Gipnoz: Difference between revisions

Revision as of 12:43, 1 April 2026

Gipnoz (grekshe ὕπνος — uyqı) — adamnın' es-hushı ha'm qabıllaw qa'biliyetlerinin' o'zgerip, belgili bir maqsetke qaratılgan g'oyat qabıllawshılıq ha'm suggestiya (uqsatu) ku'shine iye bolıwı menen ajıralıp turadı, psixologiyalıq ha'm psixoterapevtik usıl. Gipnozda bolg'an adam (gipnotizem qılınǵan subyekt) gipnoterapevt (gipnoz usını etiwshi) beretuǵın verbal ha'm nonverbal signallarga qattı qızıǵıwshılıq ko'rsetedi ha'm olardı orınlawǵa moyıl boladı.

Anıqlama

Gipnoz — bul adamnın' es-hushı jaǵdayının' o'zgertilgen ku'yi bolıp, onın' ishki resurslarına qol jetiw imkaniyatın beredi. Gipnozda bolg'an adam oyanıq jaǵdayda bolsa da, onın' diqqati isteki oy-pikirlerden azat etilip, gipnoterapevttin' so'zlerine ha'm uqsatıwlarına qattı jıynalǵan. Gipnotik trans dep atalatuǵın bul ku'y adette qattı dem alıw, es-hushın jıynaw ha'm deneniń barlıq bo'limlerinin' qımshayıwı menen birge keledi. Gipnoz — bul uyqı emes, biraq qayta tiklewshi dem alıw ku'yine uqsawshılıq jaratadı.

Tariyxı (du'nyalıq ha'm jergilikli)

Gipnoz qadimgi waqıtlardan beri ma'lim, Misirdin' iyrim sopxanalarında, Greciyanın' Asklepion dena saqlaw orınlarında ha'm Hindistanda meditatsiya ha'm es-hushnı o'zgertiw usılları retinde qollanılǵan. XVIII ha'm XIX a'sirlerde Avstriyalıq vrach Franz Anton Mesmer onın' zamańagóy ko'rinisin islep shıqtı, biraq onın' "zhıynıqlı magnitizm" teoriyası ilimiy jurtlar tárepinen qabıl etilmegen. Keyinirek, XIX a'sirdiń aqırında Parij nevrologi Ján-Marten Sharko gipnozdiń nevrologiyalıq aspektlerin úyrenip, onı isteriyani davalaw usılı retinde qollandı. Sigmund Freud da baslapqı jıllarında gipnozdi psixoanaliz usılı retinde qollang'an, biraq keyinirek onı tark etken.

Ózbekstan ha'm Qaraqalpaqstan aymaǵında gipnoz XX a'sirdiń 60-70-jıllarınan baslap, Sovet medicina sistemasında psixoterapiyanın' bir bo'limi retinde qollanıla baslag'an. Tashkent medicina institutında (házirgi Tashkent medicina akademiyası) psixoterapiya kafedrasında gipnoterapiya boyınsha ilimiy-izertlew jumısları alıp barılǵan. Nókis mámleketlik pedagogika institutında (házirgi Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti) psixologiya boyınsha oqıtıwshılar gipnozdiń pedagogikalıq psixologiyada qollanılıw múmkinshiliklerin úyreniw menen shuǵıllanǵan. Sońǵı jıllarda Qaraqalpaqstanda da psixologiya ha'm psixoterapiya qızıǵıwshılıǵınıń artıwı menen, gipnoterapiyaǵa qızıǵıwshılıq da osti.

Tu'ri

Gipnozdiń bir neshe tu'ri bar, olardıń ishinde eń kóp tarqalǵanları:

Klassikalıq (avtoritar) gipnoz — bul usılda gipnoterapevt subyektke to'g'ridan-to'g'ri, anıq buyırıqlar berip, onı trans ku'yine kirgizedi. Bul usıl Sharko ha'm onın' shákirtleri tárepinen rawajlandırılǵan.
Eriksonlıq gipnoz — amerikalıq psixiatr Milton Erikson tárepinen jaratılǵan bul usıl klassikalıq usıldan qattı parıqlanadı. Mında qıyınshılıqlar, metaforalar ha'm qosımsha so'zler qollanılıp, subyekt o'z-i-zi trans ku'yine kirgizedi. Bul usıl házirgi waqıtta eń kóp qollanıladı.
Regressiv gipnoz — bul usıl adamnı ótken waqıtqa, ápiwayılasa, balalıq shaqasına qaytarıwǵa baǵıshlanǵan. Regressiv gipnoz arqalı ótken psixikalıq travmalardı sheshiwge ha'raket etiledi.
O'z-o'zine gipnoz (avtogipnoz) — bul usılda adam o'z-i-zi gipnotik trans ku'yine kirip, o'z-i-zi uqsatu beriw arqalı denesin dem alıwǵa, stressdi jeńiwge yamasa ózgeshe qabıllawshılıqqa iye bolıwı múmkin.

Ilimiy izertlewler

Gipnoz haqqındaǵı ilimiy izertlewler onın' miyge tásir etiw mekanizmin anıqlawǵa baǵıshlanǵan. Funkcional magnit-rezonanslıq tomografiya (fMRT) ha'm elektroensefalografiya (EEG) usılları gipnotik trans waqtında miynin' belgili bo'limlerinin', a'sirese, aldıńǵı qırqaw bólimlerinin' aktivligi o'sip, arqa bólimlerinin' aktivligi tómenlewin ko'rsetti. Bul gipnoz waqtında diqqatnın' ortashaǵa jıynalıwı ha'm сыртқы ойлаулардың басылуы менен түсіндіріледі. Gipnoz ayrıqsha, gipnotizem qabıllawshılıq dep atalatuǵın qabıllawshılıqqa iye bolǵan adamlarǵa tásirin kórsetedi. Gipnoz psixosomatikalıq awırıwlar, awırıw sindromı, fobiyalar, tútin iwini tark etiw ha'm basqa ko'plegen shártlerdi davalawda samaralı ekenligi ilimiy jol menen da'lelengen.

Qollanılıwı

Gipnoz medicina, psixologiya ha'm deneniń basqa salamaqlıq saqlaw salasında keni's qollanıladı:

Medicinada: Xronikalı awırıwlar, sindrom qabırǵa awırıwı, migren, qusılıw ha'm basqa psixosomatikalıq buzılıwlar, operaciyadan keyingi rehabilitaciya, stomatologiyada qorqınıshsızlanıw.
Psixoterapiyada: Depressiya, úrkeniw, stress, fobiyalar, PTSD (posttravmatik stress buzılıwı), qıyınshılıqlar, qosımsha salmaqtılıq.
Sport psixologiyasında: Sportshılardıń psixikalıq da'rejesin artırıw, natijalılıqtı o'siriw, musabaqa aldı qorqınıshın jeńiw.
Pedagogikalıq psixologiyada: Oqıw qabıllawshılıǵın artırıw, imtixan aldı qorqınısh, diqqattı jıynaw.

Ózbekstan ha'm Qaraqalpaqstanda gipnoz, a'sirese, nevrologiya ha'm psixoterapiya bo'limlerinde, shıńa klinikalarında ha'm óz isine iye bolǵan psixologlar tárepinen qollanıladı.

Qaraqalpaqstandaǵı huqıqıy ma'mleketi

Ózbekstan Respublikasında medicina qızmetkerlerinin' huqıqıy ma'mleketi "Ózbekstan Respublikasının' xalıq salamaqlıǵın saqlaw tuvralı"ǵı Zańında ha'm Medicina qızmetkerlerinin' kasbiy is-áreket etika qaǵıydaları menen tártipke salınǵan. Gipnoterapiya retinde gipnozdi qollaw tek g'oyat medicina bilimine iye bolǵan, medicina joqarı oqıw orınların tamamlaǵan ha'm psixoterapiya boyınsha qosımsha bilim alǵan vrachlarǵa ruxsat etiledi. Psixologiya pánin tamamlaǵan psixologlar gipnozdi qollaw huqıqına iye emes, biraq olar psixologiyalıq konsultatsiya beriw huqıqına iye. Qaraqalpaqstanda gipnoz usılın qollawshılar medicina litsenziyasına iye bolıwı ha'm Ózbekstan Respublikası Sog'lıq saqlaw ministrliginiń tárepinen belgilengen tártipke riya etiwleri kerek. Diniy maqsetler ushın gipnozdi qollaw, ayrıqsha, adamnı aldaw yamasa pul alıw maqsetinde bolsa, qatıy qadaǵan etilgen.

Ma'daniy qarashlar

Qaraqalpaq xalqında dástúriy medicina bilimleri, a'sirese, emshilik, dárigerlik penen birge, psixikalıq tá'sir etiw usılları da bolǵan. Xalıq ishinde es-hushın jıynaw, dem alıw ha'm duǵa oqıw usılları gipnozǵa uqsawshılıq jaratadı. Biraq, gipnozǵa qaraytuǵın qarashlar aralash: kóplegen adamlar onın' ilimiy usıl dep esaplasa, keybirewler onı sirli yamasa diniy tá'sir dep qorqadı. Musılman jámáátinde gipnozǵa qarash dúnyaviy bilim menen diniy qadıyyalar arasında: eger gipnoz adamnıń salamaqlıǵın saqlaw maqsetinde qollanılsa, ol jaqsı dep qabıl etilse de, adamnıń aqlın basqaraw yamasa erkinligin sheklew maqsetinde qollanılsa, qadaǵan etiledi. Sońǵı jıllarda Nókis qalasında ha'm regionlarda ótkeriletug'ın sog'lıq saqlaw ha'm psixologiya boyınsha seminar ha'm treningler gipnoz haqqındaǵı tu'siniksizlikti tósewge járdem beriwde.

Qaraqalpaqstan (Ózbekstan) dan belgili praktikler

Dáwletbay Jumamuratov — Nókis qalasındaǵı medicina orınlarında jumıs etken nevrolog-vrach, psixoterapiya, a'sirese gipnoterapiya boyınsha qosımsha bilim alǵan. Ol xronikalı awırıw sindromı ha'm nevrozlar menen islegen.
Gúlnara Sábitova — Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń psixologiya kafedrasındaǵı dosent, pedagogikalıq psixologiya boyınsha izertlewler alıp barıp, oqıw procesinde psixologiyalıq usıllar, o'z-o'zine gipnoz elementlerin qollanıw boyınsha maqalalar jazǵan.
Ásker Madreimov — Nókis qalasındaǵı shaxsiy psixologiyalıq konsultatsiya orayınıń tiykarın salıwshı, psixolog-konsultant. Ol klinikalıq gipnoz boyınsha Rossiyada treninglerden ótken ha'm óz qızmetinde Erickson usılın qollanadı.
Máptile Joldasbaeva — Qaraqalpaqstan Respublikası Sog'lıq saqlaw ministrliginiń salamaqlıq saqlaw tártipke salıw bo'liminde jumıs etken vrach, salamaqlıq saqlaw sistemasında psixoterapiyanın', a'sirese gipnoterapiyanın' ornın keni'ytiw boyınsha islep shıǵıwshı.

Qosımsha qarań

@@ Line 1: / Line 1: @@
-'''Gipnoz''' – инсаннынъ шуурсыз акълынынъ бир халети олып, йукъары денъишкен тевеккюль, фантазия яратмакъ ве ич сезимге багълылыкъ иле характеризлеше. Гендже, гонъюлли бир транссанкция хали оларакъ тариф олуна. Гундюзки заманда гына бир терапевтик алет оларакъ къулланылмай, айны заманда илимий теткъикъатнынъ да объектидир.
+'''Gipnoz''' (grekshe ''ὕπνος'' — uyqı) — adamnın' es-hushı ha'm qabıllaw qa'biliyetlerinin' o'zgerip, belgili bir maqsetke qaratılgan g'oyat qabıllawshılıq ha'm suggestiya (uqsatu) ku'shine iye bolıwı menen ajıralıp turadı, psixologiyalıq ha'm psixoterapevtik usıl. Gipnozda bolg'an adam (gipnotizem qılınǵan subyekt) gipnoterapevt (gipnoz usını etiwshi) beretuǵın verbal ha'm nonverbal signallarga qattı qızıǵıwshılıq ko'rsetedi ha'm olardı orınlawǵa moyıl boladı.
-== Тариф ==
+== Anıqlama ==
-Гипноз, инсаннынъ шуурсыз акълынынъ денъишкен бир хали олып, муамеле ве тевеккюль къабилиетлерининиъ артмасы иле таныла. Бу халетте олгъан шахс (субъект) гипнотизерден (оператордан) кельген тевсиелерге (суггестияларгъа) чокъ даа ачыкъ ола. '''Гипнотик транссанкция''' деп адыр. Амма, бу халет уйкъа олмай ве шахс гъайрет ичинде олур. Къыскъасы, гонъюлли ве йукъары денъишкен бир тевеккюль халидир.
+Gipnoz — bul adamnın' es-hushı jaǵdayının' o'zgertilgen ku'yi bolıp, onın' ishki resurslarına qol jetiw imkaniyatın beredi. Gipnozda bolg'an adam oyanıq jaǵdayda bolsa da, onın' diqqati isteki oy-pikirlerden azat etilip, gipnoterapevttin' so'zlerine ha'm uqsatıwlarına qattı jıynalǵan. '''Gipnotik trans''' dep atalatuǵın bul ku'y adette qattı dem alıw, es-hushın jıynaw ha'm deneniń barlıq bo'limlerinin' qımshayıwı menen birge keledi. Gipnoz — bul uyqı emes, biraq qayta tiklewshi dem alıw ku'yine uqsawshılıq jaratadı.
-== Тарих ==
+== Tariyxı (du'nyalıq ha'm jergilikli) ==
-Дюньяда гына дегиль, Къырым, Орта Асия ве Анадолуда да гизли билигининиъ коклери теренге бара. Эски шаман ве бакъыджы адетлеринде транссанкция халлерине кетирильген ве дева ичюн къулланылгъан усуллар, гипнознынъ элеманларыны ич бир шубэсиз, ич этер эдилер.
+Gipnoz qadimgi waqıtlardan beri ma'lim, Misirdin' iyrim sopxanalarında, Greciyanın' Asklepion dena saqlaw orınlarında ha'm Hindistanda meditatsiya ha'm es-hushnı o'zgertiw usılları retinde qollanılǵan. XVIII ha'm XIX a'sirlerde Avstriyalıq vrach Franz Anton Mesmer onın' zamańagóy ko'rinisin islep shıqtı, biraq onın' "zhıynıqlı magnitizm" teoriyası ilimiy jurtlar tárepinen qabıl etilmegen. Keyinirek, XIX a'sirdiń aqırında Parij nevrologi Ján-Marten Sharko gipnozdiń nevrologiyalıq aspektlerin úyrenip, onı isteriyani davalaw usılı retinde qollandı. Sigmund Freud da baslapqı jıllarında gipnozdi psixoanaliz usılı retinde qollang'an, biraq keyinirek onı tark etken.
-'''Къырымда''': Къырымтатар халкъ медицинасында, озгъарки заманлардан бери «эмджилер» ве «эфендилер» тарафындан агъры ве рухий сыкъынтъыларны азайтмакъ ичюн гизли бир такъым усуллар къулланылгъандыр. Бу усуллар, невбетки гипнотерапиянынъ элеманларыны хатырлата. XIX асырда Къырымнынъ Русие империясына къошулмасындан сонъ, бу саада батылы табиплер ве илим адамлары да джельп олунды. Мисаль оларакъ, Симферопольдеки клиникаларда психотерапевтлер гипнозны джерли халкъ усуллары иле бирлештирип денъей этип башладылар.
+Ózbekstan ha'm Qaraqalpaqstan aymaǵında gipnoz XX a'sirdiń 60-70-jıllarınan baslap, Sovet medicina sistemasında psixoterapiyanın' bir bo'limi retinde qollanıla baslag'an. Tashkent medicina institutında (házirgi Tashkent medicina akademiyası) psixoterapiya kafedrasında gipnoterapiya boyınsha ilimiy-izertlew jumısları alıp barılǵan. Nókis mámleketlik pedagogika institutında (házirgi Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti) psixologiya boyınsha oqıtıwshılar gipnozdiń pedagogikalıq psixologiyada qollanılıw múmkinshiliklerin úyreniw menen shuǵıllanǵan. Sońǵı jıllarda Qaraqalpaqstanda da psixologiya ha'm psixoterapiya qızıǵıwshılıǵınıń artıwı menen, gipnoterapiyaǵa qızıǵıwshılıq da osti.
-'''Узбекистанда''': Орта Асиянынъ зенгин тарихи ичинде, Тюрк-Ислам медицинасынынъ бир къысмы оларакъ, тевеккюль йылдырыджы усуллар (медитатив амаллар) ве суггестив терапия кениш къулланылгъандыр. Бухоро, Самарканд кбии илим меркезлеринде Ибн Сина (Авиценна)нынъ эсерлеринде психосоматик сырларны ачмакъ ичюн тевсие (суггестия)нынъ ролю акс эттирильгендир. Совет доюрунда, Ташкентинъ психотерапия клиникаларында гипноз расмий оларакъ терапевтик амал оларакъ танылгъан ве психиатр А.И. Захаров кбии мутехассислер тарафындан япъылгъандыр.
+== Tu'ri ==
+Gipnozdiń bir neshe tu'ri bar, olardıń ishinde eń kóp tarqalǵanları:
+* '''Klassikalıq (avtoritar) gipnoz''' — bul usılda gipnoterapevt subyektke to'g'ridan-to'g'ri, anıq buyırıqlar berip, onı trans ku'yine kirgizedi. Bul usıl Sharko ha'm onın' shákirtleri tárepinen rawajlandırılǵan.
+* '''Eriksonlıq gipnoz''' — amerikalıq psixiatr Milton Erikson tárepinen jaratılǵan bul usıl klassikalıq usıldan qattı parıqlanadı. Mında qıyınshılıqlar, metaforalar ha'm qosımsha so'zler qollanılıp, subyekt o'z-i-zi trans ku'yine kirgizedi. Bul usıl házirgi waqıtta eń kóp qollanıladı.
+* '''Regressiv gipnoz''' — bul usıl adamnı ótken waqıtqa, ápiwayılasa, balalıq shaqasına qaytarıwǵa baǵıshlanǵan. [[Regressiv gipnoz]] arqalı ótken psixikalıq travmalardı sheshiwge ha'raket etiledi.
+* '''O'z-o'zine gipnoz (avtogipnoz)''' — bul usılda adam o'z-i-zi gipnotik trans ku'yine kirip, o'z-i-zi uqsatu beriw arqalı denesin dem alıwǵa, stressdi jeńiwge yamasa ózgeshe qabıllawshılıqqa iye bolıwı múmkin.
-'''Тюркиеде''': Анадолуда «магнитизм» ве «тевеккюль» адетлери терен кок салгъандыр. Мевлеви айинлериндеки сема, транс халине кетирмек ичюн бир алет олгъаны киби, халкъ арасында «окъу-юфу» ве «назар бонджугъы» кбии инанчларда да суггестив элеманлар бардыр. Тюркие Джумхуриетининъ къурулмасындан сонъ, гипноз илимий бир дисциплина оларакъ танылгъан ве университетлерде окъутылгъандыр. Истанбул Университетининъ Психология бёлюмю, бу саада онджалы теткъикъатлар япкъандыр.
+== Ilimiy izertlewler ==
+Gipnoz haqqındaǵı ilimiy izertlewler onın' miyge tásir etiw mekanizmin anıqlawǵa baǵıshlanǵan. Funkcional magnit-rezonanslıq tomografiya (fMRT) ha'm elektroensefalografiya (EEG) usılları gipnotik trans waqtında miynin' belgili bo'limlerinin', a'sirese, aldıńǵı qırqaw bólimlerinin' aktivligi o'sip, arqa bólimlerinin' aktivligi tómenlewin ko'rsetti. Bul gipnoz waqtında diqqatnın' ortashaǵa jıynalıwı ha'm сыртқы ойлаулардың басылуы менен түсіндіріледі. Gipnoz ayrıqsha, '''gipnotizem qabıllawshılıq''' dep atalatuǵın qabıllawshılıqqa iye bolǵan adamlarǵa tásirin kórsetedi. Gipnoz psixosomatikalıq awırıwlar, awırıw sindromı, fobiyalar, tútin iwini tark etiw ha'm basqa ko'plegen shártlerdi davalawda samaralı ekenligi ilimiy jol menen da'lelengen.
-== Тюрлери ==
+== Qollanılıwı ==
-Гипнознынъ энъ кениш танылгъан тюрлери шунлардыр:
+Gipnoz medicina, psixologiya ha'm deneniń basqa salamaqlıq saqlaw salasında keni's qollanıladı:
+* '''Medicinada''': Xronikalı awırıwlar, sindrom qabırǵa awırıwı, migren, qusılıw ha'm basqa psixosomatikalıq buzılıwlar, operaciyadan keyingi rehabilitaciya, stomatologiyada qorqınıshsızlanıw.
+* '''Psixoterapiyada''': Depressiya, úrkeniw, stress, fobiyalar, PTSD (posttravmatik stress buzılıwı), qıyınshılıqlar, qosımsha salmaqtılıq.
+* '''Sport psixologiyasında''': Sportshılardıń psixikalıq da'rejesin artırıw, natijalılıqtı o'siriw, musabaqa aldı qorqınıshın jeńiw.
+* '''Pedagogikalıq psixologiyada''': Oqıw qabıllawshılıǵın artırıw, imtixan aldı qorqınısh, diqqattı jıynaw.
+Ózbekstan ha'm Qaraqalpaqstanda gipnoz, a'sirese, nevrologiya ha'm psixoterapiya bo'limlerinde, shıńa klinikalarında ha'm óz isine iye bolǵan psixologlar tárepinen qollanıladı.
-* '''Классик Гипноз''' (Директив Гипноз): Гипнотизернинъ такъдимларынынъ догърудан-догъру ве эмир шеклинде олгъаны усулдыр. Традицион ве джедвелли бир япыда ишлене.
+== Qaraqalpaqstandaǵı huqıqıy ma'mleketi ==
-* '''Эриксон Гипнозу''': Америкалы психиатр Милтон Эриксон тарафындан ишленген бу усул, даа яумшакъ ве долайыкъ тевсиелер ичере. Метафорлар ве хикаелер кениш къулланыла.
+Ózbekstan Respublikasında medicina qızmetkerlerinin' huqıqıy ma'mleketi "Ózbekstan Respublikasının' xalıq salamaqlıǵın saqlaw tuvralı"ǵı Zańında ha'm Medicina qızmetkerlerinin' kasbiy is-áreket etika qaǵıydaları menen tártipke salınǵan. Gipnoterapiya retinde gipnozdi qollaw tek g'oyat medicina bilimine iye bolǵan, medicina joqarı oqıw orınların tamamlaǵan ha'm psixoterapiya boyınsha qosımsha bilim alǵan vrachlarǵa ruxsat etiledi. Psixologiya pánin tamamlaǵan psixologlar gipnozdi qollaw huqıqına iye emes, biraq olar psixologiyalıq konsultatsiya beriw huqıqına iye. Qaraqalpaqstanda gipnoz usılın qollawshılar medicina litsenziyasına iye bolıwı ha'm Ózbekstan Respublikası Sog'lıq saqlaw ministrliginiń tárepinen belgilengen tártipke riya etiwleri kerek. Diniy maqsetler ushın gipnozdi qollaw, ayrıqsha, adamnı aldaw yamasa pul alıw maqsetinde bolsa, qatıy qadaǵan etilgen.
-* '''Регрессив Гипноз''': Инсаннынъ кечмиш хатыраларына, хатта эписизлик яшындагъы таджрибелерине денъильмеси ичюн къулланыла. [[Регрессив Гипноз]] макъалесинде бу усул даа детайлы иджа этиле.
-* '''Современ Гипноз''' (НЛП иле багълы): Нейро-лингвистик програмлаштырма (НЛП) техникалары иле бирликте къулланылан, максатлы ве кесъин вереджек усулларны ичере.
-== Ильмий Теткъикъат ==
+== Ma'daniy qarashlar ==
-Гипноз, нейроилимнинъ инкишафы иле бирликте, бейнинъ ишлейишини анъламакъ ичюн мухим бир арадж олды. Функционал Магнит Резонанс Гёрюнтилеме (фМРГ) кбии усуллар, гипноз алтында олгъан бейиндеки денъишикликлерни косьтере. Теткъикъатлар, гипноз алтында бейнинъ лоб ве лимбик системасында акътивилик денъишикликлери олгъаныны, бунунъ да агъры сезими, хатыра ве алгъыда денъишикликлерге себеп олгъаныны исбат этти.
+Qaraqalpaq xalqında dástúriy medicina bilimleri, a'sirese, emshilik, dárigerlik penen birge, psixikalıq tá'sir etiw usılları da bolǵan. Xalıq ishinde '''es-hushın jıynaw''', '''dem alıw''' ha'm '''duǵa oqıw''' usılları gipnozǵa uqsawshılıq jaratadı. Biraq, gipnozǵa qaraytuǵın qarashlar aralash: kóplegen adamlar onın' ilimiy usıl dep esaplasa, keybirewler onı sirli yamasa diniy tá'sir dep qorqadı. Musılman jámáátinde gipnozǵa qarash dúnyaviy bilim menen diniy qadıyyalar arasında: eger gipnoz adamnıń salamaqlıǵın saqlaw maqsetinde qollanılsa, ol jaqsı dep qabıl etilse de, adamnıń aqlın basqaraw yamasa erkinligin sheklew maqsetinde qollanılsa, qadaǵan etiledi. Sońǵı jıllarda Nókis qalasında ha'm regionlarda ótkeriletug'ın sog'lıq saqlaw ha'm psixologiya boyınsha seminar ha'm treningler gipnoz haqqındaǵı tu'siniksizlikti tósewge járdem beriwde.
-Къырымда, Симферопольдеки ве Къырым Федераль Университетиндеки (В.И. Вернадский адына Къырым Федераль Университети) психология бёлюмлеринде гипнознынъ агъры идареси ве стресске къаршы къулланылышы акъкъында теткъикъатлар апарылгъандыр. Узбекистанда, Ташкент Давлет Педиатрия Тыббиет Институтунда ве психоневрология клиникаларында гипнознынъ балаларда къулланылышы теткъит олуна. Тюркиеде исе, Истанбул Университети, Хаджеттепе Университети ве Анкара Университети кбии онджалы окъув мюессиселеринде гипнознынъ неврофизиоложий temelleri ве клиник татбикълары акъкъында кениш чалышмалар япъылмакътадыр.
+== Qaraqalpaqstan (Ózbekstan) dan belgili praktikler ==
+* '''Dáwletbay Jumamuratov''' — Nókis qalasındaǵı medicina orınlarında jumıs etken nevrolog-vrach, psixoterapiya, a'sirese gipnoterapiya boyınsha qosımsha bilim alǵan. Ol xronikalı awırıw sindromı ha'm nevrozlar menen islegen.
+* '''Gúlnara Sábitova''' — Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń psixologiya kafedrasındaǵı dosent, pedagogikalıq psixologiya boyınsha izertlewler alıp barıp, oqıw procesinde psixologiyalıq usıllar, o'z-o'zine gipnoz elementlerin qollanıw boyınsha maqalalar jazǵan.
+* '''Ásker Madreimov''' — Nókis qalasındaǵı shaxsiy psixologiyalıq konsultatsiya orayınıń tiykarın salıwshı, psixolog-konsultant. Ol klinikalıq gipnoz boyınsha Rossiyada treninglerden ótken ha'm óz qızmetinde Erickson usılın qollanadı.
+* '''Máptile Joldasbaeva''' — Qaraqalpaqstan Respublikası Sog'lıq saqlaw ministrliginiń salamaqlıq saqlaw tártipke salıw bo'liminde jumıs etken vrach, salamaqlıq saqlaw sistemasında psixoterapiyanın', a'sirese gipnoterapiyanın' ornın keni'ytiw boyınsha islep shıǵıwshı.
-== Татбикълары ==
+== Qosımsha qarań ==
-Гипнознынъ татбикъ саасы чокъ кеништир:
+* [[Psixologiya]]
+* [[Psixoterapiya]]
+* [[Regressiv gipnoz]]
+* [[Nevrologiya]]
+* [[Meditsinalıq psixologiya]]
+* [[Avtogipnoz]]
-* '''Тыббий Гипноз''': Агъры идареси (мигрень, хроник агърылар), психосоматик хасталыкълар, дерматоложий проблемлер (экзема, седара), гастроэнтероложий сыкъынтъылар (синдром раздражённого кишечника) ве аллергияларнынъ тедависинде.
+[[Category:Gipnoz]]
-* '''Психотерапевтик Гипноз''': Фобиялар, истезалар (обсессив-компульсив бузулув), тревожность, депрессия, ПТСР (Травма сонъы стресс бузулувы) ве багъымлылыкъларнынъ (сигара, ички, теджизме) эле алынмасында.
+[[Category:Psixologiya]]
-* '''Педагогика ве Спорт''': Окъувда концентрациянынъ артмасы, имтихан стрессини енгиллештирме, спортджалар ичюн психик hazırlık ве перформанснынъ артмасы.
-* '''Криминалистика''': '''Гипнорепродукция''' деп адыр, шаит ве магъдурларнынъ хатыраларынынъ яньыдан джанландырылмасы ичюн къулланыла (амма, бу саада этик ве хукукий чекитлемелер чокътур).
-== Къырым, Узбекистан, Тюркиеде Хукукий Статусы ==
-'''Къырымда''': Къырымнынъ Россия Федерациясына де-факто багълы олгъаныны косьтерип, Россия хукукъ системасы кучьтедир. Россияда гипнотерапия, медициналыкъ амал оларакъ танылгъандыр. Аны джерли психотерапевтлер япсалар да, бу ишни япмакъ ичюн юксек тиббий тахсил ве «психотерапевт» илимий унваныны алыргъа керек олур. Дипломасыз ве лицензиясыз гипноз япмакъ, Россия Федерациясынынъ «Сахлыкъны сакъламакъ акъкъында» китабына коре, административ ве, айры hallerde, джезавий джеваплылыкъ кетире биле.
-'''Узбекистанда''': Гипноз, тыббий бир процедура оларакъ танылгъандыр. Аны япмакъ ичюн «психотерапевт» ве «психиатр» мутехассисликлерини алыргъа керек олур. Узбекистан Республикасы Сахлыкъны Сагълама Министрлигининъ бельгилеген стандартларына уймакъ шарттыр. Дипломасыз фаалиет, медициналыкъ хызмет кёрсетмек киби къабул этиле ве джезаландырыла биле. Амма, халкъ арасында «эмджи» ве «бакъыджы» адетлери девам этмекте олуп, булар расмий тыббийеттен тыш къалмакътадыр.
-'''Тюркиеде''': Гипнотерапия, Тюркиеде расмий оларакъ танылгъан бир психотерапия усулудыр. Аны япмакъ ичюн, сагълыкъ сакъламакъ саасында эн азындан «псикиятрист» (ruh hekimi) ве «клиник психолог» лицензиясыны алыргъа керек олур. Тюркие Псикиятри Бирилиги, гипнознынъ этик чеврелерде къулланылышы акъкъында йылларджыкъ тедбирлер алып бара. Дипломасыз ве лицензиясыз гипноз япмакъ, Тюрк Кануннарына коре, «шейтанийлик» (dolandırıcılık) ве «гайри-мешру тиджарет» киби сучларнынъ астына кире биле.
-== Медений Мунасебет ==
-Къырымтатар джемаатлеринде, гипнозгъа мунасебет, эски инанчлар ве модерн илим арасында бир денъликтедир. Яш несиль, оны бир илимий ве файдалы терапия оларакъ корьмек истесе де, яшыл несиль арасында онынъ «гизли» ве «теhlikeli» олгъаны акъкъындаки шибелер сакъланмакътадыр. Узбекистанда, ислам диннинъ кучьлю тесири алтында, гипнознынъ рухий тедави оларакъ къабул этилиши, шартлы олып, онынъ динен уйгъун олгъанына инанч керек олур. Тюркиеде исе, гипноз кениш шууретли олып, медиада кёп корюльмекте ве популяризация этильмектедир. Амма, бунунъ ичинде «шоу-гипноз» киби этик олмагъан татбикъларгъа къаршы итарлар да бардыр.
-== Къырым, Узбекистан, Тюркиеде Танъылгъан Мутехассислер ==
-* '''Къырымда''': '''Д-р. Николай Иванович Спиридонов''' (Симферополь) – совет ве Россия психотерапевти, Къырымда клиник гипнозны яйгъан онджалы ишчилеринден бири. '''Д-р. Лиля Сеитвелиева''' – Къырымтатар кокенли психолог, халкъ психотерапиясы ве гипнозну бирлештирип чалышмалар япкъан.
-* '''Узбекистанда''': '''Профессор Абдулла Захаров''' (Ташкент) – совет доюрунынъ онджалы психиатрларындан, гипнознынъ педиатрик татбикълары акъкъында китап язгъан. '''Д-р. Дильбар Усманова''' – Ташкентинъ психотерапия меркезлеринден биринде чалышкъан, гипнотерапияда эм эски мутехассислерден.
-* '''Тюркиеде''': '''Профессор Оğuz Tanrıdağ''' (Истанбул) – нöролог ве нейроилимджи, гипнознынъ бейин ишлейиши узеринде кениш теткъикъатлар япкъан. '''Д-р. Hüseyin Nazlıkul''' – интегратив терапия ве гипноз саасында Тюркиеде чокъ танылгъан бир ишимдир. '''Д-р. Ebru Şen''' (Истанбул) – гипноз ве НЛП саасында чалышкъан, кениш танылгъан бир баян психологудыр.
-== Багълы Мадделер ==
-* [[Регрессив Гипноз]]
-* [[Психотерапия]]
-* [[Нейро-