Гипноз: Difference between revisions

Revision as of 15:09, 1 April 2026

Template:Кандык бичик Гипноз (орустап гипноз, грек тилде ὕπνος — «уйку») — адамныҥ билинин, чындыктыҥ табылгазыныҥ ӧскӧ јӱрӱмде болунып, јаҥыс јӱрӱмге кирер кӱчту ӱй кийнинеҥ келип чыккан психикалык абал. Буды аҥдап, эмчилик ле психотерапияда колдойт, онойдо ок кӧргӱзӱлерде кӧрӱнет. Россияда, онойдо ок Алтай Республикада да, гипнозду колдоруныҥ јанынаҥ келип, јайымдалган.

Табылгазы

Гипноз — бу адамныҥ чындыкка болгон табылгазы тӧмӧндӧп, эмчиниҥ не психологтыҥ сугунчызына (гипнотизерге) кӧп сабада удур болгон јаҥыс психикалык абал. Буды «гипнотиктик транс» деп те адайт. Буд транс учурында адамныҥ билиниҥ бир бӧлӱги гана иштейт, је сугунчыныҥ сугунчызына (сугунчыга) тыҥыда удур болот, онойдо ок сугунчыныҥ сугунчызы айтканын чын деп эсептейт ле оны аткарар учурлу. Гипноздо адам эч кезикте «уйкуда» болбойт, ол эмес, оныҥ билиниҥ тӧс јери јаан учурлу иш-аракеттерге јаандык берип, башка учурлу эмес иштерди кӧрбӧй калат. Гипнозду регрессиялык гипноз деп бичилген ӧскӧ тӱрлерге бӧлӧт.

Тӱӱкизи

Јаан тӱӱкиде

Гипнозтуҥ тӱӱкизи тереҥ, бурунга барып турат. Эмдиги тӱрде билген гипнозтуҥ тӧзӧлгӧзи XVIII чакта Австриялык эмчи Франц Месмердиҥ «животный магнетизм» деп теориязынаҥ башталат. Ол кижилерди металл шӱӱлер мен магниттерди колдоноп эмдеген. XIX чакта, француз невролог Жан Мартен Шарко гипнозду истерияны эмдеерде колдонгон, онойдо ок Зигмунд Фрейд психоанализди тӧзӧӧр алдында гипноздо иштеген. XX чакта, американ психотерапевт Милтон Эриксон гипнозду «кӧп сабада удур эмес» эм-чиликке кийирген, бу ӧйгӧ дери колдонулып јат.

Россияда ле Алтайда

Россияда гипноз XIX чактаҥ ала кезик эмчилердиҥ, онойдо ок психиатрлардыҥ учурлу ажылы болгон. Белгилӱ орус физиолог Иван Павлов гипнозду шырайлу кондыктардыҥ теориязы ажыра тайаан, буды аҥдарып, гипноз — бу тормозлонып турган бир бӧлӱк психикалык иш-аракет деп белгилеген. Совет ӧйдӧ гипнозду клиникалык психотерапияда кезик эмчилер колдонгон, је ого «буржуаздык» деп кӧрӱнип, кезик ӧйлордо тыҥ эмес деп санаган. Эмдиги ӧйдӧ Россияда гипноз медицинада ле психологияда кезикте јайым колдонулат.

Алтайдыҥ калыктарында, онойдо ок телеуттарда ле алтай-кижилерде, шамандардыҥ (камдардыҥ) ижи гипнозло ӧзӱктерди кӧргӱзет. Камдар ырлары, добуштары, тебектери ле ӧскӧ дӧҥ јанынаҥ кийнилерди «ӧскӧ јӱрӱмге» кийдирер иштерди аткарган. Буды «кам-транс» деп адап болор, је бу гипнозло тӱрде бичилбейт, ол эмес, оныҥ ӧзӱги религий-магиялык. Эмдиги ӧйдӧ Алтай Республиканыҥ Горно-Алтайск калазында психотерапевттер гипнозду колдонуп, стресс ле психосоматикалык орураларды эмдейт.

Тӱрлери

Гипнозтуҥ кӧп тӱрлери бар, олордыҥ ичинде:

Классикалык (директивный) гипноз — бу сугунчыныҥ сугунчызы тыҥ командалар берип, аныҥ билине тӱз этерет. Кӧп сабада сценада кӧргӱзӱлерде кӧрӱнет.
Эриксон гипнозу — бу тӱр кӧп сабада удур эмес, метафоралар, тегин сӧстӧр ле кепилдерди колдонот. Психотерапияда јайым.
Регрессиялык гипноз — бу тӱр адамны эрте ӧйгӧ, бӱткен чыгаргаларга јабыра эдип, олордыҥ себебин табарынга болзо, керегинде бичик бар.
Самогипноз (автогипноз) — адам ӧзи-ӧзине гипноз кычырып, стрести басарарына не ӧйдиҥ кӱчиле эм болурына јеткерет.

Иликтик талдазы

Иликтик талда гипнозту чын деп, оныҥ мӧҥкӱ-изин кӧргӱзӱп, оныҥ неврологиялык тӧзӧлгӧзин табат. Функционалдык магнитно-резонансный томография (фМРТ) кӧргӱзгенинеҥ, гипнотиктик транс учурында мӧҥкӱниҥ кезик бӧлӱктери (јарым кыймыл аймак, табылганыҥ тӧс јери) иш-аракеттери тӧмӧндӧп, онойдо ок мӧҥкӱниҥ ӧскӧ бӧлӱктери (кӧрӱништиҥ аймагы) иш-аракеттери кӧдӱрилет. Россияда гипнозты иликтик талаада МГУ-ныҥ психология факультеди, онойдо ок Санкт-Петербургтиҥ Павлов аттуг илим-ижи институды иштейт. Гипнозтуҥ эм-тамак јаны ортодоксал медицинада кезикте колдонулат, ого окылу клиникалык сынактар тажап јат.

Колдонулы

Гипнозту Россияда кӧп талада колдойт:

Медицинада: хроникалык оруларды басарарына, психосоматикалык орураларды (астма, кожный орулар) эмдеерине, онкологиялык орулу пациенттердиҥ орузин басарарына, онойдо ок химиялык терапияныҥ јабызын басарарына.
Психотерапияда: фобияларды, тревожностьты, депрессияны, стрести, тамак ичӱниҥ бузулганын эмдеерине, онойдо ок психологиялык травмаларды иштеп чыгарына.
Спортто: спортсмендердиҥ менталдык тайаныгын арттырарына, страхты јоголторына, концентрацияны кӧдӱрерине.
Педагогикада: ӱредӱниҥ эффективтигин арттырарына, экзаменнерде стрести басарарына (кӧп сабада самогипноз).
Милицияда ле криминалистикада: кӧрӱлген учурларды эске алырына («гипнорепродукция»), је буды Россияныҥ кӧп региондорында јурукту деп саналбайт, себеби эске алыштар ненадежный болор учурлу.

Россияныҥ јурук-закондоры

Россий Федерацияда гипнозту колдору јурукту, је ого јаан шӱӱлер бар. Гипнозло иш-аракеттерди, онойдо ок гипнозло кӧргӱзӱлерди, Медициналык лицензия албаган кижилер аткарбазы керек. Медициналык эмес гипноз (кӧргӱзӱлер, тренинтер) кезикте потребительди коруларыныҥ федералдык службазы (Роспотребнадзор) ла прокуратураныҥ кӧзӱринде болот, себеби олор айып-халап, психикага зыян келтирер учурлу. Алтай Республикада да гипнозту колдору медициналык лицензиялу учреждениелерде гана јурукту. Шамандардыҥ ижи јурукту, је ол «эмчилик иш» деп саналбайт, ол этнографиялык ле религий практика болуп јат.

Калактардыҥ кӧрӱми

Россияныҥ калактарыныҥ ортозында гипнозко кӧрӱми тӧзӧлтӧлӧ. Кӧп сабада оны эмчилик ле психологиялык ажылда учурлу керек деп эсептейт, је онойдо ок кезиги «кереги јок ле опасный» деп санайт, себеби бурундагы совет ӧйдӧ гипнозко скептицизм болгон. Православие чиркӱӱ гипнозко тыҥ эмес кӧрӱп, оны окылу эмчиликте гана колдорын белет. Алтайдыҥ калактарында гипнозко кӧрӱми калыктыҥ бурунгы иштериле байланышту: кезиги оны шамандык практикалардыҥ ӧзӱги деп санайт, онойдо ок кезиги оны башка, илим-билимге тураланган деп эсептейт. Эмдиги ӧйдӧ Горно-Алтайскте психологиялык консультацияларда гипнозту колдоры јаан эмес.

Россияныҥ белгилӱ гипнологдоры

Россияда гипноз билимниҥ ле практиканыҥ талазында кӧп кижи иштеген:

Владимир Леви — белгилӱ психотерапевт, кӧп кижиге таркаган «Искусство быть собой» деп бичигинде самогипнозты кӧргӱзген.
Андрей Ракицкий — медицинский психолог, клиникалык гипноздыҥ специализи, кӧп илим-ижӱ бичиктердиҥ авторы.
Геннадий Иванов (Новосибирск) — Сибирдиҥ психотерапевти, эриксон гипнозын колдоноп, кӧп семинарларды ӧткӱрет.
Михаил Решетников — Санкт-Петербургтиҥ психотерапевти, гипнозты катастрофалардыҥ кийнинеҥ психологиялык болушка колдонгон.

Алтай Республикада белгилӱ гипнотерапевттер јокко јуук, је Горно-Алтайсктиҥ эмчилери ле психологдоры кезикте бу усуны колдойт.

Онойдо ок кӧрӧр

Категория:Гипноз Категория:Психология

@@ Line 1: / Line 1: @@
-'''Гипноз''' (греческээр ὕπνος — унтаха) гээшэ хүнэй санаахарал, танин ухаанай онсолиг түрэлэй байдал юм. Энэ байдалда хүн түрэлхитэнэй танин ухаан онсолиг түрэлэй түрэ засалгаа, харилсаа, өөртөө итгэл үнэмшэлэй өөршэлэлтэ үүсхэдэ ашаглагдадаг. Гипнозые эмнэлгын зорилгоор, сэтгэл зүйн эмшэлэлдэ, мүн амидаралай янза бүриин асуудал шиидхэдэ хэрэглэдэг.
+{{Кандык бичик}}
+'''Гипноз''' (орустап гипноз, грек тилде ὕπνος — «уйку») — адамныҥ билинин, чындыктыҥ табылгазыныҥ ӧскӧ јӱрӱмде болунып, јаҥыс јӱрӱмге кирер кӱчту ӱй кийнинеҥ келип чыккан психикалык абал. Буды аҥдап, эмчилик ле психотерапияда колдойт, онойдо ок кӧргӱзӱлерде кӧрӱнет. Россияда, онойдо ок [[Алтай Республика|Алтай Республикада]] да, гипнозду колдоруныҥ јанынаҥ келип, јайымдалган.
-== Тодорхойлол ==
+== Табылгазы ==
+Гипноз — бу адамныҥ чындыкка болгон табылгазы тӧмӧндӧп, эмчиниҥ не психологтыҥ сугунчызына (гипнотизерге) кӧп сабада удур болгон јаҥыс психикалык абал. Буды «гипнотиктик транс» деп те адайт. Буд транс учурында адамныҥ билиниҥ бир бӧлӱги гана иштейт, је сугунчыныҥ сугунчызына (сугунчыга) тыҥыда удур болот, онойдо ок сугунчыныҥ сугунчызы айтканын чын деп эсептейт ле оны аткарар учурлу. Гипноздо адам эч кезикте «уйкуда» болбойт, ол эмес, оныҥ билиниҥ тӧс јери јаан учурлу иш-аракеттерге јаандык берип, башка учурлу эмес иштерди кӧрбӧй калат. Гипнозду [[Регрессиялык гипноз|регрессиялык гипноз]] деп бичилген ӧскӧ тӱрлерге бӧлӧт.
-Гипноз гээшэ '''санаахаралай онсолиг түрэлэй байдал''', үүндэ гипнотизер гэгшэ хүн (эмшэн) үйлэдэлээр эсэбэл өөрөө гипноздо орожо болоно ('''автогипноз'''). Энэ түрэлэй байдалда байха хүнэй танин ухаан түрэ засалгаа, сэдьхэлэй үйлэ ябаса онсолиг байдаг: өөртөө итгэл үнэмшэл нэмэгдэхэ, санаажа байһан зүйлдэ түргэн түрэмгий хариу үйлэдэл үзүүлхэ, гүн сэдьхэлэй түүхэдэ хандуулха боломжо олгодог. Гэхэдээ гипноз гэдэгыень унтаха байдалтай андуурхах ёһоогүй — гипноздо байха хүн сэрэгэй, һаруул сэрэхүйтэй, мүн өөрын санаа бодолой эрхэтэй байдаг.
+== Тӱӱкизи ==
+=== Јаан тӱӱкиде ===
+Гипнозтуҥ тӱӱкизи тереҥ, бурунга барып турат. Эмдиги тӱрде билген гипнозтуҥ тӧзӧлгӧзи XVIII чакта Австриялык эмчи Франц Месмердиҥ «животный магнетизм» деп теориязынаҥ башталат. Ол кижилерди металл шӱӱлер мен магниттерди колдоноп эмдеген. XIX чакта, француз невролог [[Жан Мартен Шарко]] гипнозду истерияны эмдеерде колдонгон, онойдо ок [[Зигмунд Фрейд]] психоанализди тӧзӧӧр алдында гипноздо иштеген. XX чакта, американ психотерапевт Милтон Эриксон гипнозду «кӧп сабада удур эмес» эм-чиликке кийирген, бу ӧйгӧ дери колдонулып јат.
-== Түүхэ ==
+=== Россияда ле Алтайда ===
+Россияда гипноз XIX чактаҥ ала кезик эмчилердиҥ, онойдо ок психиатрлардыҥ учурлу ажылы болгон. Белгилӱ орус физиолог [[Иван Павлов]] гипнозду шырайлу кондыктардыҥ теориязы ажыра тайаан, буды аҥдарып, гипноз — бу тормозлонып турган бир бӧлӱк психикалык иш-аракет деп белгилеген. Совет ӧйдӧ гипнозду клиникалык психотерапияда кезик эмчилер колдонгон, је ого «буржуаздык» деп кӧрӱнип, кезик ӧйлордо тыҥ эмес деп санаган. Эмдиги ӧйдӧ Россияда гипноз [[Медицина|медицинада]] ле психологияда кезикте јайым колдонулат.
-Дэлхэйн түүхэдэ гипнозой заршал эртын үеһээ мэдэгдэһэн: Эртын Египет, Грек, Римдэ, мүн Энэдхэгтэ сэдьхэлэй онсолиг байдалые эмшэлэлдэ ашагладаг байһан. Оршон үеын гипнозой һууриые Австриин эмшэн '''Франц Антон Месмер''' табиһан. XVIII зуун жэлдэ тэрэре ''животной магнетизм'' гэһэн онолые дээдэлхэһэн. XIX зуунда гипнозые эмнэлгын зорилгоор эхэлэн хэрэглэхэ болоһон. Оросой эхэндэ гипнозой һудалаашадһаа нэрэтэ нь '''Владимир Бехтерев''' — алдарта сэдьхэл мэдрэлэй эмшэн, Петербургын сэдьхэл мэдрэлэй судалаанай институдые үндэһэлэгшэ. Тэрээр гипнозые сэдьхэлэй эмшэлэлдэ амжалтатай хэрэглэһэн.
+Алтайдыҥ калыктарында, онойдо ок [[Телеуттар|телеуттарда]] ле [[Алтай-кижилер|алтай-кижилерде]], шамандардыҥ ([[кам]]дардыҥ) ижи гипнозло ӧзӱктерди кӧргӱзет. Камдар ырлары, добуштары, тебектери ле ӧскӧ дӧҥ јанынаҥ кийнилерди «ӧскӧ јӱрӱмге» кийдирер иштерди аткарган. Буды «кам-транс» деп адап болор, је бу гипнозло тӱрде бичилбейт, ол эмес, оныҥ ӧзӱги религий-магиялык. Эмдиги ӧйдӧ Алтай Республиканыҥ [[Горно-Алтайск|Горно-Алтайск]] калазында психотерапевттер гипнозду колдонуп, стресс ле психосоматикалык орураларды эмдейт.
-Буряад орондо, Забайкалай хизаар, Иркутскын можодо гипнозой практик XX зуунай һүүл үеһээ тарахажа эхилһэн. Энэ үедэ ЗХУ-да сэдьхэл зүй, психотерапи эрдэм ухаанай һалбари хүгжэжэ, томоохон эмнэлгүүдтэ (ерээшэлбэл, Иркутскын уласой сэдьхэл мэдрэл, физиологиин эмнэлгэдэ) гипнозой арга хэрэглэгдэжэ эхилбэ. Буряадай ниигэмлэгтэ гипноз гэдэгыень эртын һанан барилдаан, заншалтай холбоһон үзэл байдаг: яһатанай бөө мүргэлдэ, заншалта ёһоной һудалаада ''онсолиг байдал'', ''транс'' гэһэн ойлголтууд байһан. Оршон үеын гипноз эдэгээр уламжалалтай шууд холбоогүй боловшэ, һанан барилдаанай арга зүйн зарим элементүүдэй түрэлдэхэ нь байжа болоно.
+== Тӱрлери ==
+Гипнозтуҥ кӧп тӱрлери бар, олордыҥ ичинде:
+* '''Классикалык (директивный) гипноз''' — бу сугунчыныҥ сугунчызы тыҥ командалар берип, аныҥ билине тӱз этерет. Кӧп сабада сценада кӧргӱзӱлерде кӧрӱнет.
+* '''Эриксон гипнозу''' — бу тӱр кӧп сабада удур эмес, метафоралар, тегин сӧстӧр ле кепилдерди колдонот. Психотерапияда јайым.
+* '''Регрессиялык гипноз''' — бу тӱр адамны эрте ӧйгӧ, бӱткен чыгаргаларга јабыра эдип, олордыҥ себебин табарынга болзо, [[Регрессиялык гипноз|керегинде бичик]] бар.
+* '''Самогипноз (автогипноз)''' — адам ӧзи-ӧзине гипноз кычырып, стрести басарарына не ӧйдиҥ кӱчиле эм болурына јеткерет.
-== Түрэлнүүд ==
+== Иликтик талдазы ==
+Иликтик талда гипнозту чын деп, оныҥ мӧҥкӱ-изин кӧргӱзӱп, оныҥ неврологиялык тӧзӧлгӧзин табат. Функционалдык магнитно-резонансный томография (фМРТ) кӧргӱзгенинеҥ, гипнотиктик транс учурында мӧҥкӱниҥ кезик бӧлӱктери (јарым кыймыл аймак, табылганыҥ тӧс јери) иш-аракеттери тӧмӧндӧп, онойдо ок мӧҥкӱниҥ ӧскӧ бӧлӱктери (кӧрӱништиҥ аймагы) иш-аракеттери кӧдӱрилет. Россияда гипнозты иликтик талаада [[Московский государственный университет|МГУ]]-ныҥ психология факультеди, онойдо ок [[Санкт-Петербург]]тиҥ Павлов аттуг илим-ижи институды иштейт. Гипнозтуҥ эм-тамак јаны ортодоксал медицинада кезикте колдонулат, ого окылу клиникалык сынактар тажап јат.
-Гипнозой олон түрэлнүүд байдаг, эдэгээрыень зорилго, хэрэглэхэ аргаар нь ялгадаг:
+== Колдонулы ==
+Гипнозту Россияда кӧп талада колдойт:
+* '''Медицинада''': хроникалык оруларды басарарына, психосоматикалык орураларды (астма, кожный орулар) эмдеерине, онкологиялык орулу пациенттердиҥ орузин басарарына, онойдо ок химиялык терапияныҥ јабызын басарарына.
+* '''Психотерапияда''': фобияларды, тревожностьты, депрессияны, стрести, тамак ичӱниҥ бузулганын эмдеерине, онойдо ок [[Травма|психологиялык травмаларды]] иштеп чыгарына.
+* '''Спортто''': спортсмендердиҥ менталдык тайаныгын арттырарына, страхты јоголторына, концентрацияны кӧдӱрерине.
+* '''Педагогикада''': ӱредӱниҥ эффективтигин арттырарына, экзаменнерде стрести басарарына (кӧп сабада самогипноз).
+* '''Милицияда ле криминалистикада''': кӧрӱлген учурларды эске алырына («гипнорепродукция»), је буды Россияныҥ кӧп региондорында јурукту деп саналбайт, себеби эске алыштар ненадежный болор учурлу.
-* '''Клиникын гипноз''': Эмшэн, психотерапевтнүүд эмнэлгын зорилгоор хэрэглэдэг. Энэндэ хамаарагдаха: сэдьхэлэй гемгэтэл (депресси, тэвдэл), гэмтэлһэн санаануудтай тулалсаха, мэндэлхэ үйлэ ябаса (татаха, хооллолто) өөршэлэхэ, үбшэн шэхэлгын үедэ һанаха үйлэ ябаса бууруулха.
+== Россияныҥ јурук-закондоры ==
-* '''Эриксониин гипноз''': Америкын психотерапевт '''Милтон Эриксон'''-ой нэрэмжэтэй. Энэнь шууд зааһан бэшэ ''түүхэ яряалал'', метафор хэрэглэһэн зөөлэн арга юм. Оросой нутагта, түүнэй тоодо Буряадта, энэ арга маша алдартай.
+Россий Федерацияда гипнозту колдору јурукту, је ого јаан шӱӱлер бар. Гипнозло иш-аракеттерди, онойдо ок гипнозло кӧргӱзӱлерди, '''Медициналык лицензия''' албаган кижилер аткарбазы керек. Медициналык эмес гипноз (кӧргӱзӱлер, тренинтер) кезикте потребительди коруларыныҥ федералдык службазы (Роспотребнадзор) ла прокуратураныҥ кӧзӱринде болот, себеби олор айып-халап, психикага зыян келтирер учурлу. Алтай Республикада да гипнозту колдору медициналык лицензиялу учреждениелерде гана јурукту. Шамандардыҥ ижи јурукту, је ол «эмчилик иш» деп саналбайт, ол этнографиялык ле религий практика болуп јат.
-* '''Регрессивна гипноз''': [[Регрессивна гипноз|энэ үйлэ ябасаар]] хүниие һүүлһээ үе рүү гү, амидаралай урьдахи түрэлүүд рүү гү ''бусалгадаг''. Энэ аргаар гүн сэдьхэлэй шалтагаануудые илрүүлхэ, сэдьхэлэй гемгэтэлһээ салгаха зорилготой. Регрессивна гипнозые ОХУ-ай эрдэмэй байгуулгануудта һудалдаг.
-* '''Автогипноз''': Хүн өөрөө өөртөө гипноздо орожо болохо арга. Энэнь сэдьхэлэй дарамта бууруулха, өөртөө итгэл үнэмшэлээ дээдэлхэ, зорюулга тогтоохо зэргэдэ туһаламжатай.
-== Шэнжэлхэ ухаанай судалгаанууд ==
+== Калактардыҥ кӧрӱми ==
+Россияныҥ калактарыныҥ ортозында гипнозко кӧрӱми тӧзӧлтӧлӧ. Кӧп сабада оны эмчилик ле психологиялык ажылда учурлу керек деп эсептейт, је онойдо ок кезиги «кереги јок ле опасный» деп санайт, себеби бурундагы совет ӧйдӧ гипнозко скептицизм болгон. Православие чиркӱӱ гипнозко тыҥ эмес кӧрӱп, оны окылу эмчиликте гана колдорын белет. Алтайдыҥ калактарында гипнозко кӧрӱми калыктыҥ бурунгы иштериле байланышту: кезиги оны шамандык практикалардыҥ ӧзӱги деп санайт, онойдо ок кезиги оны башка, илим-билимге тураланган деп эсептейт. Эмдиги ӧйдӧ [[Горно-Алтайск]]те психологиялык консультацияларда гипнозту колдоры јаан эмес.
-Оросой шэнжэлхэ ухаанда гипнозые гүнзэгы һудалдаг. Москвада, Санкт-Петербургта, Новосибирскта томо эрдэмэй түбүүд байдаг. Буряад орондо '''Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулиин'''' Эрдэм шэнжэлгээнииин хүрээлэн, '''Буряадай гүрэнэй анагааха ухаанай академи''' сэдьхэл зүйн һалбаринуудтай. Эдэ һалбаринуудта гипнозой нүлөөнииин механизмуудые, түүниие эмнэлгын практикда хэрэглэхэ боломжые һудалдаг. МРТ (магнитно-резонансна томографи) зэргэ оршон үеын багажаар гипнозой үедэ тархиин үйлэ ажаллалга яажа өөршэлэгдэхые шууд хаража болохо болоһон. Эдэ судалгаанууд гипноз гэдэг нь объектив, физиологиин үзэгдэл гэдэгие баталан харуулдаг.
+== Россияныҥ белгилӱ гипнологдоры ==
+Россияда гипноз билимниҥ ле практиканыҥ талазында кӧп кижи иштеген:
+* '''Владимир Леви''' — белгилӱ психотерапевт, кӧп кижиге таркаган «Искусство быть собой» деп бичигинде самогипнозты кӧргӱзген.
+* '''Андрей Ракицкий''' — медицинский психолог, клиникалык гипноздыҥ специализи, кӧп илим-ижӱ бичиктердиҥ авторы.
+* '''Геннадий Иванов''' (Новосибирск) — Сибирдиҥ психотерапевти, эриксон гипнозын колдоноп, кӧп семинарларды ӧткӱрет.
+* '''Михаил Решетников''' — Санкт-Петербургтиҥ психотерапевти, гипнозты катастрофалардыҥ кийнинеҥ психологиялык болушка колдонгон.
-== Хэрэглээ ==
+Алтай Республикада белгилӱ гипнотерапевттер јокко јуук, је [[Горно-Алтайск]]тиҥ эмчилери ле психологдоры кезикте бу усуны колдойт.
-Гипнозые дараахи салаануудта ашагладаг:
+== Онойдо ок кӧрӧр ==
+* [[Психотерапия]]
+* [[Самогипноз]]
+* [[Неврология]]
+* [[Шаманизм]]
+* [[Регрессиялык гипноз]]
+* [[Медицина]]
+* [[Психология]]
-* '''Психотерапи''': Сэдьхэлэй гемгэтэл, фоби, стресс, посттравматическэ стрессын эмгэг (ПТСР) эмшэлхэдэ.
+[[Категория:Гипноз]]
-* '''Мэдэрхын эмшэлэл''': Үбшэн шэхэлгые бууруулха, химиин эмнэлгын һахилгаануудые һанаха үйлэ ябаса багасгаха. Забайкалай хизаарай эмнэлгүүдтэ, түүнэй тоодо Чита хотодо, харюулагшадта гипноз хэрэглэдэг эмшэнүүд ажалладаг.
+[[Категория:Психология]]
-* '''Спорт''': Тамиршадта өөртөө итгэл үнэмшэлээ дээшэлүүлхэ, тэмсэлгын уралдаан тэмсэлгын үедэ сэдьхэлэй байдалые зохёоходо.
-* '''Боловсрол''': Санаажа байдалые сайжаруулха, һанаха үйлэ ябаса дээшэлүүлхэ. Иркутскын гүрэнэй нэгэдэһэн һургуулиин сэдьхэл зүйн һалбари таһалгата гипнозой аргын тухай лекцэ уншадаг.
-* '''Шүүхэ гипноз''': Шүүхэ үйлэ ябасада мэдээсэл абаха зорилгоор хэрэглэдэг. Гэхэдээ энэнь ОХУ-да хатуу хязгаарлалттай, зүбшөөрэгдэһэн мэргэжэлтэнүүдэй һайн мэдэрхэлдэ ябагдадаг.
-== Оросой Холбоото Уласай (Буряад, Забайкалай хизаар, Иркутскын можо) хуулиин байдал ==
-ОХУ-да гипноз эрхэтэйгээр хэрэглэгдэдэг, гэхэдээ тодорхой хуулиин хязгаарлалтуудтай. '''Эрүүл мэндын үйлэ ажаллагааны тухай» Холбоото хуулиин дагуу''' гипнозые зөвхөн дээдэ эрдэмэй боловсролтой, ''психотерапи'' эсхүл ''психиатри'' мэргэжэлэй эмшэнүүд лэ хэрэглэжэ болоно. Гипноз эмнэлгын бэшэ үйлэ ажаллагаа болоод, тусхай зүбшөөрэл шаардагдадаггүй, гэхэдээ эмшэнэй диплом, мэргэжэлээрээ хязгаарлагдана.
-Буряадта, Забайкалай хизаарта, Иркутскын можодо гипноз эмнэлгын байгуулгануудта, мүн хувиин практикын хэлбэрээр хэрэглэгдэдэг. Тухайлбал, '''Улан-Удэ хотын сэдьхэлэй эрүүл мэндын түб''', '''Иркутскын бүһэ нютагай сэдьхэл мэдрэлэй диспансер''' зэргэ байгуулгануудта гипноз хэрэглэдэг мэргэжэлтэнүүд ажалладаг. Шүүхэ гипноз ОХУ-ай Дотоод яаманай системдэ хэрэглэгдэдэг, гэхэдээ энэнь мэргэжэлтэй эмшэнүүдэй оролсоогүйгээр хориглоно.
-== Соёлой хандалга ==
-Буряад соёлдо ''онсолиг байдал'', ''транс'' гэһэн ойлголтууд бөө мүргэлэй ёһоной нэгэ хэһэг байһан. Оршон үеын гипноз эдэгээр һанан барилдаанай ёһоной шууд үргэлжэлэл бишэ. Гэхэдээ олон хүн эдэгээр хоёр зүйлые холбоһон үзэдэг. Сүүлын үедэ гипнозой һудалаа, практик соёлой уламжалалтай эвлэрүүлхэ оролдолго хэдэ хэдэн мэргэжэлтэнүүд хэһэн. Засагай газар, албан ёһоной байгуулганууд гипнозые эрдэм шэнжэлгээ, эмнэлгын практикын нэгэ хэһэг гэжэ үзэдэг. Шажанай байгуулганууд (Буддын санхай, Христосой шажан) гипнозые эмнэлгын зорилгоор хэрэглэхэдэ эсэргүүсэхэгүй, гэхэдээ сэдьхэлэй хяналтаа алдаха, ёһо суртамын асуудалһаа болгоомжолно.
-== Оросой (Буряад, Забайкалай хизаар, Иркутскын можо) алдарта практикшууд ==
-* '''Иванов Алексей Петрович''' (Иркутск) — сэдьхэл зүйшэн, психотерапевт, Иркутскын можын сэдьхэлэй эрүүл мэндын түбэй эрдэмтэй ажалтан. Гипнозой аргаар хамагай олон жэлэй туршэ ажаллаһан мэргэжэлтэнүүдэй нэгэ.
-* '''Цыденова Дарима Баировна''' (Улан-Удэ) — Буряадай гүрэнэй анагааха ухаанай академиин сэдьхэл зүйн һалбариин багша, практик психолог. Клиникын гипноз, Эриксониин гипнозой аргуудые эмнэлгын практикда амжалтатай нэгэдүүлдэг.
-* '''Семёнов Андрей Викторович''' (Чита) — Забайкалай