Hipnoza
Definicia
Hipnoza si jekh but parno drom te arakhel e mente thaj e duj andar jekh staho kai si but senzitivno ka sugestiona. Nai jekh nidipa, sar but manuša gindin, numa jekh staho kai si but fokusime, relaksime thaj kai e hipnotizatori del sugestiona. Ande hipnoza, o manuš kerel but vari kaj si les e vriama te na kerel, sar te mothol aver manuša, te dikhel aver gava, te arakhel butivar aver trajo.
Istorija
Světuno dikhipen
E hipnoza si jekh phuro butivar, te mothas kaj si les e vriama katar e phurane Grekuria thaj Egipturia. O Franz Anton Mesmer, kai sas ando 18-to šelberš, sas o prathano kai motholas kaj si jekh "životno magnetizmo" kaj šaj te del drab. O kheresko anav "mesmerizmo" avilal katar leste. Pala kodo, o James Braid, jekh škotlandikno drabarni, dino leske o anav "hipnoza" katar o grekikano anav "hypnos" kaj znacil "nidipa". O Braid phendias kaj hipnoza si jekh psihičikno fenomeno, nas magnetismos.
Lokalno dikhipen ande Centralno thaj Východno Evropa
Ande amare thema, e hipnoza avili butivar pala e Prathano Světuno Maripen. Ande Česko thaj Slovensko, e prathane hipnotizatora sas drabarne kai sas thodine ande bolnica. Ande Polska, o Julian Ochorowicz, jekh psihologo, sas jekh baro manuš kaj sichardias e hipnoza ando 19-to šelberš. Anda e Roma, sas but phure drabarne thaj drabarni kai lenas o drab katar e gindiba, sar jekh furtuno hipnoza, numa nas mothane sar hipnoza. E manuša mothonas lenge "te mothol e baš" kaj te avel o drab.
Varia hipnoza
But varia si, sar:
- Klasikno Sugestivno Hipnoza: O hipnotizatori del direktno sugestiona te paruvavel e problema, sar te na avel maro, te na avel dar.
- Ericksonikano Hipnoza: Kerdili katar o Milton H. Erickson, jekh amerikanikno psihijatro. Kadava hipnoza si but suptilno, del metafora thaj paramiča, thaj e manuš na zhanel kaj si hipnotizime.
- regresiona hipnoza: Kadava si jekh but parno drom te arakhel e phurane traja, te dikhes kaj avilian but problema ande akanašuno trajo. But manuša mothon kaj dikhen e phurane traja anda aver traja, aver thema.
- Kognitivno-bihejvioralno hipnoza: Jekh hipnoza kai si thodini ande kognitivno-bihejvioralno terapija, te parhuvel e nasvale gindiba thaj ćaćipe.
Šajune kerelipena thaj šajune na kerelipena
But šajune kerelipena si kai e hipnoza šaj te del drab, numa but manuša mothon kaj si but ćoraxa. E světuno zdravotniko organizacia (WHO) mothol kaj hipnoza šaj te del drab anda stres, marimos, thaj te arakhel e manuš te na xal but. Ande universitetura ande Praga, Varšava, thaj Budapešta, si kerde but šajune kerelipena kaj mothon kaj hipnoza del drab anda marimos, dar, thaj te avel phagerdi e nasvale ćaćipe. Numa, na šaj te del drab anda but bare nasvalimata, sar kanceri. E hipnoza si jekh komplementarno terapia, na šaj te avel jekh thagar drab.
Avelipena
But avelipena si, sar:
- Medicinalno hipnoza: Te del drab anda marimos, stres, thaj te arakhel e manuš te na daral ande bolnica.
- Psihoterapija: But psihoterapefturia len e hipnoza ande lende terapija, te arakhen e phurane trauma thaj te parhuven e nasvale gindiba.
- Sporto hipnoza: Te del e sportoske manušenge but zor, te na avel dar, te avel but fokusime.
- Pedagogičikno hipnoza: Te del e šave thaj e šajenge but zor te sichon, te avel lenge but memora.
- Forenzikno hipnoza: Ande krisako kher, te arakhel e manuš kaj dikhljanas vari so, numa si but problema kaj e hipnoza šaj te del xoxamne informacie.
Legalno staho ande Centralno thaj Východno Evropa
E hipnoza si legalno ande sa amare thema, numa si buthera thema kai si but regulacii.
- Česko: E hipnoza si legalno sar jekh komplementarno terapia, numa o hipnotizatori trubul te avel doktoro, psihologo, thaj te avel registririme ande ministerstvo.
- Polska: Si legalno, numa te kerel hipnoza sar terapija, o manuš trubul te avel psihoterapefturo kai si licencime.
- Slovensko: Si but regulacii, e hipnotizatora trubun te aven thodine ande register.
- Maďarsko: E hipnoza si legalno, numa te avel kerdi sar medicinikno procedura, trubul te avel kerdi katar doktoro.
- Rumunsko: Si legalno, numa si but xoxamne hipnotizatora, anda kodo si but kontrola.
- Bulgariko: Si legalno, numa e hipnotizatora trubun te aven doktora thaj te aven thodine ande nacionalno asociacia.
E Roma ande kadava thema, te kerel hipnoza, trubul te avel registririme sar drabarno manuš, thaj te avel les licenca.
Kulturalno dikhipen
Ande amare thema, e hipnoza si dikhli butheravar. But manuša ande gava dikhen la sar jekh šukar vari, sar jekh čudo, thaj na pachanpe kaj šaj te del drab. E Roma, butivar, dikhen e hipnoza sar jekh moderno drab, thaj but phure mothon kaj si jekh furtuno vari. Si but Roma kaj len e hipnoza te arakhen e phurane traja, te dikhen so sas lenge familia but šelberša pala. Ande televizia, si but šova kai sikhaven e hipnoza sar jekh spektaklo, kaj e hipnotizatori kerel kaj o manuš kerel bengalika. Kadava kerel kaj but manuša na pachanpe kaj hipnoza šaj te del drab. E khangeri, butivar, mothol kaj hipnoza si nasul, kaj si e bengesko vari, numa kadava na si čačo, kaj hipnoza si jekh naturalno staho.
Prinžarde hipnotizatora anda Centralno thaj Východno Evropa
- Prof. MUDr. Karel Nešpor, CSc. (Česko): Jekh baro doktoro kaj del drab anda alkoholizmo thaj narkomania katar hipnoza. Leske but kníga si.
- Dr. Andrzej Kaczorowski (Polska): Jekh psihoterapefturo kai kerel hipnoza thaj regresiona hipnoza, leske but seminaria si ande Polska thaj ande aver thema.
- MUDr. Ján Kováč (Slovensko): Jekh doktoro kai kerel medicinalno hipnoza ande Bratislava, leske but šajune kerelipena si.
- Dr. Attila Kovács (Maďarsko): Jekh hipnoterapefturo kai sicharel e hipnoza ande Budapešta, leske but video si pe interneto.
- Prof. Dr. Gheorghe Băicuș (Rumunsko): Jekh neurologo kai kerel hipnoza ande Bukurešti, sas o prathano kai anel e hipnoza ande rumunikano universiteti.
- Dr. Petar Petrov (Bulgariko): Jekh psihijatro kai kerel hipnoza ande Sofija, leske but publikacie si ande časopisa.
- Mária "Sazka" Demeterová (Slovensko, Roma): Jekh romani drabarni kai kerel tradicionálno drab katar e gindiba thaj hipnoza, arakhel but Roma anda Slovensko thaj Česko.