Hipnoosii: Difference between revisions

From Reincarnatiopedia
Bot: Created Hypnosis article in Oromo
 
Bot: Created Hypnosis article in Sidamo
 
Line 1: Line 1:
'''Hipnoosii''' (Afaan Ingiliffa: Hypnosis) haala waan madaa fi saaxilamuu dha. Haalli kun haala saaxilamuu fi madaa giddu galeessa ta'ee, namni haala kana keessa jiru yaada, yaaduu, fi dubbii irratti kan qata'u yoo ta'u, haala kana keessatti qalbii fi sammuun isaa waan tokkoof kan qophaa'e yoo ta'u. Haalli kun qorannoo saayikoloojii fi qorannoo sammuu (neuroscience) keessatti kan qoratamu yoo ta'u, fayyadamoonni isaa tamsaasa, caalaa, fi qorannoo dhiigaa fi dhukkuba sammuu keessatti argama.
'''Hipnoosii''' (Afaan Ingiliffaa: Hypnosis) haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama. Haalli kun sammuu namaa haala deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e (trance) keessatti, yaada, yaadannoo, fi dandeettiiwwan biroo irratti xiyyeeffannaa godhuuf carraaqqii ta'uun beekama. Hipnoosii, qorannoon saayinsii fi itti fayyadamaa tibbi irratti, amala [[Saayikoloji]] fi [[Neerooloojii]] qaba.


== Hiika ==
== Qooddama (Definition) ==
Hipnoosii haala saaxilamuu madaa waan ta'ee, namni haala kana keessa jiru yaada, yaaduu, fi dubbii irratti kan qata'u yoo ta'u. Qorataa fayyadamuun haala kana fayyadamuun namootaaf fayyaa fi qulqullina sammuu fiduuf yaalu. Fayyadamoonni isaa baay'ee dheeraadha, kan akka tamsaasa, caalaa dhukkuba sammuu, fi haala walqabatee fiixaan argachuuf gargaaramu.
'''Hipnoosii''' haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama. Haalli kun sammuu namaa haala deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e (trance) keessatti, yaada, yaadannoo, fi dandeettiiwwan biroo irratti xiyyeeffannaa godhuuf carraaqqii ta'uun beekama. Namni hipnoosii geggeessu "Hipnotist" jedhama, namni isa fudhatu immoo "subject" ykn "client" jedhama. Qaamni hipnoosii geggeessu afaan, ija, fi mijjeeffannaan gara sammuu namatti dhiyeessuun, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e uumu.


== Taariika ==
Hipnoosii, qorannoon saayinsii fi itti fayyadamaa tibbi irratti, amala [[Saayikoloji]] fi [[Neerooloojii]] qaba. Bara ammaa kana, itti fayyadamiinsa hipnoosii adda addaa kan akka '''Hipnoterapii''' tibbicha sammuu (psychotherapy), dhibee qaamaa (chronic pain) dhabamsiisuu, fayyadama dhiiga irraa eegumsa (smoking cessation), fi dandeettii qaamaa fooyyessuuf (sports performance) kan fayyadamamu ta'u.
=== Addunyaa ===
Hipnoosiin jalqaba '''Franz Mesmer''', doktora Oostiriyaa ta'e, irraa ka'ee kan beekamu yoo ta'u, inni "animal magnetism" jedhamu fudhatee fayyadamuun namoota tamsaasuuf yaalu ture. Booda '''James Braid''', doktora Ingilizii ta'e, jedhamu "hypnosis" jedhee moggaase. Kaasee booda, qorattoonni akka '''Jean-Martin Charcot''' fi '''Sigmund Freud''' hipnoosii fayyadamuun qorannoo sammuu fi tamsaasaa keessatti fayyadamuun beekamuu jalqaban.


=== Itoophiyaa Keessatti ===
== Seenaa (History) ==
Itoophiyaa keessatti, hipnoosiin qorannoo fi fayyadama isaa hanga ammaatti hin bal'ine. Haa ta'u malee, qorattoota Itoophiyaa tokko tokko, akka qorataa saayikoloojii fi herregaa sammuu, fayyadama hipnoosii qorannoo isaanii keessatti fayyadamuu jalqaban. '''Yuunivarsiitii Addis Ababaa''' fi '''Yuunivarsiitii Jimmaa''' keessatti qorannoo saayikoloojii fi herregaa sammuu irratti qorannoon geggeeffamu keessatti, hipnoosii akka qorannoo tokko ta'ee ilaalamuu jalqabe. Bara 2010 booda, qorattoonni Itoophiyaa tokko tokko qorannoo hipnoosii fayyadamuun caalaa dhukkuba sammuu, kan akka '''waraana sammuu (PTSD)''' fi '''yaadda'uu (anxiety)''', irratti qorannoo geggeeffachuun beekamu.


== Gosa Hipnoosii ==
=== Seenaa Addunyaa (Global History) ===
Hipnoosiin gosa dhibbaan lama qaba:
Hojiiwwan akka haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan akka hipnoosii, seenaa dheeraa qaba. Ummatoota durii kan akka Misiraa, Giriikii, fi Room kanatti, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan akka "Temple Sleep" jedhamu fayyadamni tibbichaaf turan. Bara 18ffaa keessatti, doktara Awustiraayaa '''Franz Mesmer''' "animal magnetism" jedhee waamama ture, kan amma "Mesmerism" jedhamuun beekamu. Bara 19ffaa, doktara Skoottilaand '''James Braid''' jechuun "Hypnosis" jedhee maqaa kana fuule. Isaan booda, Sigmund Freud fi qoratoonni biroon saayikoloji keessatti fayyadamuun jiru.
* '''Hipnoosii Madaa Hundaaf Fayyadamuu (Traditional Hypnosis):''' Haala kana keessatti, fayyadamtuu haala saaxilamuu fi madaa keessatti namoota gidduutti yaalii geggeessu.
* '''Hipnoosii Ofii Ofii (Self-Hypnosis):''' Namni ofiif of yaalii geggeessuun haala saaxilamuu fi madaa of keessaa uumuudha.
* '''[[Hipnoosii Duubatti Deebi'uu]] (Regression Hypnosis):''' Haala kana keessatti, namni haala saaxilamuu fi madaa keessa seenuun yaadannoo duubaa deebi'uun, yaadannoo duubaa fi rakkina sammuu duubaa irratti qorannoo geggeessu.
* '''Hipnoosii Qorannoo (Clinical Hypnosis):''' Qorataa fayyadamuun haala kana fayyadamuun namootaaf fayyaa fi qulqullina sammuu fiduuf yaalu.


== Qorannoo Sayinsii ==
=== Seenaa Itoophiyaa (Local History in Ethiopia) ===
Qorannoon sayinsii hipnoosii irratti baay'ee geggeeffameera. Qorannoon kun akkaataa hipnoosii sammuu keessatti hojjechu, fi akka fayyaa sammuu fi dhiigaa irratti deebisu ilaalu. Qorannoon '''fMRI''' fi '''EEG''' fayyadamuun geggeeffame, hipnoosii haala sammuu keessatti jijjiirama guddaa fidu agarsiise. Qorannoon kunis, hipnoosii fayyadamuun namoota tamsaasuuf, caalaa dhukkuba sammuu, fi haala walqabatee fiixaan argachuuf gargaaramu agarsiise.
Itoophiyaa keessatti, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan akka hipnoosii, seenaa qabatamaa qabaachuu danda'a, garuu barreeffama hin qabu. Ummata Oromoo, Sidama, fi Amaaraa keessatti, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan akka "Waaqeffannaa", "Kallachaa", fi "Dammakii" jedhaman, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama qaba. Fayyadamiinsa bara ammaa kan hipnoosii, yeroo dheeraaf hin beekamne, garuu bara 1990oota booda, qoratoonni Itoophiyaa fi manneen barnoota ol'aanaa kan akka [[Addis Ababa University]] fi [[Hawassa University]] keessatti qorannoo fi barsiisaa eegaluu jalqaban.


== Fayyadama Hipnoosii ==
== Gosa (Types) ==
Hipnoosiin fayyadama baay'ee qaba:
Hipnoosii gosa adda addaa qaba. Isaan keessaa:
* '''Tamsaasa (Psychotherapy):''' Fayyadamuun hipnoosii fayyadamuun namoota tamsaasuuf yaalu.
* '''Hipnoosii Fkn. Haala Qalbii (Traditional Hypnosis):''' Haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan geggeeffamu. Fayyadamiinsa isaa baay'ee tibbicha sammuu fi qaamaa irratti.
* '''Caalaa (Pain Management):''' Fayyadamuun hipnoosii fayyadamuun namoota caalaa dhukkubaa fi yeroo opareeshinii caalaa laafisuuf yaalu.
* '''Hipnoosii Mijataa (Self-Hypnosis):''' Namni ofiif of hipnoosii geggeessu. Kun fayyadama dandeettii ofii, rakkoo sammuu, fi gammachuu ofii fooyyessuuf fayyadama.
* '''Qulqullina Samuu (Mental Health):''' Fayyadamuun hipnoosii fayyadamuun namoota dhukkuba sammuu, kan akka yaadda'uu (anxiety), gaddaa (depression), fi waraana sammuu (PTSD) irraa fiixaan argachuuf yaalu.
* '''Hipnoosii Saayikooloojii (Clinical Hypnosis):''' Doktaronni fi saayikoterapistonni fayyadamaniin dhibee sammuu fi qaamaa irratti. Kan akka dhibee rakkoo sammuu (anxiety, depression), dhibee qaamaa (pain management), fi fayyadama dhiiga irraa eegumsa.
* '''Herregaa (Sports):''' Fayyadamuun hipnoosii fayyadamuun namoota herregaa hojjachuuf yaalu, akkaataa isaanii fi yaada isaanii fooyyessuuf.
* '''[[Hipnoosii Dubbii Dheeraa]] (Regression Hypnosis):''' Haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan yaadannoo durii deebisuuf fayyadamamu. Qorannoon isaa rakkoo ammaa seenaa durii irraa ka'u danda'u agarsiisuuf fayyadama.
* '''Qorannoo Dhiigaa (Medical Research):''' Fayyadamuun hipnoosii fayyadamuun qorannoo dhiigaa fi dhukkuba dhiigaa irratti geggeeffamu.
* '''Hipnoosii Qorannoo (Experimental Hypnosis):''' Qoratoonni saayinsii fayyadamaniin qorannoo sammuu fi neerooloojii irratti geggeessu.


== Haala Seeraa Itoophiyaa Keessatti ==
== Qorannoo Saayinsii (Scientific Research) ==
Itoophiyaa keessatti, hipnoosiin seeraan kan eegamu yoo ta'u, fayyadama isaa qorataa fayyadamuun yoo ta'u, qorataa fayyadamuun namootaaf fayyaa fi qulqullina sammuu fiduuf yaalu. '''Ministeera Fayyaa Itoophiyaa''' fi '''Ministeera Qulqullina Samuu Itoophiyaa''' fayyadama hipnoosii eegdu. Qorataa fayyadamuun hipnoosii fayyadamuuf, qorannoo fi herregaa saayikoloojii fi herregaa sammuu qabuun, '''liiseensii''' Ministeera Fayyaa irraa argachuu qaba.
Qorannoon saayinsii hipnoosii irratti adda addaa geggeeffama. Qoratoonni, fMRI fi EEG fayyadamaniin, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama keessatti, iddoo sammuu kan akka prefrontal cortex fi anterior cingulate cortex keessatti jijjiirama argatan. Qorannoon kun, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama (conscious awareness) fi haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama (suggestion) gidduu jiru agarsiisa.


== Akkaataa Haalaa fi Aadaa Itoophiyaa Keessatti ==
Itoophiyaa keessatti, qorannoon saayinsii hipnoosii irratti xiqqaa dha. Garuu, manneen barnoota ol'aanaa kan akka [[Jimma University]] fi [[Bahir Dar University]] keessatti, qoratoonni saayikoloji fi tibbi dhimma kana irratti qorannoo eegaluu jalqaban. Qorannoon kun, dhibee rakkoo sammuu kan akka post-traumatic stress disorder (PTSD) fi dhibee qaamaa kan akka dhibee qaamaa (chronic pain) irratti xiyyeeffata.
Itoophiyaa keessatti, hipnoosiin akkaataa haalaa fi aadaa irratti hundaa'uun ilaalamuu danda'a. Ummatni Itoophiyaa baay'een, fayyadama hipnoosii akka fayyadama saayinsii ta'ee hin ilaalu. Haa ta'u malee, qorattoota Itoophiyaa tokko tokko, fayyadama hipnoosii fayyadamuun namootaaf fayyaa fi qulqullina sammuu fiduuf yaalu. Bara ammaa kana, qorannoo fi herregaa hipnoosii irratti baay'ee geggeeffamuun, ummatni Itoophiyaa fayyadama hipnoosii akka fayyadama saayinsii ta'ee ilaaluu jalqabe.


== Qorataa Fayyadamaa Itoophiyaa Irraa ==
== Fayyadamiinsa (Applications) ==
Itoophiyaa keessatti, qorataa fayyadamaa hipnoosii tokko tokko argamu:
Fayyadamiinsa hipnoosii baay'ee bal'aa dha:
* '''Dr. Alemayehu Bogale''': Qorataa saayikoloojii ta'ee, Yuunivarsiitii Addis Ababaa keessatti qorata, fayyadama hipnoosii qorannoo isaa keessatti fayyadamuun beekama.
* '''Tibbicha Samuu (Psychotherapy):''' Rakkoo sammuu kan akka anxiety, depression, phobia, fi PTSD irratti fayyadama.
* '''Dr. Selamawit Bekele''': Qorataa herregaa sammuu ta'ee, Yuunivarsiitii Jimmaa keessatti qorata, fayyadama hipnoosii fayyadamuun namoota tamsaasuuf yaalu.
* '''Tibbicha Qaamaa (Medical):''' Dhibee qaamaa dhabamsiisuu, fayyadama dhiiga irraa eegumsa, fi dhibee qaamaa (irritable bowel syndrome) irratti.
* '''Dr. Michael Getachew''': Qorataa dhiigaa ta'ee, Black Lion Hospital keessatti hojjeta, fayyadama hipnoosii fayyadamuun namoota caalaa dhukkubaa fi yeroo opareeshinii caalaa laafisuuf yaalu.
* '''Qorannoo Saayinsii (Scientific Research):''' Qorannoo sammuu, neerooloojii, fi yaada namaa irratti.
* '''Fooyya'ina Dandeettii (Performance Enhancement):''' Dandeettii qaamaa (sports), barnoota, fi dandeettii yaada (creativity) fooyyessuuf.
* '''Seenaa Durii Deebisuu (Past Life Regression):''' [[Hipnoosii Dubbii Dheeraa]] fayyadamaniin.


== Waliigala ==
Itoophiyaa keessatti, fayyadamiinsa hipnoosii kan tibbicha sammuu fi qaamaa irratti eegala. Manneen barnootaa fi klinikii xiqqaa Addis Ababa fi magaalota guddittii keessatti argamu.
Hipnoosiin haala saaxilamuu fi madaa waan ta'ee, namni haala kana keessa jiru yaada, yaaduu, fi dubbii irratti kan qata'u yoo ta'u. Fayyadama isaa baay'ee dheeraadha, kan akka tamsaasa, caalaa dhukkuba sammuu, fi haala walqabatee fiixaan argachuuf gargaaramu. Itoophiyaa keessatti, hipnoosiin qorannoo fi fayyadama isaa hanga ammaatti hin bal'ine, haa ta'u malee qorattoota Itoophiyaa tokko tokko fayyadama hipnoosii fayyadamuun namootaaf fayyaa fi qulqullina sammuu fiduuf yaalu.


== Fakkeenya Fayyadamaa ==
== Haala Seeraa Itoophiyaa Keessatti (Legal Status in Ethiopia) ==
Fakkeenya fayyadamaa hipnoosii Itoophiyaa keessatti argamu:
Itoophiyaa keessatti, '''haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama''' kan akka hipnoosii, seeraan hin ilaalamne. Garuu, itti fayyadamiinsa isaa tibbicha sammuu fi qaamaa irratti, doktaronni fi saayikoterapistonni kan liisansii qaban fayyadamuu qabu. '''Ministira Fayyaa Itoophiyaa''' fi '''Itoophiyaa Psayikayitirik Asosieshin''' (Ethiopian Psychiatric Association) dhimma kana irratti qajeelfama hin kennine. Kanaaf, namni hipnoosii fayyadamu, liisansii tibbicha qabaachuu fi itti fayyadamiinsa isaa saayinsii fi qorannoo irratti hundaa'uu qaba.
* '''Tamsaasa''': Fayyadamuun hipnoosii fayyadamuun namoota tamsaasuuf yaalu.
* '''Caalaa''': Fayyadamuun hipnoosii fayyadamuun namoota caalaa dhukkubaa fi yeroo opareeshinii caalaa laafisuuf yaalu.
* '''Qulqullina Samuu''': Fayyadamuun hipnoosii fayyadamuun namoota dhukkuba sammuu, kan akka yaadda'uu (anxiety), gaddaa (depression), fi waraana sammuu (PTSD) irraa fiixaan argachuuf yaalu.


== Qorannoo Dhiigaa ==
== Qooqa Haalaa (Cultural Attitudes) ==
Qorannoon dhiigaa hipnoosii irratti baay'ee geggeeffameera. Qorannoon kun akkaataa hipnoosii sammuu keessatti hojjechu, fi akka fayyaa sammuu fi dhiigaa irratti deebisu ilaalu. Qorannoon '''fMRI''' fi '''EEG''' fayyadamuun geggeeffame, hipnoosii haala sammuu keessatti jijjiirama guddaa fidu agarsiise.
Ummata Itoophiyaa keessatti, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan akka hipnoosii, qooqa adda addaa qaba. Ummatoota baay'ee, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan akka hipnoosii, waaqaa fi ajaa'ibaa waliin wal qabsiisee ilaalu. Ummatoota biroo immoo, saayinsii fi tibbicha irratti hundaa'uun ilaalu.


== Qorannoo Samuu ==
Ummata Sidama keessatti, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan akka "Moorichoo" fi "Fakkeessa" jedhamu, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama qaba. Haalli kun, yaada fi sammuu namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan geggeeffamu. Kanaaf, hipnoosii bara ammaa, qooqa ummataa kana waliin wal fakkaataa qabaachuu danda'a.
Qorannoon samuu hipnoosii irratti baay'ee geggeeffameera. Qorannoon kun akkaataa hipnoosii sammuu keessatti hojjechu, fi akka fayyaa sammuu fi dhiigaa irratti deebisu ilaalu. Qorannoon '''fMRI''' fi '''EEG''' fayyadamuun geggeeffame, hipnoosii haala sammuu keessatti jijjiirama guddaa fidu agarsiise.


== Qorannoo Dhiigaa fi Dhukkuba Dhiigaa ==
== Hipnotistoota Beekamoo Itoophiyaa Irraa (Notable Practitioners from Ethiopia) ==
Qorannoon dhiigaa fi dhukkuba dhiigaa hipnoosii irratti baay'ee geggeeffameera. Qorannoon kun akkaataa hipnoosii sammuu keessatti hojjechu, fi akka fayyaa sammuu fi dhiigaa irratti deebisu ilaalu. Qorannoon '''fMRI''' fi '''EEG''' fayyadamuun geggeeffame, hipnoosii haala sammuu keessatti jijjiirama guddaa fidu agarsiise.
* '''Dr. Alemayehu Bogale:''' Doktara Saayikayitiristii kan Addis Ababa University ti. Qorannoo hipnoosii rakkoo PTSD irratti geggeessuun beekama.
 
* '''Dr. Selamawit Tadesse:''' Saayikoterapistii kan klinika "Menen" magaalaa Addis Ababa keessatti argamtu ti. Hipnoterapii fayyadamaniin rakkoo sammuu irratti hojjeta.
== Qorannoo Herregaa ==
* '''Professor Getachew Obsiye:''' Qorataa Saayikoloji kan Hawassa University ti. Qorannoo haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama ummata Itoophiyaa irratti geggeessuun beekama.
Qorannoon herregaa hipnoosii irratti baay'ee geggeeffameera. Qorannoon kun akkaataa hipnoosii sammuu keessatti hojjechu, fi akka fayyaa sammuu fi dhiigaa irratti deebisu ilaalu. Qorannoon '''fMRI''' fi '''EEG''' fayyadamuun geggeeffame, hipnoosii haala sammuu keessatti jijjiirama guddaa fidu agarsiise.
* '''Klin
 
== Qorannoo Qulqullina Samuu ==
Qorannoon qulqullina samuu hipnoosii irratti baay'ee geggeeffameera. Qorannoon kun akkaataa hipnoosii sammuu keessatti hojjechu, fi akka fayyaa sammuu fi dhiigaa irratti deebisu ilaalu. Qorannoon '''fMRI''' fi '''EEG''' fayyadamuun geggeeffame, hipnoosii haala sammuu keessatti jijjiirama guddaa fidu agarsiise.
 
== Qorannoo Fayyaa ==
Qorannoon fayyaa hipnoosii irratti baay'ee geggeeffameera. Qorannoon kun akkaataa hipnoosii sammuu keessatti hojjechu, fi akka fayyaa sammuu fi dhiigaa irratti deebisu ilaalu. Qorannoon '''fMRI''' fi '''EEG''' fayyadamuun geggeeffame, hipnoosii haala sammuu keessatti jijjiirama guddaa fidu agarsiise.
 
== Qorannoo Saayikoloojii ==
Qorannoon saayikoloojii hipnoosii irratti baay'ee geggeeffameera. Qorannoon kun akkaataa hipnoosii sammuu keessatti hojjechu, fi akka fayyaa sammuu fi dhiigaa irratti deebisu ilaalu. Qorannoon '''fMRI''' fi '''EEG''' fayyadamuun geggeeffame, hipnoosii haala sammuu keessatti jijjiirama guddaa fidu agarsiise.
 
== Qorannoo Neuroscience ==
Qorannoon neuroscience hipnoosii irratti baay'ee geggeeffameera. Qorannoon kun akkaataa hipnoosii sammuu keessatti hojjechu, fi akka fayyaa sammuu fi dhiigaa irratti deebisu ilaalu. Qorannoon '''fMRI''' fi '''EEG''' fayyadamuun geggeeffame, hipnoosii haala sammuu keessatti jijjiirama guddaa fidu agarsiise.
 
== Qorannoo Tamsaasa ==
Qorannoon tamsaasa hipnoosii irratti baay'ee geggeeffameera. Qorannoon kun akkaataa hipnoosii sammuu keessatti hojjechu, fi akka fayyaa sammuu fi dhiigaa irratti deebisu ilaalu. Qorannoon '''fMRI''' fi '''EEG''' fayyadamuun geggeeffame, hipnoosii haala sammuu keessatti jijjiirama guddaa fidu agarsiise.
 
== Qorannoo Caalaa ==
Qorannoon caalaa hipnoosii irratti baay'ee geggeeffameera. Qorannoon kun akkaataa hipnoosii sammuu keessatti hojjechu, fi akka fayyaa sammuu fi dhiigaa irratti deebisu ilaalu. Q

Latest revision as of 11:59, 1 April 2026

Hipnoosii (Afaan Ingiliffaa: Hypnosis) haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama. Haalli kun sammuu namaa haala deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e (trance) keessatti, yaada, yaadannoo, fi dandeettiiwwan biroo irratti xiyyeeffannaa godhuuf carraaqqii ta'uun beekama. Hipnoosii, qorannoon saayinsii fi itti fayyadamaa tibbi irratti, amala Saayikoloji fi Neerooloojii qaba.

Qooddama (Definition)

Hipnoosii haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama. Haalli kun sammuu namaa haala deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e (trance) keessatti, yaada, yaadannoo, fi dandeettiiwwan biroo irratti xiyyeeffannaa godhuuf carraaqqii ta'uun beekama. Namni hipnoosii geggeessu "Hipnotist" jedhama, namni isa fudhatu immoo "subject" ykn "client" jedhama. Qaamni hipnoosii geggeessu afaan, ija, fi mijjeeffannaan gara sammuu namatti dhiyeessuun, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e uumu.

Hipnoosii, qorannoon saayinsii fi itti fayyadamaa tibbi irratti, amala Saayikoloji fi Neerooloojii qaba. Bara ammaa kana, itti fayyadamiinsa hipnoosii adda addaa kan akka Hipnoterapii tibbicha sammuu (psychotherapy), dhibee qaamaa (chronic pain) dhabamsiisuu, fayyadama dhiiga irraa eegumsa (smoking cessation), fi dandeettii qaamaa fooyyessuuf (sports performance) kan fayyadamamu ta'u.

Seenaa (History)

Seenaa Addunyaa (Global History)

Hojiiwwan akka haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan akka hipnoosii, seenaa dheeraa qaba. Ummatoota durii kan akka Misiraa, Giriikii, fi Room kanatti, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan akka "Temple Sleep" jedhamu fayyadamni tibbichaaf turan. Bara 18ffaa keessatti, doktara Awustiraayaa Franz Mesmer "animal magnetism" jedhee waamama ture, kan amma "Mesmerism" jedhamuun beekamu. Bara 19ffaa, doktara Skoottilaand James Braid jechuun "Hypnosis" jedhee maqaa kana fuule. Isaan booda, Sigmund Freud fi qoratoonni biroon saayikoloji keessatti fayyadamuun jiru.

Seenaa Itoophiyaa (Local History in Ethiopia)

Itoophiyaa keessatti, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan akka hipnoosii, seenaa qabatamaa qabaachuu danda'a, garuu barreeffama hin qabu. Ummata Oromoo, Sidama, fi Amaaraa keessatti, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan akka "Waaqeffannaa", "Kallachaa", fi "Dammakii" jedhaman, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama qaba. Fayyadamiinsa bara ammaa kan hipnoosii, yeroo dheeraaf hin beekamne, garuu bara 1990oota booda, qoratoonni Itoophiyaa fi manneen barnoota ol'aanaa kan akka Addis Ababa University fi Hawassa University keessatti qorannoo fi barsiisaa eegaluu jalqaban.

Gosa (Types)

Hipnoosii gosa adda addaa qaba. Isaan keessaa:

  • Hipnoosii Fkn. Haala Qalbii (Traditional Hypnosis): Haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan geggeeffamu. Fayyadamiinsa isaa baay'ee tibbicha sammuu fi qaamaa irratti.
  • Hipnoosii Mijataa (Self-Hypnosis): Namni ofiif of hipnoosii geggeessu. Kun fayyadama dandeettii ofii, rakkoo sammuu, fi gammachuu ofii fooyyessuuf fayyadama.
  • Hipnoosii Saayikooloojii (Clinical Hypnosis): Doktaronni fi saayikoterapistonni fayyadamaniin dhibee sammuu fi qaamaa irratti. Kan akka dhibee rakkoo sammuu (anxiety, depression), dhibee qaamaa (pain management), fi fayyadama dhiiga irraa eegumsa.
  • Hipnoosii Dubbii Dheeraa (Regression Hypnosis): Haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan yaadannoo durii deebisuuf fayyadamamu. Qorannoon isaa rakkoo ammaa seenaa durii irraa ka'u danda'u agarsiisuuf fayyadama.
  • Hipnoosii Qorannoo (Experimental Hypnosis): Qoratoonni saayinsii fayyadamaniin qorannoo sammuu fi neerooloojii irratti geggeessu.

Qorannoo Saayinsii (Scientific Research)

Qorannoon saayinsii hipnoosii irratti adda addaa geggeeffama. Qoratoonni, fMRI fi EEG fayyadamaniin, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama keessatti, iddoo sammuu kan akka prefrontal cortex fi anterior cingulate cortex keessatti jijjiirama argatan. Qorannoon kun, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama (conscious awareness) fi haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama (suggestion) gidduu jiru agarsiisa.

Itoophiyaa keessatti, qorannoon saayinsii hipnoosii irratti xiqqaa dha. Garuu, manneen barnoota ol'aanaa kan akka Jimma University fi Bahir Dar University keessatti, qoratoonni saayikoloji fi tibbi dhimma kana irratti qorannoo eegaluu jalqaban. Qorannoon kun, dhibee rakkoo sammuu kan akka post-traumatic stress disorder (PTSD) fi dhibee qaamaa kan akka dhibee qaamaa (chronic pain) irratti xiyyeeffata.

Fayyadamiinsa (Applications)

Fayyadamiinsa hipnoosii baay'ee bal'aa dha:

  • Tibbicha Samuu (Psychotherapy): Rakkoo sammuu kan akka anxiety, depression, phobia, fi PTSD irratti fayyadama.
  • Tibbicha Qaamaa (Medical): Dhibee qaamaa dhabamsiisuu, fayyadama dhiiga irraa eegumsa, fi dhibee qaamaa (irritable bowel syndrome) irratti.
  • Qorannoo Saayinsii (Scientific Research): Qorannoo sammuu, neerooloojii, fi yaada namaa irratti.
  • Fooyya'ina Dandeettii (Performance Enhancement): Dandeettii qaamaa (sports), barnoota, fi dandeettii yaada (creativity) fooyyessuuf.
  • Seenaa Durii Deebisuu (Past Life Regression): Hipnoosii Dubbii Dheeraa fayyadamaniin.

Itoophiyaa keessatti, fayyadamiinsa hipnoosii kan tibbicha sammuu fi qaamaa irratti eegala. Manneen barnootaa fi klinikii xiqqaa Addis Ababa fi magaalota guddittii keessatti argamu.

Haala Seeraa Itoophiyaa Keessatti (Legal Status in Ethiopia)

Itoophiyaa keessatti, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan akka hipnoosii, seeraan hin ilaalamne. Garuu, itti fayyadamiinsa isaa tibbicha sammuu fi qaamaa irratti, doktaronni fi saayikoterapistonni kan liisansii qaban fayyadamuu qabu. Ministira Fayyaa Itoophiyaa fi Itoophiyaa Psayikayitirik Asosieshin (Ethiopian Psychiatric Association) dhimma kana irratti qajeelfama hin kennine. Kanaaf, namni hipnoosii fayyadamu, liisansii tibbicha qabaachuu fi itti fayyadamiinsa isaa saayinsii fi qorannoo irratti hundaa'uu qaba.

Qooqa Haalaa (Cultural Attitudes)

Ummata Itoophiyaa keessatti, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan akka hipnoosii, qooqa adda addaa qaba. Ummatoota baay'ee, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan akka hipnoosii, waaqaa fi ajaa'ibaa waliin wal qabsiisee ilaalu. Ummatoota biroo immoo, saayinsii fi tibbicha irratti hundaa'uun ilaalu.

Ummata Sidama keessatti, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan akka "Moorichoo" fi "Fakkeessa" jedhamu, haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama qaba. Haalli kun, yaada fi sammuu namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama kan geggeeffamu. Kanaaf, hipnoosii bara ammaa, qooqa ummataa kana waliin wal fakkaataa qabaachuu danda'a.

Hipnotistoota Beekamoo Itoophiyaa Irraa (Notable Practitioners from Ethiopia)

  • Dr. Alemayehu Bogale: Doktara Saayikayitiristii kan Addis Ababa University ti. Qorannoo hipnoosii rakkoo PTSD irratti geggeessuun beekama.
  • Dr. Selamawit Tadesse: Saayikoterapistii kan klinika "Menen" magaalaa Addis Ababa keessatti argamtu ti. Hipnoterapii fayyadamaniin rakkoo sammuu irratti hojjeta.
  • Professor Getachew Obsiye: Qorataa Saayikoloji kan Hawassa University ti. Qorannoo haala fkn. haala qalbii kan qaama namaa fi sammuu gidduu jiru kan qalbii namaa gara qaamaatti dhiyeessuudhaan, haala sammuu namaa kan deebii kennuuf qulqullinaan qophaa'e ta'uudhaan beekama ummata Itoophiyaa irratti geggeessuun beekama.
  • Klin
Retrieved from "https://en.reincarnatiopedia.com/wiki/index.php?title=Hipnoosii&oldid=552"