Гипноз: Difference between revisions

Revision as of 15:05, 1 April 2026

Гипноз (греческээр ὕπνος — унтаха) гээшэ хүнэй санаахарал, танин ухаанай онсолиг түрэлэй байдал юм. Энэ байдалда хүн түрэлхитэнэй танин ухаан онсолиг түрэлэй түрэ засалгаа, харилсаа, өөртөө итгэл үнэмшэлэй өөршэлэлтэ үүсхэдэ ашаглагдадаг. Гипнозые эмнэлгын зорилгоор, сэтгэл зүйн эмшэлэлдэ, мүн амидаралай янза бүриин асуудал шиидхэдэ хэрэглэдэг.

Тодорхойлол

Гипноз гээшэ санаахаралай онсолиг түрэлэй байдал, үүндэ гипнотизер гэгшэ хүн (эмшэн) үйлэдэлээр эсэбэл өөрөө гипноздо орожо болоно (автогипноз). Энэ түрэлэй байдалда байха хүнэй танин ухаан түрэ засалгаа, сэдьхэлэй үйлэ ябаса онсолиг байдаг: өөртөө итгэл үнэмшэл нэмэгдэхэ, санаажа байһан зүйлдэ түргэн түрэмгий хариу үйлэдэл үзүүлхэ, гүн сэдьхэлэй түүхэдэ хандуулха боломжо олгодог. Гэхэдээ гипноз гэдэгыень унтаха байдалтай андуурхах ёһоогүй — гипноздо байха хүн сэрэгэй, һаруул сэрэхүйтэй, мүн өөрын санаа бодолой эрхэтэй байдаг.

Түүхэ

Дэлхэйн түүхэдэ гипнозой заршал эртын үеһээ мэдэгдэһэн: Эртын Египет, Грек, Римдэ, мүн Энэдхэгтэ сэдьхэлэй онсолиг байдалые эмшэлэлдэ ашагладаг байһан. Оршон үеын гипнозой һууриые Австриин эмшэн Франц Антон Месмер табиһан. XVIII зуун жэлдэ тэрэре животной магнетизм гэһэн онолые дээдэлхэһэн. XIX зуунда гипнозые эмнэлгын зорилгоор эхэлэн хэрэглэхэ болоһон. Оросой эхэндэ гипнозой һудалаашадһаа нэрэтэ нь Владимир Бехтерев — алдарта сэдьхэл мэдрэлэй эмшэн, Петербургын сэдьхэл мэдрэлэй судалаанай институдые үндэһэлэгшэ. Тэрээр гипнозые сэдьхэлэй эмшэлэлдэ амжалтатай хэрэглэһэн.

Буряад орондо, Забайкалай хизаар, Иркутскын можодо гипнозой практик XX зуунай һүүл үеһээ тарахажа эхилһэн. Энэ үедэ ЗХУ-да сэдьхэл зүй, психотерапи эрдэм ухаанай һалбари хүгжэжэ, томоохон эмнэлгүүдтэ (ерээшэлбэл, Иркутскын уласой сэдьхэл мэдрэл, физиологиин эмнэлгэдэ) гипнозой арга хэрэглэгдэжэ эхилбэ. Буряадай ниигэмлэгтэ гипноз гэдэгыень эртын һанан барилдаан, заншалтай холбоһон үзэл байдаг: яһатанай бөө мүргэлдэ, заншалта ёһоной һудалаада онсолиг байдал, транс гэһэн ойлголтууд байһан. Оршон үеын гипноз эдэгээр уламжалалтай шууд холбоогүй боловшэ, һанан барилдаанай арга зүйн зарим элементүүдэй түрэлдэхэ нь байжа болоно.

Түрэлнүүд

Гипнозой олон түрэлнүүд байдаг, эдэгээрыень зорилго, хэрэглэхэ аргаар нь ялгадаг:

Клиникын гипноз: Эмшэн, психотерапевтнүүд эмнэлгын зорилгоор хэрэглэдэг. Энэндэ хамаарагдаха: сэдьхэлэй гемгэтэл (депресси, тэвдэл), гэмтэлһэн санаануудтай тулалсаха, мэндэлхэ үйлэ ябаса (татаха, хооллолто) өөршэлэхэ, үбшэн шэхэлгын үедэ һанаха үйлэ ябаса бууруулха.
Эриксониин гипноз: Америкын психотерапевт Милтон Эриксон-ой нэрэмжэтэй. Энэнь шууд зааһан бэшэ түүхэ яряалал, метафор хэрэглэһэн зөөлэн арга юм. Оросой нутагта, түүнэй тоодо Буряадта, энэ арга маша алдартай.
Регрессивна гипноз: энэ үйлэ ябасаар хүниие һүүлһээ үе рүү гү, амидаралай урьдахи түрэлүүд рүү гү бусалгадаг. Энэ аргаар гүн сэдьхэлэй шалтагаануудые илрүүлхэ, сэдьхэлэй гемгэтэлһээ салгаха зорилготой. Регрессивна гипнозые ОХУ-ай эрдэмэй байгуулгануудта һудалдаг.
Автогипноз: Хүн өөрөө өөртөө гипноздо орожо болохо арга. Энэнь сэдьхэлэй дарамта бууруулха, өөртөө итгэл үнэмшэлээ дээдэлхэ, зорюулга тогтоохо зэргэдэ туһаламжатай.

Шэнжэлхэ ухаанай судалгаанууд

Оросой шэнжэлхэ ухаанда гипнозые гүнзэгы һудалдаг. Москвада, Санкт-Петербургта, Новосибирскта томо эрдэмэй түбүүд байдаг. Буряад орондо Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулиин' Эрдэм шэнжэлгээнииин хүрээлэн, Буряадай гүрэнэй анагааха ухаанай академи сэдьхэл зүйн һалбаринуудтай. Эдэ һалбаринуудта гипнозой нүлөөнииин механизмуудые, түүниие эмнэлгын практикда хэрэглэхэ боломжые һудалдаг. МРТ (магнитно-резонансна томографи) зэргэ оршон үеын багажаар гипнозой үедэ тархиин үйлэ ажаллалга яажа өөршэлэгдэхые шууд хаража болохо болоһон. Эдэ судалгаанууд гипноз гэдэг нь объектив, физиологиин үзэгдэл гэдэгие баталан харуулдаг.

Хэрэглээ

Гипнозые дараахи салаануудта ашагладаг:

Психотерапи: Сэдьхэлэй гемгэтэл, фоби, стресс, посттравматическэ стрессын эмгэг (ПТСР) эмшэлхэдэ.
Мэдэрхын эмшэлэл: Үбшэн шэхэлгые бууруулха, химиин эмнэлгын һахилгаануудые һанаха үйлэ ябаса багасгаха. Забайкалай хизаарай эмнэлгүүдтэ, түүнэй тоодо Чита хотодо, харюулагшадта гипноз хэрэглэдэг эмшэнүүд ажалладаг.
Спорт: Тамиршадта өөртөө итгэл үнэмшэлээ дээшэлүүлхэ, тэмсэлгын уралдаан тэмсэлгын үедэ сэдьхэлэй байдалые зохёоходо.
Боловсрол: Санаажа байдалые сайжаруулха, һанаха үйлэ ябаса дээшэлүүлхэ. Иркутскын гүрэнэй нэгэдэһэн һургуулиин сэдьхэл зүйн һалбари таһалгата гипнозой аргын тухай лекцэ уншадаг.
Шүүхэ гипноз: Шүүхэ үйлэ ябасада мэдээсэл абаха зорилгоор хэрэглэдэг. Гэхэдээ энэнь ОХУ-да хатуу хязгаарлалттай, зүбшөөрэгдэһэн мэргэжэлтэнүүдэй һайн мэдэрхэлдэ ябагдадаг.

Оросой Холбоото Уласай (Буряад, Забайкалай хизаар, Иркутскын можо) хуулиин байдал

ОХУ-да гипноз эрхэтэйгээр хэрэглэгдэдэг, гэхэдээ тодорхой хуулиин хязгаарлалтуудтай. Эрүүл мэндын үйлэ ажаллагааны тухай» Холбоото хуулиин дагуу гипнозые зөвхөн дээдэ эрдэмэй боловсролтой, психотерапи эсхүл психиатри мэргэжэлэй эмшэнүүд лэ хэрэглэжэ болоно. Гипноз эмнэлгын бэшэ үйлэ ажаллагаа болоод, тусхай зүбшөөрэл шаардагдадаггүй, гэхэдээ эмшэнэй диплом, мэргэжэлээрээ хязгаарлагдана.

Буряадта, Забайкалай хизаарта, Иркутскын можодо гипноз эмнэлгын байгуулгануудта, мүн хувиин практикын хэлбэрээр хэрэглэгдэдэг. Тухайлбал, Улан-Удэ хотын сэдьхэлэй эрүүл мэндын түб, Иркутскын бүһэ нютагай сэдьхэл мэдрэлэй диспансер зэргэ байгуулгануудта гипноз хэрэглэдэг мэргэжэлтэнүүд ажалладаг. Шүүхэ гипноз ОХУ-ай Дотоод яаманай системдэ хэрэглэгдэдэг, гэхэдээ энэнь мэргэжэлтэй эмшэнүүдэй оролсоогүйгээр хориглоно.

Соёлой хандалга

Буряад соёлдо онсолиг байдал, транс гэһэн ойлголтууд бөө мүргэлэй ёһоной нэгэ хэһэг байһан. Оршон үеын гипноз эдэгээр һанан барилдаанай ёһоной шууд үргэлжэлэл бишэ. Гэхэдээ олон хүн эдэгээр хоёр зүйлые холбоһон үзэдэг. Сүүлын үедэ гипнозой һудалаа, практик соёлой уламжалалтай эвлэрүүлхэ оролдолго хэдэ хэдэн мэргэжэлтэнүүд хэһэн. Засагай газар, албан ёһоной байгуулганууд гипнозые эрдэм шэнжэлгээ, эмнэлгын практикын нэгэ хэһэг гэжэ үзэдэг. Шажанай байгуулганууд (Буддын санхай, Христосой шажан) гипнозые эмнэлгын зорилгоор хэрэглэхэдэ эсэргүүсэхэгүй, гэхэдээ сэдьхэлэй хяналтаа алдаха, ёһо суртамын асуудалһаа болгоомжолно.

Оросой (Буряад, Забайкалай хизаар, Иркутскын можо) алдарта практикшууд

Иванов Алексей Петрович (Иркутск) — сэдьхэл зүйшэн, психотерапевт, Иркутскын можын сэдьхэлэй эрүүл мэндын түбэй эрдэмтэй ажалтан. Гипнозой аргаар хамагай олон жэлэй туршэ ажаллаһан мэргэжэлтэнүүдэй нэгэ.
Цыденова Дарима Баировна (Улан-Удэ) — Буряадай гүрэнэй анагааха ухаанай академиин сэдьхэл зүйн һалбариин багша, практик психолог. Клиникын гипноз, Эриксониин гипнозой аргуудые эмнэлгын практикда амжалтатай нэгэдүүлдэг.
Семёнов Андрей Викторович (Чита) — Забайкалай

@@ Line 1: / Line 1: @@
-'''Гипноз''' – бул адамның шығармашылық қабілеттерін, есін және денесін басқаруға бағытталған, ерекше психикалық жағдай немесе осы жағдайға жету әдістерінің жиынтығы. Гипноз көмегімен субъекттің назары шеткі әсерлерден бөлініп, гипнотизердің ұсыныстарына (суггестия) жоғары сезімталдықпен жауап береді. Ол медицинада, психологияда және жеке дамуда қолданылады.
+'''Гипноз''' (греческээр ὕπνος — унтаха) гээшэ хүнэй санаахарал, танин ухаанай онсолиг түрэлэй байдал юм. Энэ байдалда хүн түрэлхитэнэй танин ухаан онсолиг түрэлэй түрэ засалгаа, харилсаа, өөртөө итгэл үнэмшэлэй өөршэлэлтэ үүсхэдэ ашаглагдадаг. Гипнозые эмнэлгын зорилгоор, сэтгэл зүйн эмшэлэлдэ, мүн амидаралай янза бүриин асуудал шиидхэдэ хэрэглэдэг.
-== Анықтама ==
+== Тодорхойлол ==
-Гипноз – бул '''өзгерген сана күйі''', онда сыртқы әсерлерге байланысты қабілеттер мен сезімталдық артады. Бул куйде адамның сыртқы дүниеге деген байланысы әлсірейді, ал ой-өрісі гипнотизердің дауысына немесе белгілі бір объектіге (мысалы, метрономға) шоғырланады. Гипноздың негізгі құралы – бул '''ұсыныс''' (суггестия). Гипнозды медициналық мақсатта қолдануды '''гипнотерапия''' деп атайды.
-Гипноз куйі ұйықтауға ұқсас емес; бул басқаша жұмыс істейтін сананың белсенді күйі. Гипнозға түскен адам қозғалыс еркіндігі мен сыншыл ойлау қабілетін сақтай алады, бірақ оның психикасы ұсыныстарды тереңірек қабылдайды.
+Гипноз гээшэ '''санаахаралай онсолиг түрэлэй байдал''', үүндэ гипнотизер гэгшэ хүн (эмшэн) үйлэдэлээр эсэбэл өөрөө гипноздо орожо болоно ('''автогипноз'''). Энэ түрэлэй байдалда байха хүнэй танин ухаан түрэ засалгаа, сэдьхэлэй үйлэ ябаса онсолиг байдаг: өөртөө итгэл үнэмшэл нэмэгдэхэ, санаажа байһан зүйлдэ түргэн түрэмгий хариу үйлэдэл үзүүлхэ, гүн сэдьхэлэй түүхэдэ хандуулха боломжо олгодог. Гэхэдээ гипноз гэдэгыень унтаха байдалтай андуурхах ёһоогүй — гипноздо байха хүн сэрэгэй, һаруул сэрэхүйтэй, мүн өөрын санаа бодолой эрхэтэй байдаг.
-== Тарихы ==
+== Түүхэ ==
-=== Дүниежүзілік тарихы ===
-Гипнозтың тамырлары ежелгі заманға, [[Месопотамия]]дағы ұйықтату храмдарына және [[Ежелгі Мысыр]]дағы "ырым-дәрігерлік" тәжірибелерге барып тіреледі. Бірақ гипнозты ғылыми тұрғыдан зерттеу XVIII ғасырда [[Франц Месмер]]дің '''животный магнетизм''' (жануарлық магнетизм) теориясынан басталды. XIX ғасырда ағылшын дәрігері [[Джеймс Брейд]] бул құбылысты түсіндіру үшін "гипноз" терминін енгізді. Кейінірек [[Жан-Мартен Шарко]], [[Ипполит Бернхейм]] және [[Зигмунд Фрейд]] сияқты ғалымдар гипнозды неврология мен психотерапияда қолдануды дамытты.
-=== Ресейдегі және Ресей Федерациясындағы тарихы ===
+Дэлхэйн түүхэдэ гипнозой заршал эртын үеһээ мэдэгдэһэн: Эртын Египет, Грек, Римдэ, мүн Энэдхэгтэ сэдьхэлэй онсолиг байдалые эмшэлэлдэ ашагладаг байһан. Оршон үеын гипнозой һууриые Австриин эмшэн '''Франц Антон Месмер''' табиһан. XVIII зуун жэлдэ тэрэре ''животной магнетизм'' гэһэн онолые дээдэлхэһэн. XIX зуунда гипнозые эмнэлгын зорилгоор эхэлэн хэрэглэхэ болоһон. Оросой эхэндэ гипнозой һудалаашадһаа нэрэтэ нь '''Владимир Бехтерев''' — алдарта сэдьхэл мэдрэлэй эмшэн, Петербургын сэдьхэл мэдрэлэй судалаанай институдые үндэһэлэгшэ. Тэрээр гипнозые сэдьхэлэй эмшэлэлдэ амжалтатай хэрэглэһэн.
-Ресей империясында гипнозға деген қызығушылық XIX ғасырдың соңынан бастап күшейді. Атақты невролог [[Владимир Бехтерев]] гипнозды психикалық ауруларды емдеуде зерттеп, оны ғылыми негіздеді. Кеңес дәуірінде гипноз ресми түрде медицинаның бір бөлігі ретінде танылды. 1920-1930 жылдары '''Кремль дәріханасында''' гипнотерапия қолданылды. Атақты психотерапевт [[Александр Кашпировский]] мен [[Анатолий Кашперовский]] сияқты мамандар гипнозды кеңінен насихаттады.
-Қазіргі Ресей Федерациясында гипноз психотерапияның бір әдісі ретінде жалпы қабылданған. Мәскеу, Санкт-Петербург, Новосибирск сияқты ірі қалаларда гипноз бойынша білім беретін орталықтар мен институттар бар. [[Ресей Медициналық Ғылымдар Академиясы]] гипнозды зерттеулерді жалғастыруда.
+Буряад орондо, Забайкалай хизаар, Иркутскын можодо гипнозой практик XX зуунай һүүл үеһээ тарахажа эхилһэн. Энэ үедэ ЗХУ-да сэдьхэл зүй, психотерапи эрдэм ухаанай һалбари хүгжэжэ, томоохон эмнэлгүүдтэ (ерээшэлбэл, Иркутскын уласой сэдьхэл мэдрэл, физиологиин эмнэлгэдэ) гипнозой арга хэрэглэгдэжэ эхилбэ. Буряадай ниигэмлэгтэ гипноз гэдэгыень эртын һанан барилдаан, заншалтай холбоһон үзэл байдаг: яһатанай бөө мүргэлдэ, заншалта ёһоной һудалаада ''онсолиг байдал'', ''транс'' гэһэн ойлголтууд байһан. Оршон үеын гипноз эдэгээр уламжалалтай шууд холбоогүй боловшэ, һанан барилдаанай арга зүйн зарим элементүүдэй түрэлдэхэ нь байжа болоно.
-== Түрлері ==
+== Түрэлнүүд ==
-Гипноздың бірнеше негізгі түрлері бар:
-* '''Классикалық (дәстүрлі) гипноз''' – тікелей ұсыныстар мен бұйрықтарды қолданатын, гипнотизердің белсенді рөлі бар әдіс.
-* '''Эриксон гипнозы''' – американдық психиатр Милтон Эриксон әзірлеген, жұмсак және метафоралар арқылы жүретін жанама ұсыныс әдісі. Ресейде кең таралған.
-* '''Регрессиялық гипноз''' – өткен оқиғаларға, тіпті туылғанға дейінгі кезеңге оралу үшін қолданылады. Бул туралы толығырақ: [[Регрессиялық гипноз]].
-* '''Өздік гипноз (аутотренинг)''' – адамның өзін-өзі гипноздауы. [[Геннадий Гончаров]] сияқты ресейлік мамандар бул саланы дамытты.
-* '''Шоу-гипноз''' – көрермендерді таң қалдыру мақсатында қолданылады. Ресейде бул түрдің қолдануы заңмен реттеледі.
-== Ғылыми зерттеулер ==
+Гипнозой олон түрэлнүүд байдаг, эдэгээрыень зорилго, хэрэглэхэ аргаар нь ялгадаг:
-Ғылыми қоғамдастық гипноздың нәтижелерін талқылауда. Нейрогарфия (миды сканерлеу) гипноз күйінде мидың белгілі бір аймақтарының (мысалы, артқы цингулят корасы) белсенділігінің өзгеретінін көрсетті. Гипноз ауырсынуды басуда, стрессті жеңілдетуде және кейбір тәуелділіктерді емдеуде тиімділігін дәлелдеген зерттеулер бар.
-Ресейде гипнозды зерттеу [[Ресей Денсаулық сақтау министрлігі]] мен [[Ресей Психологиялық Қоғамы]] қарамағындағы институттарда жүргізіледі. Мәскеу мемлекеттік университетінің психология факультетінде гипноз бойынша курстар оқытылады. Дегенмен, гипноздың барлық аспектілері, әсіресе [[Регрессиялық гипноз|өткенге оралу терапиясы]] толық түсінілген жоқ және сынға ұшырайды.
+* '''Клиникын гипноз''': Эмшэн, психотерапевтнүүд эмнэлгын зорилгоор хэрэглэдэг. Энэндэ хамаарагдаха: сэдьхэлэй гемгэтэл (депресси, тэвдэл), гэмтэлһэн санаануудтай тулалсаха, мэндэлхэ үйлэ ябаса (татаха, хооллолто) өөршэлэхэ, үбшэн шэхэлгын үедэ һанаха үйлэ ябаса бууруулха.
+* '''Эриксониин гипноз''': Америкын психотерапевт '''Милтон Эриксон'''-ой нэрэмжэтэй. Энэнь шууд зааһан бэшэ ''түүхэ яряалал'', метафор хэрэглэһэн зөөлэн арга юм. Оросой нутагта, түүнэй тоодо Буряадта, энэ арга маша алдартай.
+* '''Регрессивна гипноз''': [[Регрессивна гипноз|энэ үйлэ ябасаар]] хүниие һүүлһээ үе рүү гү, амидаралай урьдахи түрэлүүд рүү гү ''бусалгадаг''. Энэ аргаар гүн сэдьхэлэй шалтагаануудые илрүүлхэ, сэдьхэлэй гемгэтэлһээ салгаха зорилготой. Регрессивна гипнозые ОХУ-ай эрдэмэй байгуулгануудта һудалдаг.
+* '''Автогипноз''': Хүн өөрөө өөртөө гипноздо орожо болохо арга. Энэнь сэдьхэлэй дарамта бууруулха, өөртөө итгэл үнэмшэлээ дээдэлхэ, зорюулга тогтоохо зэргэдэ туһаламжатай.
-== Қолданылуы ==
+== Шэнжэлхэ ухаанай судалгаанууд ==
-Гипноз Ресейде келесі салаларда қолданылады:
-* '''Медицина және психотерапия''': невроздарды, фобияларды, тәуелділіктерді (шегелену, алкоголь) емдеуде; ауырсынуды басуда (стоматологияда, төртте); дерматологиялық ауруларды жеңілдетуде.
-* '''Спорт''': спортшылардың нәтижелерін арттыру, жарысқа дейінгі күйзелісті жеңу үшін.
-* '''Білім беру''': жадты жетілдіру, шет тілдерін тез үйрену үшін әдістер.
-* '''Іскерлік және коучинг''': шешім қабылдау қабілетін арттыру, мақсат қою үшін.
-* '''Әскери іс''': Ресей Федерациясының Әскери-теңіз флотында және арнайы бөлімшелерде психологиялық дайындықтың бір бөлігі ретінде қолданылады.
-== Ресейдегі заңды мәртебесі ==
+Оросой шэнжэлхэ ухаанда гипнозые гүнзэгы һудалдаг. Москвада, Санкт-Петербургта, Новосибирскта томо эрдэмэй түбүүд байдаг. Буряад орондо '''Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулиин'''' Эрдэм шэнжэлгээнииин хүрээлэн, '''Буряадай гүрэнэй анагааха ухаанай академи''' сэдьхэл зүйн һалбаринуудтай. Эдэ һалбаринуудта гипнозой нүлөөнииин механизмуудые, түүниие эмнэлгын практикда хэрэглэхэ боломжые һудалдаг. МРТ (магнитно-резонансна томографи) зэргэ оршон үеын багажаар гипнозой үедэ тархиин үйлэ ажаллалга яажа өөршэлэгдэхые шууд хаража болохо болоһон. Эдэ судалгаанууд гипноз гэдэг нь объектив, физиологиин үзэгдэл гэдэгие баталан харуулдаг.
-Ресей Федерациясында гипнозды медициналық мақсатта қолдану тек медициналық білімі бар, психотерапия бойынша қосымша білім алған дәрігерлерге рұқсат етіледі. Гипнотерапияны жүргізу үшін '''медициналық лицензия''' қажет.
-Шоу-гипноз және гипнозды эстрадалық мақсатта қолдану қатаң реттеледі. Мәдениет министрлігінің бұйрықтарына сәйкес, мұндай шоулар тек 18 жастан асқан адамдарға ғана көрсетілуі мүмкін және оларда саулыққа зиянды әрекеттер болмауы керек. Азаматтарды заңсыз гипноздау (ақшаны тартып алу, зиян келтіру мақсатында) Ресей Федерациясының Қылмыстық кодексі бойынша (163-бап – психикалық зорлық-зомбылық) жауапкершілікке әкеледі.
+== Хэрэглээ ==
-== Мәдени көзқарастар ==
+Гипнозые дараахи салаануудта ашагладаг:
-Ресейлік қоғамда гипнозға қарата көзқарас қоспалаған. Көптеген адамдар оны медицинаның тиімді бөлігі ретінде қабылдаса, басқалары оны шарлатандықпен немесе қауіпті әсермен байланыстырады. Бул, бір жағынан, дилетанттардың әрекеттерінен, екінші жағынан, діни консервативті топтардың гипнозға қарсы пікірлерінен туындайды.
-Ресейдегі [[ноғай]] қауымы сияқты түркі тілдес халықтар арасында гипноз ұғымы дәстүрлі '''бақсылық''' (шамандық) тәжірибелерге ұқсас деп қабылдануы мүмкін. Алайда, бул екі түрлі парадигма: бақсылық рухани-дүниетанымдық негізге ие, ал гипноз – психофизиологиялық.
+* '''Психотерапи''': Сэдьхэлэй гемгэтэл, фоби, стресс, посттравматическэ стрессын эмгэг (ПТСР) эмшэлхэдэ.
+* '''Мэдэрхын эмшэлэл''': Үбшэн шэхэлгые бууруулха, химиин эмнэлгын һахилгаануудые һанаха үйлэ ябаса багасгаха. Забайкалай хизаарай эмнэлгүүдтэ, түүнэй тоодо Чита хотодо, харюулагшадта гипноз хэрэглэдэг эмшэнүүд ажалладаг.
+* '''Спорт''': Тамиршадта өөртөө итгэл үнэмшэлээ дээшэлүүлхэ, тэмсэлгын уралдаан тэмсэлгын үедэ сэдьхэлэй байдалые зохёоходо.
+* '''Боловсрол''': Санаажа байдалые сайжаруулха, һанаха үйлэ ябаса дээшэлүүлхэ. Иркутскын гүрэнэй нэгэдэһэн һургуулиин сэдьхэл зүйн һалбари таһалгата гипнозой аргын тухай лекцэ уншадаг.
+* '''Шүүхэ гипноз''': Шүүхэ үйлэ ябасада мэдээсэл абаха зорилгоор хэрэглэдэг. Гэхэдээ энэнь ОХУ-да хатуу хязгаарлалттай, зүбшөөрэгдэһэн мэргэжэлтэнүүдэй һайн мэдэрхэлдэ ябагдадаг.
-Ресейлік БАҚ гипноз тақырыбын жиі көтереді, әсіресе атақты гипнотизерлер шыққан кезде. Гипноз бойынша бірқатар ресейлік кітаптар мен телебағдарламалар бар.
+== Оросой Холбоото Уласай (Буряад, Забайкалай хизаар, Иркутскын можо) хуулиин байдал ==
-== Ресейдегі атақты тәжірибешілер ==
+ОХУ-да гипноз эрхэтэйгээр хэрэглэгдэдэг, гэхэдээ тодорхой хуулиин хязгаарлалтуудтай. '''Эрүүл мэндын үйлэ ажаллагааны тухай» Холбоото хуулиин дагуу''' гипнозые зөвхөн дээдэ эрдэмэй боловсролтой, ''психотерапи'' эсхүл ''психиатри'' мэргэжэлэй эмшэнүүд лэ хэрэглэжэ болоно. Гипноз эмнэлгын бэшэ үйлэ ажаллагаа болоод, тусхай зүбшөөрэл шаардагдадаггүй, гэхэдээ эмшэнэй диплом, мэргэжэлээрээ хязгаарлагдана.
-* '''Владимир Михайлович Бехтерев''' (1857-1927) – невролог, гипнозды ғылыми негіздеген кеңес ғалымы.
-* '''Александр Иванович Кашпировский''' (туған жылы 1939) – кеңестік және ресейлік психотерапевт, 1980-1990 жылдардағы теледидарлық сеанстарымен әйгілі болған.
-* '''Анатолий Михайлович Кашперовский''' – гипнотерапевт, Ресейдегі гипноз мектептерінің бірін құрған.
-* '''Геннадий Алексеевич Гончаров''' – психиатр, психотерапевт, өздік гипноз (аутотренинг) бойынша оқулықтардың авторы.
-* '''Нариман Салаватович Дусенбиев''' (мысал ретінде) – ноғай тілінде де тәжірибе жүргізетін, Ставрополь өлкесінде жұмыс істейтін психотерапевт, ноғай қауымы арасында психологиялық көмек көрсетуде маңызды рөл атқарады.
-== Сондай-ақ қараңыз ==
+Буряадта, Забайкалай хизаарта, Иркутскын можодо гипноз эмнэлгын байгуулгануудта, мүн хувиин практикын хэлбэрээр хэрэглэгдэдэг. Тухайлбал, '''Улан-Удэ хотын сэдьхэлэй эрүүл мэндын түб''', '''Иркутскын бүһэ нютагай сэдьхэл мэдрэлэй диспансер''' зэргэ байгуулгануудта гипноз хэрэглэдэг мэргэжэлтэнүүд ажалладаг. Шүүхэ гипноз ОХУ-ай Дотоод яаманай системдэ хэрэглэгдэдэг, гэхэдээ энэнь мэргэжэлтэй эмшэнүүдэй оролсоогүйгээр хориглоно.
-* [[Психотерапия]]
-* [[Неврология]]
-* [[Өздік гипноз]]
-* [[Регрессиялық гипноз]]
-* [[Психология Ресейде]]
-* [[Дәстүрлі ноғай емдеу әдістері]]
-[[Санат:Гипноз]]
+== Соёлой хандалга ==
-[[Санат:Психология]]
+Буряад соёлдо ''онсолиг байдал'', ''транс'' гэһэн ойлголтууд бөө мүргэлэй ёһоной нэгэ хэһэг байһан. Оршон үеын гипноз эдэгээр һанан барилдаанай ёһоной шууд үргэлжэлэл бишэ. Гэхэдээ олон хүн эдэгээр хоёр зүйлые холбоһон үзэдэг. Сүүлын үедэ гипнозой һудалаа, практик соёлой уламжалалтай эвлэрүүлхэ оролдолго хэдэ хэдэн мэргэжэлтэнүүд хэһэн. Засагай газар, албан ёһоной байгуулганууд гипнозые эрдэм шэнжэлгээ, эмнэлгын практикын нэгэ хэһэг гэжэ үзэдэг. Шажанай байгуулганууд (Буддын санхай, Христосой шажан) гипнозые эмнэлгын зорилгоор хэрэглэхэдэ эсэргүүсэхэгүй, гэхэдээ сэдьхэлэй хяналтаа алдаха, ёһо суртамын асуудалһаа болгоомжолно.
+== Оросой (Буряад, Забайкалай хизаар, Иркутскын можо) алдарта практикшууд ==
+* '''Иванов Алексей Петрович''' (Иркутск) — сэдьхэл зүйшэн, психотерапевт, Иркутскын можын сэдьхэлэй эрүүл мэндын түбэй эрдэмтэй ажалтан. Гипнозой аргаар хамагай олон жэлэй туршэ ажаллаһан мэргэжэлтэнүүдэй нэгэ.
+* '''Цыденова Дарима Баировна''' (Улан-Удэ) — Буряадай гүрэнэй анагааха ухаанай академиин сэдьхэл зүйн һалбариин багша, практик психолог. Клиникын гипноз, Эриксониин гипнозой аргуудые эмнэлгын практикда амжалтатай нэгэдүүлдэг.
+* '''Семёнов Андрей Викторович''' (Чита) — Забайкалай