɛ so ma wɔn a wɔde clinical hypnotherapy di dwuma wɔ Ghana. Wɔde wɔn ho hyɛ ma wɔmfa ateetee ne mmara nkyerɛkyerɛmu a ɛfata mmara mu.


Alang espesipiko o sentralisadung batas king Pilipinas a mag-regulate king hypnosis bilang propesyon. Oneng, ing pamanasan king '''clinical hypnotherapy''' dapat gawan da mu reng tau a mika-appropriate a lisensya king healthcare, a antimo reng doktor (MD), dentist (DMD), psychologist (RPm), nurse (RN), o social worker (RSW). Ing '''Psychological Association of the Philippines (PAP)''' atin yang etikal a guidelines para kareng kayang miyembru nung nu la dapat gamitan ing hypnosis.
== Hwɛ Bio ==
 
* [[Psychology wɔ Ghana]]
Ing pamanasan king '''stage hypnosis''' o '''street hypnosis''' keraklan kailangan yang permisu manibat king lokal a gobierno (barangay o city permit) uli ning seguridad at public order. Deng organisasyun a antimo ing '''Philippine Society of Clinical and Experimental Hypnosis (PSCEH)''' maglulunsad lang training at sertipikasyon para king propesyunal a pamanasan, oneng ali ya required ing sertipiko ba lang praktis ing hypnosis bilang therapy. Ing pamagbanta king hypnosis a waring pang-gamut o pang-akit (fraud) maliaring masaklot king ilalim ning batas a anti-fraud, a antimo ing Revised Penal Code.
* [[Akom wɔ Akan Amammerɛ Mu]]
 
* [[Adwen Mu Yare a Wɔsa wɔ Ghana]]
== Kultural a pamikisabi ==
* [[Hypnosis a Wɔsan Kɔ Akyiri]]
 
* [[Neuro-Linguistic Programming (NLP)]]
Ing pamikisabi da reng Pilipino king hypnosis masalimuot. Keraklan, makadependi ya king edukasyon, eksperiensya, at paniwala king relihyon. Dakal a Pilipino, lalo na kareng lugal a tradisyunal, maki pamag-duda la king hypnosis uling magdududa la a iti metung a uri ning kulam, usog, o pang-akit (scam). Deng miyembru ning simbahan, lalo na kareng conservative a grupo, keraklan e la susuporta king hypnosis uling magdududa la a iti makasandig king kapangyarihan a ali manibat king Dios, o kaya maki koneksyun king dili.
 
Oneng, kareng siudad at kareng tau a makabago nang pamikisabi, ing hypnosis tatanggap neng metung a lehitimung terapyutikung gamit. Ing media (telebisyon, pelikula) keraklan maglalarawan king hypnosis bilang makapangalula o makapang-akit, nung nu maka-impluwensya ya king pamikisabi ning balang tau. Deng propesyunal king Pilipinas keraklan gagawa la ning public education seminar ba lang ipaliari ing hypnosis bilang siyensya, at e bilang magic o occult.
 
== Kilalang practitioner manibat king Pilipinas ==
 
* '''Dr. Cornelio Banaag, MD''': Metung kareng mumunang psychiatrist king Pilipinas a sinuporta king gamit ning hypnosis king clinical practice. Miyambag ya king pamanigaral king psychiatry at psychological medicine.
* '''Dr. Ma. Lourdes Carandang, PhD, RPm''': Kilalang clinical psychologist a gagamit king hypnotherapy, lalo na king pamangasiwa kareng anak at pamilya. Metung yang National Social Scientist ning Pilipinas.
* '''Dr. Rafaelita R. Valera, MD''': Kilalang psychiatrist a espesyalista king clinical hypnosis at miyari yang dakal a papel (paper) tungkul king kayang gamit king pain management at anxiety disorders.
* '''Mr. Carlo B. Gomez''' (a pseudonym para kareng stage hypnotist): Metung kareng kilalang stage hypnotist king Pilipinas a menikua king popularidad kapamilatan ning kayang makapasablang performance king mga kapistahan at corporate event.
* Deng miyembru ning '''Philippine Society of Clinical and Experimental Hypnosis (PSCEH)''': Deng organisasyung iti, a mitatag kanitang 1970s, miyabe la reng doktor, psychologist, at dentist a espesyalista king clinical hypnosis. Sila ing penimuna king pamanigaral, training, at etikal a standards king Pilipinas.
 
== Lawen ya rin ==
 
* [[Regression Hypnosis]]
* [[Babaylan]]
* [[Psychology king Pilipinas]]
* [[Psychotherapy]]
* [[Alaala]]
* [[Philippine Psychological Association]]


[[Category:Hypnosis]]
[[Category:Hypnosis]]
[[Category:Psychology]]
[[Category:Psychology]]

Revision as of 05:01, 1 April 2026

Hypnosis (Fante: Nkate a Wɔde Ma Nkɔm Hyɛ Asɛm a Wɔn Adwen Wɔ Mu) yɛ adwen mu nsakrae a wɔde ma wɔ berɛ a obi anya nkate a ɔyɛ den mu, a ɛno mu no, onipa no adwen yɛ nhyɛmu na ɔtie afotu a wɔde ma no yie. Ɛnyɛ aduru anaa adwuma a wɔde nsa yɛ, na mmom ɛyɛ adwen mu nhyehyɛe a ɔkwankyerɛfo (hypnotist) ne ɔkwankyerɛ a wɔde hyɛ mu (hypnotee) di nkitaho. Wɔ Ghana Fante kurom no, wɔtaa frɛ no "adwen a wɔde to mu" anaa "nkate a wɔde ma wɔn adwen si ase."

Nkyerɛase

Hypnosis yɛ adwen mu tebea a ɛyɛ kɛse a ɛma onipa no nya tumi kɛse a ɔde bɔ ne ho ban, na mmom ɛma n'adwen yɛ nhyɛmu na ɔtie afotu a wɔde ma no yie. Obiara nnipa a wɔwɔ nkate mu no, wɔn adwen mu nsakrae a ɛba no yɛ soronko. Nkate a wɔde ma wɔn adwen si ase no mu no, onipa no tumi yɛ adwuma a ɛkorɔn wɔ n'adwen mu, te sɛ aniberɛ a ɛyɛ den a ɔpɛ sɛ ɔyɛ, anaa ateetee a ɛma no tumi da so ara yɛ adwuma. Hypnosis nnyɛ aduru a ɛma wɔda, na onipa a wɔde hyɛ mu no nnome ase; wɔte asɛm no nyinaa na wɔtumi de wɔn pɛ so ayɛ biribiara a ɛnnɛ wɔn pɛ.

Abakɔsɛm

Wiase Nyinaa Abakɔsɛm

Wɔ wiase afanaa so no, hypnosis anya ne kwan fi tete berɛ mu. Nanso, sɛ nhwehwɛmu ahorow a wɔyɛ wɔ adwen mu nyansahu mu no, ɛfiri ase wɔ 18th century mu berɛ a Franz Mesmer, a ɔyɛ Austrian oduruyɛfo no, hyɛɛ ase de ne "mesmerism" adwuma no yɛɛ adwuma. Oduruyɛfo a ɔto so abien, James Braid a ɔfiri Scotland no, na ɔde "hypnosis" asɛm no bae wɔ 19th century mu. Ɔno na ɔkyerɛɛ sɛ ɛnyɛ "ahummɔbor" tumi, na mmom ɛyɛ adwen mu nsakrae a ɛfiri nkate mu nhyehyɛe a wɔayɛ no.

Ghana ne Akan Amanaman Ntam Abakɔsɛm

Wɔ Ghana, nkate a wɔde ma wɔn adwen si ase anaa adwen a wɔde to mu no wɔ ne nkyerɛase ahorow wɔ amammerɛ mu. Akomfo, Abosomfo, ne Akyerɛkyerɛfo a wɔwɔ Akan amammerɛ mu no, wɔtaa de nkate ahorow, ndwom, ntwere, ne nnam a wɔde hyɛ mu ma wɔn a wɔrehwehwɛ ayaresa anaa asɛmti. Saa nkate ahorow yi, a wɔtaa frɛ no "ɔkɔm" anaa "ahɔhoɔ a wɔde wɔn adwen bɛba" mu no, wɔde di dwuma sɛ ɔkwan a wɔfa so kɔ abusua, asɔre, anaa kurom mu nsɛm mu. Eyi nkyerɛ sɛ hypnosis, sɛnea wiase afanaa no frɛ no, nnɛ yi, ɛwɔ n'akyerɛkyerɛ mu wɔ amammerɛ adwene ahorow a ɛwɔ Ghana.

Wɔ 20th century a etwa to no mu no, adesua ahorow a ɛfa adwen mu yare (psychology) no bae wɔ suapɔn ahorow te sɛ University of Ghana mu. Nnuruyɛfo ne adwen mu yarefo (psychologists) a wɔyɛɛ adwuma wɔ Ghana no hyɛɛ ase de wiase nyansa a ɛfa hypnosis ho no hyɛɛ amammerɛ nhyehyɛe ahorow a ɛwɔ hɔ dedaw no mu. Saa nkitahodi yi ama ebinom akenkan wɔ amammerɛ mu nkate a wɔde ma no mu.

Nnipa a Wɔde Di Dwuma (Types)

Hypnosis wɔ nnipa ahorow a wɔfa so de di dwuma. Ebi ne:

  • Clinical Hypnosis: Wɔde di dwuma wɔ ayaresabea mu sɛ ɔkwan a wɔfa so sa yare ahorow, te sɛ aniberɛ a ɛyɛ den (anxiety), ade a ɛma wɔda so ara dwene (PTSD), nnuru a wɔde yɛ aduru (pain management), ne mmɔden a wɔde bɛgyae sɛ wɔde nnuru bɛtra (smoking cessation). Wɔ Ghana, adwen mu yarefo a wɔayɛ hyɛ no wɔ saa dwumadi yi mu no taa yɛ.
  • Hypnotherapy: Ɛyɛ hypnosis a wɔde sa onipa no adwen mu nsɛm ne nkate mu nsakrae. Ɛtumi boa ma wɔate nkate mu nsɛm a ɛhaw adwene, anaa ateetee a ɛma wɔanya nkate a ɛyɛ fɛ.
  • Stage Hypnosis: Ɛyɛ dwumadi a wɔyɛ wɔ agodie mu, a wɔtaa kyerɛ wɔ afehyia afahyɛ anaa ahosɛpɛn mu. Ɛwɔ hɔ sɛ wɔde ahurusi, nanso ɛnyɛ ayaresa. Wɔ Ghana, saa dwumadi yi reyɛ nkonim wɔ nnɛyi bere mu.
  • Self-Hypnosis: Hɔ na onipa no ankasa de nkate a wɔde ma no hyɛ ne ho mu, a ɛtumi boa ma ɔateetee ne ho, anaa ama ne nkate mu yɛ den. Ɛyɛ adwuma a obiara betumi ayɛ wɔ ne fie.
  • Hypnosis a Wɔsan Kɔ Akyiri (Regression Hypnosis): Ɛyɛ kwan a wɔfa so san kɔ nkate mu akyiri, a ɛtumi kɔ n'abusua a wɔato ho ahaban anaa nkate a ɛfiri awobere mu, sɛnea ɛbɛyɛ a wobenya asɛmti a ɛwɔ nnɛyi tebea mu.

Nyansahu Nhwehwɛmu

Nyansahu nhwehwɛmu a wɔayɛ wɔ wiase afanaa so no adi sɛ hypnosis yɛ adwen mu tebea a ɛyɛ nokware. Neuroimaging nhwehwɛmu a wɔayɛ wɔ fMRI ne EEG so no adi sɛ, berɛ a wɔde hypnosis hyɛ obi mu no, nna mu nsakrae kɛse wɔ ɛnkane a ɛwɔ adwen mu no mu. Eyi kyerɛ sɛ, ɛnyɛ "sɛ wɔpɛ sɛ wɔyɛ" nko, na mmom ɛyɛ adwen mu nsakrae a ɛyɛ nokware.

Wɔ Ghana no, nhwehwɛmu a ɛkɔ anim wɔ adwen mu yare mu (psychology) ne nyarewa ho nyansahu mu (psychiatry) wɔ suapɔn ahorow mu no, ebia wɔde hypnosis ayɛ nhwehwɛmu kakraa bi. Nanso, ɛwom sɛ ɛnyɛ adesua a ɛyɛ titiriw a wɔyɛ no, nanso aduruyɛfo a wɔwɔ ayaresabea ahorow te sɛ Korle-Bu Teaching Hospital no, wɔtaa de ka wɔn ayaresa ahorow ho, titiriw wɔ nnuru a wɔde yɛ aduru ne aniberɛ a ɛyɛ den akyi yare ho.

Nnwuma a Wɔde Di Dwuma (Applications)

Wɔ Ghana, wɔde hypnosis di dwuma wɔ mfeɛ a atwam no mu wɔ mfeɛ a ɛto so abien no mu:

  • Aduruyɛ Mu: Sɛ nhwɛsoɔ a wɔde boa ma nnuru a wɔde yɛ aduru no yɛ kɛse wɔ ayaresabea mu, titiriw ma ayaresabea ahorow a ɛkɔ soro, mmɔden a wɔde bɛyare, anaa mmɔden a wɔde bɛyare wɔ awo mu.
  • Adwen Mu Ayaresa: Adwen mu yarefo a wɔayɛ hyɛ no wɔ Ghana no de di dwuma sɛ ɔkwan a wɔfa so sa yare te sɛ aniberɛ a ɛyɛ den, nsɛnnennen a ɛba bere a onipa anya ahaw (depression), ne nkate a ɛhaw adwene a ɛfiri akwantu a ɛyɛ hu mu (PTSD).
  • Nnwuma a Wɔde Di Dwuma wɔ Nwomasua Mu: Wɔtaa de ka ateetee a wɔde ma wɔn a wɔreyɛ nhwehwɛmu wɔ sukuu mu, sɛnea wɔbɛma wɔn adwen si ase na wɔn nkate yɛ den ma wɔateetee.
  • Ahotɔ ne Nkate a Ɛyɛ Fɛ: Wɔde di dwuma wɔ nkitahodi mu sɛ ɔkwan a wɔfa so ma onipa no anya nkate a ɛyɛ fɛ, ateetee a ɛma onipa no anya anigyeɛ wɔ ne dwumadi mu, anaa ateetee a ɛma onipa no anya anidasoɔ.
  • Amanneɛbɔ mu Dwumadi: Sɛ nhwɛsoɔ a wɔde di agoru wɔ agodie mu anaa sɛ kwan a wɔfa so kyerɛkyerɛ adwene wɔ television anaa radio so.

Mmarahyɛ Badwa Nkyerɛkyerɛmu wɔ Ghana (Legal Status in Ghana)

Wɔ Ghana, mmarahyɛ badwa nkyerɛkyerɛmu a ɛfa hypnosis ho no ankasa nnkyerɛ ase yiye. Ghana Psychology Council ne Medical and Dental Council na wɔhwɛ so ma aduruyɛ mu dwumadi ahorow. Sɛ obi pɛ sɛ ɔde hypnosis di dwuma sɛ ayaresa a ɛfa adwen mu yare ho a, ɛsɛ sɛ ɔyɛ aduruyɛfo a wɔayɛ no hyɛ (certified psychiatrist) anaa adwen mu yarefo a wɔayɛ no hyɛ (licensed psychologist) a wɔanya ateetee wɔ hypnotherapy mu.

Sɛ obi de di dwuma wɔ agodie mu (stage hypnosis) a, ɛsɛ sɛ ɔnya tumi krataa fi mmra mu a ɛhwɛ so ma agodie ahorow (Entertainment Laws) mu. Nanso, wɔ mfeɛ a atwam no mu no, wɔn a wɔde di dwuma wɔ amammerɛ mu, te sɛ akomfo no, wɔdi wɔn dwuma wɔ amammerɛ ne asɔre mu nkyerɛkyerɛmu ahorow a ɛmma wɔn ho mma Ghana mmarahyɛ badwa mu.

Amammerɛ Mu Nkyerɛkyerɛmu

Ghana Fante amammerɛ mu no, adwen a wɔde to mu no wɔ n'ankasa nkyerɛase. Mpɛn pii no, wɔde ka abosom, asaman, anaa mmɔtia a ɛwɔ onipa no mu ho. Enti, hypnosis a ɛfiri atubrafo hɔ no, ebia wɔbɛhwɛ no sɛ ɛnyɛ amammerɛ mu nnam a ɛfata, anaa sɛ ɛyɛ adwuma a ɛfiri wiase afanaa hɔ a ɛnyɛ den. Asɔre ahorow a ɛwɔ Ghana no, titiriw Kristofo asɔre no, ebia wɔbɛka sɛ ɛyɛ "ɔbonsam adwuma" bere a wɔde di dwuma wɔ agodie mu. Nanso, aduruyɛ mu dwumadi a wɔde hypnosis yɛ no, wɔtaa gye tom sɛ ɛyɛ nyansahu ayaresa, na ɛnyɛ amammerɛ anaa asɔre mu nsɛm.

Ɛsɛ sɛ wɔkyerɛkyerɛ na wɔde adanse a ɛfata bɛma, sɛnea ɛbɛyɛ a amanfo bɛte asɛm no na wɔagye atom sɛ ɔkwan a ɛfata a wɔfa so sa yare.

Nnipa a Wɔayɛ Adwuma a Wɔfrɛ Wɔn wɔ Ghana (Notable Practitioners from Ghana)

  • Dr. Samuel Atindanbila: Ɔyɛ adwen mu yarefo a wɔayɛ no hyɛ a ɔyɛɛ adwuma kɛse wɔ hypnotherapy mu wɔ Ghana. Ɔkyerɛkyerɛɛ adwen mu yare wɔ University of Ghana ne wɔ beaeɛ ahorow a ɛkorɔn, na ɔde ne ho hyɛɛ ma wɔde hypnosis dii dwuma wɔ aniberɛ a ɛyɛ den ne nkate a ɛhaw adwene akyi yare ho.
  • Dr. Akwasi Osei: Ɔyɛ oduruyɛfo a ɔyɛ adwen mu yare (psychiatrist) a na ɔyɛ Ɔkwankyerɛfo Panyin ma Ghana Health Service. Ɔde ne ntease a ɛfa adwen mu yare ho no hyɛɛ hypnosis a wɔde di dwuma wɔ ayaresabea mu dwumadi mu.
  • Nana Ama Amissah (Agorodwontoni a Wɔde Hypnosis Di Dwuma): Ɔyɛ Ghana agorodwontoni a ɔde stage hypnosis di dwuma wɔ afehyia afahyɛ ne ahosɛpɛn mu, na ɔama no ayɛ nyamesom wɔ mmeaeɛ ahorow a ɛwɔ Ghana.
  • Ghana Association of Clinical Hypnotherapists (GACH): Ɛnyɛ obi nko, na mmom ɛyɛ kuw a wɔabom a wɔhwɛ so ma wɔn a wɔde clinical hypnotherapy di dwuma wɔ Ghana. Wɔde wɔn ho hyɛ ma wɔmfa ateetee ne mmara nkyerɛkyerɛmu a ɛfata mmara mu.

Hwɛ Bio