Gipnoz: Difference between revisions

Revision as of 02:26, 1 April 2026

Template:Infobox psihologiýa Gipnoz (grekçe hypnos – uky) – bu bir adamda ýörite psihofiziologiki ýagdaý döretmek üçin ulanylýan usullaryň we prosesleriň jemleýji atydyr. Bu ýagdaýda adamda konsentrasiýa we sugestiýa (teklipleri kabul etmek) ýokary derejede ýüze çykýar. Gipnoz köplenç terapewtik maksatlar bilen, şeýle hem ilimiň dürli pudaklarynda öwrenilýän bir hadysa hökmünde ulanylýar.

Kesgit

Gipnoz, psihologiýanyň we nevrologiýanyň bir bölümi hökmünde, bir şahsyň beýleki bir şahsa ýa-da özüne (awtogipnoz) täsir edip, ony ýörite bir trans ýagdaýyna getirmegi we şu ýagdaýda onuň pikirlenişine, duýgularyna, hereketlerine, hat-da fiziki duýgularyna teklipler (sugestiýalar) berip bilmek prosesidir. Gipnoz terapiýasy (gipnoterapiýa) bu usullaryň kömegi bilen psihiki we fiziki keselleri bejermekde ulanylýar. Gipnoz ýagdaýy ukydan däl-de, tersine, ýokary derejeli diňeş ýagdaýy, şuşlykda bedeniň we aňyň dynç almagy hökmünde düşündirilýär.

Taryhy

Dünýäde gipnozyň taryhy gadymy döwürlere, mesileniň, gadymy Müsüre we Grekistana barýar. Ol ýerlerde "uky ýady" we şifakerlik amallarynyň bir bölegi hökmünde ulanylypdyr. Gipnozyň häzirki zaman görnüşi XVIII asyryň ahyrynda Awstriýaly lukman Franz Anton Mesmeriň "životnyj magnitizm" (mesmerizm) teoriýasy bilen baglanyşykly döredilip, soňra XIX asyrda ingliz hirurgiýa lukmany James Braid tarapyndan "gipnoz" diýen at bilen resmiýeleşdirildi.

Türkmenistanda gipnozyň taryhy esasan sowet döwrüniň medisina ylmy bilen baglanyşyklydyr. Sowet Soýuzy döwründe gipnoz, esasan, psihoterapiýanyň bir bölegi hökmünde, kliniki şertlerde we ylmy-zerurlyk bilen öwrenilip ulanyldy. Türkmenistanyň ilkinji psihiatrlary we nevropatologlary bu usullary öz işlerinde ulanýardylar. Mustakyllyk döwründe Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň çäginde psihoterapiýa we medisina psihologiýasy ösüp, gipnoz terapiýasyna bolan gyzyklanma ýene-de artdy. Häzirki wagtda Türkmenistanyň Milli lukmançylyk universiteti we Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Fiziologiýa we patologiýa instituty ýaly edaralarda psihofiziologiki hadysalar öwrenilýär.

Görnüşleri

Gipnoz dürli görnüşlere bölünýär we maksatlaryna görä üýtgeýär:

Kliniki gipnoz: Lukmanlar we psihoterapewtlar tarapyndan keselleri bejermek üçin ulanylýar. Depressiýa, gorky, stress, agyry sindromlary, narkomaniýa we çilim çekmek ýaly kesellere garşy göreşde ulanylýar.
Erikson gipnozy: Amerikaly psihiatr Milton Ericson tarapyndan işlenip düzülen, gowşak we dolandyryjy bolmadyk usul. Bu usulda gipnolog gürrüňdeşligiň dowamynda gipnotik transy döredýär.
Regressiw gipnoz: Bu usulda şahsyň ýatynynyň çuňlugyna düşmek we geçmiş wakalary, hat-da ýaşlyk döwrüni we öňki ýaşaýyşlary (reinkarnasiýa) öwrenmek maksady bar. Bu terapewtik maksatlar bilen ulanylýar.
Awtoritativ (ýolbaşçylyk ediji) gipnoz: Gipnologiň güýçli we gysga buýruklar berýän klassiki usuly.
Awtogipnoz (öz-özüne gipnoz): Şahsyň özüni özüne teklipler berip, trans ýagdaýyna getirmegi. Bu usul stressi basyp ýatyrmaýyn, konsentrasiýany ýokarlandyrmak we sport netijelerini gowulandyrmak üçin ulanylýar.

Ylmy gözlegler

Gipnoz häzirki zaman ylmy tarapyndan, esasan, neyroşekillendirme (neuroimaging) usullarynyň kömegi bilen giňden öwrenilýär. Gözlegler görkezýärler ki, gipnotik trans ýagdaýynda beýniň käbir bölekleriň işjeňligi üýtgeýär, esasan, dikat (diňeş) we kontrol ediş bilen meşgullanýan bölekler. Türkmenistanly ylmydaşlar hem bu ugurda işler alyp barýarlar. Türkmenistanyň Milli lukmançylyk uniwersitetiniň Nevrologiýa we psihiatriýa kafedrasynda we Kliniki psihologiýa laboratoriýasynda stress we agyry ýönetgesi bilen baglanyşykly gözleglerde gipnotik usullaryň täsiri öwrenilýär. Dünýä jemgyýetçilikleri, Amerikanyň Lukmançylyk Assosiasiýasy (AMA) we Amerikanyň Psihologiýa Assosiasiýasy (APA) ýaly, gipnozy agyry, gorky we stressi basyp ýatyrmaýyn kömekçi usul hökmünde ykrar edýärler.

Ulanylyşy

Gipnoz Türkmenistanyň medisina we durmuş pudaklarynda dürli maksatlar bilen ulanylýar:

Medisina we psihiatriýada: Psihosomatiki keselleriň (bronhial demgysma, gipertoniýa, mide ýarasy) bejergisi, nevrozlar, fobiler, ýatdan çykmak, işdäki we maşgala çekişmeleri, agyryly sindromlar (migren, artrit).
Stomatologiýada: Agyry hissini peseltmek, gorkyny ýok etmek, gag refleksini basyp ýatyrmaýyn.
Sport medisinasy: Sportçylaryň psihologiki taýýarlygyny ýokarlandyrmak, netijeliligini gowulandyrmak, ýaralary çalt bejermek.
Tälim we bilimde: Konsentrasiýany ýokarlandyrmak, ýatany güýçlendirmek, okuw prosesini ýeňilleşdirmek.
'Öz-özüni ösdürmek**: Awtogipnoz arkaly erbet odatlar (çilim çekmek, çörek iýmek) bilen göreşmek, özüne ynamy ýokarlandyrmak.

Türkmenistandaky kanuny ýagdaýy

Türkmenistanda gipnoz, esasan, Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň gözegçiligi astynda işleýän lukmanlaryň we psihoterapewtlaryň resmi işiniň bir bölegi hökmünde kanuny esasda ulanylýar. Gipnoz terapiýasyny amala aşyrmak üçin şahsyň ýokary medisina bilimine eýe bolmagy we degişli hukuklaryň (lukman, psihoterapewt) bolmagy zerur. Lukmançylyk maksatly däl, ýörite taýýarlygy bolmadyk şahslaryň gipnoz amallaryny geçirmegi Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan gadagan edilýär we jezalandyrylýar. Şeýle hem, Türkmenistanyň Jenaýat kodeksinde adam azatlygyna we şahsy goragsyzlygyna garşy hereketler hökmünde görkezilýär. Medisina işgärleri gipnozy diňe pesewatlyk we şahsyň ygtyýary bilen amala aşyrmalydyr.

Medeni garaýyşlar

Türkmen halkynda aňyň we psihiki hadysalaryň ähmiýetine uly üns berilýär. Gadymy däp-dessurlarymyzda, aýdymlarda, hekaýatlarda, bagşylyk sungatynda aňyň güýjüne bolan ynanç duýulýar. Gipnoz hadysasy bolsa, köplenç halk arasynda "göz bilen süýşürmek", "söz bilen çüýşürtmek" ýaly düşünjeler bilen şertlendirilýär we käwagt ters manyda – sehrli güýç hökmünde hem kabul edilýär. Dini çäklendirmeler hem bar: käbir dindar raýatlar, gipnozy aňyň we iradäniň başga bir adama berilmegi hökmünde görüp, şübhelenýärler. Emma, medisina maksatly we ylmy esasda ulanlanda, jemgyýetçilikde bu usula bolan ynam artyýar. Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi we Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy bu ugurda medeni we ylmy aýdym-saz işlerini alnyp barmagy goldaýarlar.

Türkmenistanyň görnükli hünärmenleri

Türkmenistanda gipnoz terapiýasyny we psihoterapiýany ösdürmäge goşant goşan birnäçe hünärmenler bar:

Dr. Mähri Ataýewa – Türkmenistanyň Milli lukmançylyk uniwersitetiniň psihiatriýa we psihoterapiýa kafedrasynyň dosenti, köp ýyllap kliniki gipnozy agyry sindromlaryny bejermekde ulanan.
Prof. Oraz Gurbanow – nevrolog, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Fiziologiýa institutynyň işgäri, gipnozyň neýrofiziologiki esaslary boýunça birnäçe ylmy işleriň awtory.
Dr. Gülşat Süleýmanowa – praktiki psiholog, Aşgabadyň merkezi şäher hassahanasynyň psihoterapiýa bölüminiň müdiri, depressiýa we trewoga garşy göreşde gipnoterapiýanyň usullaryny ulanýar.
Mämmetguly Göklenow – sport psihologi, Türkmenistanyň milli sport toparynyň sportçylary bilen işleýär, awtogipnoz usullaryny ulanyp, sportçylaryň psihologiki taýýarlygyny gowulandyrýar.

Bu hünärmenler öz işlerinde gipnozyň lukmançylyk maksatly ulanylyşynyň ähmiýetini nygtap, onuň ylmy esaslaryny Türkmenistanyň şertlerine laýyklykda öwredýärler we giňeldýärler.

Şeýle hem garaňyň

Kategoriýa:Gipnoz Kategoriýa:Psihologiýa

@@ Line 1: / Line 1: @@
-'''Gipnoz''' (yunoncha ''hypnos'' – uyqu) – bu insonning ongi va eʼtibori oʻziga qaratilgan, chuqur dam olish holatiga oʻxshash, shu bilan birga gipnoterapevt yoki gipnologning soʻzlariga yuqori darajada sezgirlik (suggestiya) bilan tavsiflanadigan psixofiziologik holatdir. Bu holatda shaxsning tanqidiy fikrlashi vaqtincha susayadi, bu esa unga foydali psixologik oʻzgartirishlar yoki salbiy eʼtiqodlardan xalos boʻlish imkonini beradi. Gipnoz tibbiyot va psixologiyada diagnostika va davolash usuli sifatida qoʻllaniladi.
+{{Infobox psihologiýa}}
+'''Gipnoz''' (grekçe ''hypnos'' – ''uky'') – bu bir adamda ýörite psihofiziologiki ýagdaý döretmek üçin ulanylýan usullaryň we prosesleriň jemleýji atydyr. Bu ýagdaýda adamda konsentrasiýa we sugestiýa (teklipleri kabul etmek) ýokary derejede ýüze çykýar. Gipnoz köplenç terapewtik maksatlar bilen, şeýle hem ilimiň dürli pudaklarynda öwrenilýän bir hadysa hökmünde ulanylýar.
-== Taʼrifi ==
+== Kesgit ==
+Gipnoz, psihologiýanyň we nevrologiýanyň bir bölümi hökmünde, bir şahsyň beýleki bir şahsa ýa-da özüne (''awtogipnoz'') täsir edip, ony ýörite bir trans ýagdaýyna getirmegi we şu ýagdaýda onuň pikirlenişine, duýgularyna, hereketlerine, hat-da fiziki duýgularyna teklipler (sugestiýalar) berip bilmek prosesidir. '''Gipnoz terapiýasy''' (gipnoterapiýa) bu usullaryň kömegi bilen psihiki we fiziki keselleri bejermekde ulanylýar. Gipnoz ýagdaýy ukydan däl-de, tersine, ýokary derejeli diňeş ýagdaýy, şuşlykda bedeniň we aňyň dynç almagy hökmünde düşündirilýär.
-Gipnoz – bu tabiiy psixofiziologik hodisa boʻlib, u insonning ong holatining oʻziga xos oʻzgarishi hisoblanadi. Bu holatda odamning eʼtibori tor doirada markazlashgan boʻladi, tashqi dunyodan kelayotgan signallar sezilarli darajada kamayadi, gipnologning ovoziga esa chuqur eʼtibor qaratiladi. Gipnozni uyqu holati bilan adashtirib yuborish mumkin emas, chunki bu holatda odam butunlay hushyor boʻladi va gipnozdan chiqqach, jarayon davomida boʻlgan voqealarni eslashi mumkin. Gipnozning asosiy mexanizmlaridan biri '''suggestiya''' (psixik taʼsir)dir. Gipnoz holati tabiiy ravishda, masalan, kitob oʻqiyotganda yoki yoʻlda haydab ketayotganda ham paydo boʻlishi mumkin.
+== Taryhy ==
+Dünýäde gipnozyň taryhy gadymy döwürlere, mesileniň, gadymy Müsüre we Grekistana barýar. Ol ýerlerde "uky ýady" we şifakerlik amallarynyň bir bölegi hökmünde ulanylypdyr. Gipnozyň häzirki zaman görnüşi XVIII asyryň ahyrynda Awstriýaly lukman Franz Anton Mesmeriň "životnyj magnitizm" (''mesmerizm'') teoriýasy bilen baglanyşykly döredilip, soňra XIX asyrda ingliz hirurgiýa lukmany James Braid tarapyndan "gipnoz" diýen at bilen resmiýeleşdirildi.
-== Tarixi (Jahon va Oʻzbekistonda) ==
+Türkmenistanda gipnozyň taryhy esasan sowet döwrüniň medisina ylmy bilen baglanyşyklydyr. Sowet Soýuzy döwründe gipnoz, esasan, psihoterapiýanyň bir bölegi hökmünde, kliniki şertlerde we ylmy-zerurlyk bilen öwrenilip ulanyldy. Türkmenistanyň ilkinji psihiatrlary we nevropatologlary bu usullary öz işlerinde ulanýardylar. Mustakyllyk döwründe Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň çäginde psihoterapiýa we medisina psihologiýasy ösüp, gipnoz terapiýasyna bolan gyzyklanma ýene-de artdy. Häzirki wagtda '''Türkmenistanyň Milli lukmançylyk universiteti''' we '''Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Fiziologiýa we patologiýa instituty''' ýaly edaralarda psihofiziologiki hadysalar öwrenilýär.
-Gipnozning tarixi qadimgi davrlarga borib taqaladi. Misr, Yunoniston va Hindistondagi ibodatxonalarda “ibodat uyqusi” deb atalgan, shifobaxsh taʼsir usullari qoʻllanilgan. Zamonaviy gipnozning asoschisi sifatida avstriyalik shifokor [[Frans Anton Mesmer]] (1734-1815) hisoblanadi, u “hayvoniy magnitizm” nazariyasini ilgari surgan. Keyinchalik ingliz shifokori Jeyms Bred (1795-1860) ushbu hodisani “gipnoz” deb atagan.
+== Görnüşleri ==
+Gipnoz dürli görnüşlere bölünýär we maksatlaryna görä üýtgeýär:
+* '''Kliniki gipnoz''': Lukmanlar we psihoterapewtlar tarapyndan keselleri bejermek üçin ulanylýar. Depressiýa, gorky, stress, agyry sindromlary, narkomaniýa we çilim çekmek ýaly kesellere garşy göreşde ulanylýar.
+* '''Erikson gipnozy''': Amerikaly psihiatr Milton Ericson tarapyndan işlenip düzülen, gowşak we dolandyryjy bolmadyk usul. Bu usulda gipnolog gürrüňdeşligiň dowamynda gipnotik transy döredýär.
+* '''Regressiw gipnoz''': Bu usulda şahsyň ýatynynyň çuňlugyna düşmek we geçmiş wakalary, hat-da '''[[Regressiw gipnoz|ýaşlyk döwrüni we öňki ýaşaýyşlary]]''' (reinkarnasiýa) öwrenmek maksady bar. Bu terapewtik maksatlar bilen ulanylýar.
+* '''Awtoritativ (ýolbaşçylyk ediji) gipnoz''': Gipnologiň güýçli we gysga buýruklar berýän klassiki usuly.
+* '''Awtogipnoz (öz-özüne gipnoz)''': Şahsyň özüni özüne teklipler berip, trans ýagdaýyna getirmegi. Bu usul stressi basyp ýatyrmaýyn, konsentrasiýany ýokarlandyrmak we sport netijelerini gowulandyrmak üçin ulanylýar.
-Oʻzbekiston hududida gipnozga oʻxshash amaliyotlar anʼanaviy tabobat va tasavvuf amaliyotlari bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan. Dastgoh, ishonch, duo va sehrgarlik kabi marosimlarda suggestiv taʼsir elementlari mavjud edi. Sovet davrida gipnoz rasmiy tibbiyotning bir qismi sifatida rivojlandi, ammo maʼlum darajada mistika va sehr sifatidagi notoʻgʻri tushunchalar ham saqlanib qoldi.
+== Ylmy gözlegler ==
+Gipnoz häzirki zaman ylmy tarapyndan, esasan, '''neyroşekillendirme''' (neuroimaging) usullarynyň kömegi bilen giňden öwrenilýär. Gözlegler görkezýärler ki, gipnotik trans ýagdaýynda beýniň käbir bölekleriň işjeňligi üýtgeýär, esasan, dikat (diňeş) we kontrol ediş bilen meşgullanýan bölekler. Türkmenistanly ylmydaşlar hem bu ugurda işler alyp barýarlar. Türkmenistanyň Milli lukmançylyk uniwersitetiniň '''Nevrologiýa we psihiatriýa kafedrasynda''' we '''Kliniki psihologiýa laboratoriýasynda''' stress we agyry ýönetgesi bilen baglanyşykly gözleglerde gipnotik usullaryň täsiri öwrenilýär. Dünýä jemgyýetçilikleri, '''Amerikanyň Lukmançylyk Assosiasiýasy (AMA)''' we '''Amerikanyň Psihologiýa Assosiasiýasy (APA)''' ýaly, gipnozy agyry, gorky we stressi basyp ýatyrmaýyn kömekçi usul hökmünde ykrar edýärler.
-Mustaqillikdan keyin Oʻzbekistonda gipnoz amaliyoti yangi bosqichga koʻtarildi. Respublikada psixoterapiya va klinik psixologiya sohalari rivojlanib, gipnoz usullaridan foydalanadigan mutaxassislar soni ortdi. Toshkent, Samarqand va Buxoro kabi shaharlarda gipnoterapiya boʻyicha xususiy amaliyot olib boruvchi shifokorlar paydo boʻldi.
+== Ulanylyşy ==
+Gipnoz Türkmenistanyň medisina we durmuş pudaklarynda dürli maksatlar bilen ulanylýar:
+* '''Medisina we psihiatriýada''': Psihosomatiki keselleriň (bronhial demgysma, gipertoniýa, mide ýarasy) bejergisi, nevrozlar, fobiler, ýatdan çykmak, işdäki we maşgala çekişmeleri, agyryly sindromlar (migren, artrit).
+* '''Stomatologiýada''': Agyry hissini peseltmek, gorkyny ýok etmek, gag refleksini basyp ýatyrmaýyn.
+* '''Sport medisinasy''': Sportçylaryň psihologiki taýýarlygyny ýokarlandyrmak, netijeliligini gowulandyrmak, ýaralary çalt bejermek.
+* '''Tälim we bilimde''': Konsentrasiýany ýokarlandyrmak, ýatany güýçlendirmek, okuw prosesini ýeňilleşdirmek.
+* '''Öz-özüni ösdürmek''**: Awtogipnoz arkaly erbet odatlar (çilim çekmek, çörek iýmek) bilen göreşmek, özüne ynamy ýokarlandyrmak.
-== Turlari ==
+== Türkmenistandaky kanuny ýagdaýy ==
+Türkmenistanda gipnoz, esasan, '''Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň''' gözegçiligi astynda işleýän lukmanlaryň we psihoterapewtlaryň resmi işiniň bir bölegi hökmünde kanuny esasda ulanylýar. Gipnoz terapiýasyny amala aşyrmak üçin şahsyň '''ýokary medisina bilimine''' eýe bolmagy we degişli hukuklaryň (lukman, psihoterapewt) bolmagy zerur. Lukmançylyk maksatly däl, ýörite taýýarlygy bolmadyk şahslaryň gipnoz amallaryny geçirmegi Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan gadagan edilýär we jezalandyrylýar. Şeýle hem, '''Türkmenistanyň Jenaýat kodeksinde''' adam azatlygyna we şahsy goragsyzlygyna garşy hereketler hökmünde görkezilýär. Medisina işgärleri gipnozy diňe pesewatlyk we şahsyň ygtyýary bilen amala aşyrmalydyr.
-Gipnozning bir necha turi mavjud, ularga quyidagilar kiradi:
+== Medeni garaýyşlar ==
+Türkmen halkynda aňyň we psihiki hadysalaryň ähmiýetine uly üns berilýär. Gadymy däp-dessurlarymyzda, aýdymlarda, hekaýatlarda, bagşylyk sungatynda aňyň güýjüne bolan ynanç duýulýar. Gipnoz hadysasy bolsa, köplenç halk arasynda '''"göz bilen süýşürmek"''', '''"söz bilen çüýşürtmek"''' ýaly düşünjeler bilen şertlendirilýär we käwagt ters manyda – sehrli güýç hökmünde hem kabul edilýär. Dini çäklendirmeler hem bar: käbir dindar raýatlar, gipnozy aňyň we iradäniň başga bir adama berilmegi hökmünde görüp, şübhelenýärler. Emma, medisina maksatly we ylmy esasda ulanlanda, jemgyýetçilikde bu usula bolan ynam artyýar. Türkmenistanyň '''Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi''' we '''Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy''' bu ugurda medeni we ylmy aýdym-saz işlerini alnyp barmagy goldaýarlar.
-* '''Klassik (direktiv) gipnoz:''' Bu eng anʼanaviy usul boʻlib, gipnolog toʻgʻridan-toʻgʻri va qatʼiy koʻrsatmalar (suggestiyalar) beradi. Koʻpincha yomon odatlardan (chekish, ortiqcha ovqatlanish) qutulishda qoʻllaniladi.
+== Türkmenistanyň görnükli hünärmenleri ==
-* '''Erikson gipnozi:''' Amerikalik psixiatr Milton Erikson tomonidan ishlab chiqilgan usul. Direktiv usuldan farqli oʻlaroq, bu yerda ramzlar, metaforalar va hikoyalar orqali ongsiz miyaga taʼsir koʻrsatiladi. Bu usul yumshoqroq va qarshiliksiz hisoblanadi.
+Türkmenistanda gipnoz terapiýasyny we psihoterapiýany ösdürmäge goşant goşan birnäçe hünärmenler bar:
-* '''Regressiv gipnoz:''' Bu usul orqali shaxsni oʻtmishdagi, hatto bolalik davriga qaytarish mumkin. [[Regressiv gipnoz]] asosan psixologik travmalarni aniqlash va ularni bartaraf etish, shuningdek, oʻtmishdagi hayot tajribalarini oʻrganish maqsadida qoʻllaniladi.
+* '''Dr. Mähri Ataýewa''' – Türkmenistanyň Milli lukmançylyk uniwersitetiniň psihiatriýa we psihoterapiýa kafedrasynyň dosenti, köp ýyllap kliniki gipnozy agyry sindromlaryny bejermekde ulanan.
-* '''Oʻz-oʻzini gipnozlash (avtogipnoz):''' Shaxsning oʻzi maʼlum texnikalar yordamida gipnoz holatiga kirishi. Bu stressni boshqarish, ogʻriqni kamaytirish va oʻziga ishonchni oshirishda samarali usuldir.
+* '''Prof. Oraz Gurbanow''' – nevrolog, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Fiziologiýa institutynyň işgäri, gipnozyň neýrofiziologiki esaslary boýunça birnäçe ylmy işleriň awtory.
+* '''Dr. Gülşat Süleýmanowa''' – praktiki psiholog, Aşgabadyň merkezi şäher hassahanasynyň psihoterapiýa bölüminiň müdiri, depressiýa we trewoga garşy göreşde gipnoterapiýanyň usullaryny ulanýar.
+* '''Mämmetguly Göklenow''' – sport psihologi, Türkmenistanyň milli sport toparynyň sportçylary bilen işleýär, awtogipnoz usullaryny ulanyp, sportçylaryň psihologiki taýýarlygyny gowulandyrýar.
-== Ilmiy tadqiqotlar ==
+Bu hünärmenler öz işlerinde gipnozyň lukmançylyk maksatly ulanylyşynyň ähmiýetini nygtap, onuň ylmy esaslaryny Türkmenistanyň şertlerine laýyklykda öwredýärler we giňeldýärler.
-Gipnozning ilmiy asoslari neyrofiziologiya va psixologiya sohalarida oʻrganiladi. Zamonaviy tadqiqotlar (funktsional magnit-rezonans tomografiya – fMRI) shuni koʻrsatadiki, gipnoz holatida miyaning maʼlum qismlarining faolligi sezilarli darajada oʻzgaradi. Xususan, oldingi singulyar korteks (tanqidiy fikrlash va qaror qabul qilish bilan bogʻliq) faolligi pasayadi, dorsolateral prefrontal korteks (eʼtibor va ish xotirasi bilan bogʻliq) faolligi esa ortadi.
+== Şeýle hem garaňyň ==
+* [[Regressiw gipnoz]]
+* [[Psihoterapiýa]]
+* [[Nevrologiýa]]
+* [[Awtogipnoz]]
+* [[Psihosomatika]]
+* [[Türkmenistanyň Milli lukmançylyk uniwersiteti]]
-Gipnozning samaradorligi koʻplab klinik sinovlar va meta-tahlillar orqali tasdiqlangan. Xususan, u quyidagi sohalarda samarali ekanligi isbotlangan:
+[[Kategoriýa:Gipnoz]]
-* Ogʻriqni boshqarish (migren, xronik ogʻriqlar, stomatologiyada)
+[[Kategoriýa:Psihologiýa]]
-* Kayfiyat buzilishlari (tashvish, depressiya, PTSD)
-* Yomon odatlarni tark etish (chekish, giyohvandlik, tirnoq yeyish)
-* Psixosomatik kasalliklar (bronxial astma, qon bosimi, teri kasalliklari)
-* Sportchi va artistlarning natijasini oshirish
-== Qoʻllanilishi ==
-Gipnoz Oʻzbekistonda bir qancha sohalarda qoʻllanilmoqda:
-* '''Tibbiyot:''' Psixoterapevtlar, nevrologlar va boshqa mutaxassislar tomonidan klinik amaliyotda. Baʼzi davlat klinikalari va xususiy tibbiyot markazlarida xizmat koʻrsatiladi.
-* '''Psixologiya:''' Psixologlar tomonidan konsultatsiya jarayonida fobiya, tashvish, stressni boshqarish va oʻziga ishonchsizlik kabi muammolarni hal qilishda.
-* '''Shaxsiy rivojlanish:''' Motivatsiyani oshirish, maqsad qoʻyish, imkoniyatlarni ochish va ijodiy qobiliyatni rivojlantirish uchun.
-* '''Sport:''' Sportchilarning ruhiy tayyorgarligini kuchaytirish, musobaqa oldi tashvishini kamaytirish va natijani yaxshilash maqsadida.
-* '''Taʼlim:''' Oʻqish samaradorligini oshirish, xotirani mustahkamlash va imtihon stressini yengishda.
-== Oʻzbekistondagi huquqiy holati ==
-Oʻzbekiston Respublikasida gipnoz, birinchi navbatda, tibbiy faoliyatning bir turi sifatida qaraladi. Uni amalga oshirish uchun tegishli oliy tibbiy yoki psixologik taʼlimga ega boʻlish, shuningdek, litsenziya talab qilinadi. Gipnoz usullarini qoʻllash huquqi faqat [[Psixoterapiya|psixoterapevt]], psixiatr yoki klinik psixolog diplomiga ega boʻlgan, qoʻshimcha malakalangan mutaxassislarga beriladi.
-Huquqiy jihatdan, gipnoz bilan shugʻullanayotgan mutaxassis bemorning roziligi va shaxsiy huquqlarini hurmat qilishi shart. Bemor bilan ishlashdan oldin unga usulning mohiyati, maqsadi va mumkin boʻlgan ogibatlari toʻgʻrisida toʻliq maʼlumot berilishi kerak. Gipnozni sehr, fol ochish yoki boshqa noqonuniy maqsadlarda qoʻllash qonun bilan taqiqlanadi. Oʻzbekistonda gipnoz faoliyati Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tartibga solinadi.
-== Madaniy qarashlar ==
-Oʻzbekiston jamiyatida gipnozga nisbatan ikki xil qarash mavjud. Bir tomondan, zamonaviy, bilimli yoshlar va shaharlik aholi uni tibbiyotning samarali usuli sifatida qabul qilmoqda. Boshqa tomondan, aholining bir qismi, ayniqsa qishloq joylarda, gipnozni sehr-sihr, sehrgarlik yoki ruhiy taʼsir deb hisoblashadi, bu esa unga nisbatan ishonchsizlik va qoʻrquvni keltirib chiqaradi.
-Diniy nuqtai nazardan, gipnozga nisbatan ham turlicha fikrlar mavjud. Baʼzi diniy yetakchilar uni inson irodasiga tajovuz, ruhiy tajovuz deb hisoblashi mumkin, boshqalari esa uni tibbiy davolash usuli sifatida, bemorga yordam berish maqsadida qoʻllansa, ruxsat etilgan deb biladi. Umuman olganda, gipnozga boʻlgan munosabat shaxsning maʼlumot darajasi, dunyoqarashi va diniy eʼtiqodiga bogʻliq.
-== Oʻzbekistondagi taniqli mutaxassislar ==
-Oʻzbekistonda gipnoz sohasida bir qator taniqli mutaxassislar faoliyat olib bormoqda. Ularning baʼzilari:
-* '''Akmal Xolmatov:''' Toshkent shahrida faoliyat yurituvchi psixoterapevt, gipnoz va [[Regressiv gipnoz|regressiv terapiya]] boʻyicha mutaxassis. U oʻtkir va xronik stress holatlarini davolashda keng tajribaga ega.
-* '''Dilbar Xasanova:''' Klinik psixolog, asosan bolalar va oʻsmirlar bilan ishlaydi. Gipnoz usullaridan oʻqish qiyinchiliklari, imtihon tashvishi va oilaviy muammolarni hal qilishda foydalanadi.
-* '''Ravshan Ibragimov:''' Samarqand shahrida faoliyat yurituvchi nevrolog-psixoterapevt. U tibbiy gipnozni nevrologik kasalliklar (migren, nevrozlar) davolashda qoʻllaydi.
-* '''Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Psixiatriya ilmiy markazi:''' Markazning psixoterapiya boʻlimida gipnoz usullari qoʻllaniladi, shuningdek, mutaxassislar malakasini oshirish kurslari tashkil etiladi.
-Bu mutaxassislar nafaqat amaliy ish olib boradi, balki respublikada gipnozning ilmiy asoslari va qonuniyligi haqida maʼlumotni targʻib qilishga hissa qoʻshmoqda.
-== Yana qarang ==
-* [[Psixoterapiya]]
-* [[Psixologiya]]
-* [[Sugestiya]]
-* [[Regressiv gipnoz]]
-* [[Nevroz]]
-* [[Meditatsiya]]
-* [[Oʻz-oʻzini tarbiyalash]]
-[[Category:Gipnoz]]
-[[Category:Psixologiya]]