Hypnosis

Hypnosis (kastilla simipi: Hipnosis, grigu simimanta: ὕπνος / hýpnos, "puñuy") nisqaqa huk yachay wasimanta riqsichisqa, ch'ulla ch'usaq kay hina rikch'akuq, mana ch'ulla ch'usaq kaychu, aswanpas mana wakcha yuyaywan (suggestibilidad) mirachisqa, kallpachasqa yuyaywan (concentración) ch'usaq kaypi kaq, yuyay kallpapaq (susceptibilidad) chaskisqa kayninmi. Kaypiqa, hipnoterapia nisqapi huk runaqa (hipnotizador) huk runaman (paciente) riman, chaywan ch'usaq kaypi kaqta, mana wakcha yuyayta, kallpachasqa yuyayta kallpachan, lliwtanpi huk llamk'ayta ruwanapaq, kay hinataq queqllu unquykunata (trastornos psicológicos), nanakunata allinyachinapaq, yachayta kallpachanapaqpas.

Suti kamachiy (Definición)

Hypnosis nisqaqa mana huk puñuyninchu, mana huk ch'ulla ch'usaq kaypaschu. Asllawanraq huk kallpachasqa yuyay (estado de concentración profunda) kaq, mana wakcha yuyaywan (sugestionabilidad) ancha mirachisqa kaq. Kaypiqa yuyayqa huk llamk'anallaman kallpachakun, chaymanta hipnotizadorpa rimayninman ancha chaninchu. Kay ch'usaq kaypi kaq runaqa kikinta mana ch'uspachu, aswanpas kikinpa munayninwan llamk'achin, mana wak rimaykunata mana munaspa chaskinmanchu. Hipnoterapia nisqaqa hypnosis nisqawan queqllu unquykunata allinyachinapaq llamk'achisqanmi.

Wiñay kawsay (Historia)

Tukuy pachapi (Global)

Hypnosispa qallariyninqa achka pachakwatakunamanta rikurimun, Inkakunapas, Tiwawanakupas hamut'ay (rituales) llamk'achisqanku, ch'usaq kaypi kaqta, kallpachasqa yuyayta kallpachaspa. Ispañapaq Franz Anton Mesmer (1734-1815) sutiyuq runaqa "magnetismo animal" nisqata riqsichirqan, chaymi kay pachapi hypnosispa taytanta hinata riqsichisqa. 19 kaq pachakwatapi, James Braid sutiyuq runaqa "hypnosis" nisqata suticharqan, grigu simimanta "puñuy" nisqamanta. Sigmund Freudpas hypnosis nisqata psicoanálisis nisqapaq qallariyninpi llamk'achirqan, chaymanta qhipaman riqsichisqa kayninmi wiñarqan.

Bolivia llaqtapi (Local)

Boliviapi, hypnosis nisqaqa Kallawayakunapa yachayninwan, jampikamayuqkunapa hamut'ayninkunawan ancha rikch'akun. Kallawayakunaqa qhapaq hampikunata, q'uyakunata llamk'achispa, rimaykunawan, takikunawan, k'allampakunawan huk runapa achka kaq yuyayninta (estado de conciencia) tikrarqanku, hampinapaq. Kay yachayqa hypnosis nisqawan ancha rikch'akun, chaymi Boliviapi kay yachay wasimanta riqsisqaqa mana musuqmanta hamuqchu, aswanpas qhapaq nayra sarnaqawimanta (tradición ancestral) hamuq. 20 kaq pachakwatapi, kay yachay wasi riqsisqa kayninmi Boliviapi mast'arirqan, ancha psicología nisqapi yachaq runakunap llamk'ayninwan. La Paz llaqtapi, Quchapampa llaqtapipas, hipnoterapia nisqawan llamk'aq runakuna kachkanku, Colegio de Psicólogos de Boliviawan hukllasqa.

Hypnosis nisqap rakinkuna (Tipos) =

Hypnosis nisqaqa achka rakikunapi kanman:

• Kikin hypnosis (Autohipnosis): Runaqa kikin hypnosis nisqaman yaykun, kikinpa rimayninwan, yuyayninwan kallpachasqa. Kayqa mana allin yuyaykuna (estrés) pampachanapaq, kallpata huñunapaq ancha allinmi.
• Kallpachasqa hypnosis (Hipnosis clásica/autoritaria): Hipnotizadorqa ancha kallpachasqa rimaykunawan, kamachinakunawan llamk'an, paciente nisqata ch'usaq kayman pusachin. Kayqa ancha riqsichisqa, peliculakunapi rikuchisqa hinam.
• Erickson hypnosis (Hipnosis ericksoniana): Milton H. Erickson sutiyuq runap kamasqan. Kaypiqa rimaykunaqa ancha suave, cuentokunawan, metáforakunawan, pacientepa mana wakcha yuyayninman chaninchasqa. Boliviapi, kay nisqaqa ancha llamk'achisqa, queqllu unquykunapaq.
• Regression Hypnosis (Hipnosis de regresión): Kay nisqapi, runaqa ñawpaq kawsayninkunaman kutirichisqa kanman, ñawpaq kawsaypi (vidas pasadas) hinataq wawa kayninpi (infancia) kaq willakuykunata tarinapaq. Kayqa huk trauma nisqakunata hampinapaq llamk'achisqa, ichaqa ancha chanin yachayniyuq runawan llamk'ana tiyan.
• Hipnosis nisqap huk llamk'ayninkuna (Hipnosis de espectáculo): Kayqa qhawana (espectáculo) nisqapaq llamk'achisqa, televisiónpi rikuchisqa. Mana hampinapaqchu. Boliviapi, kay nisqaqa ancha riqsisqa, ichaqa Colegio de Psicólogos nisqaqa kayta mana allin hinachu riqsichin, hampinapaq hypnosis nisqamantaqa sapaqta riqsichin.

Yupay yachay (Investigación científica)

Tukuy pachapi, ancha achka yachay wasikuna hypnosis nisqata yupay yachanku. Neurociencia nisqap yupay yachaynin rikuchin, hypnosis nisqapi kaq runapa llawin (cerebro) huk llamk'anayuq kan, huk ondas cerebrales (alfa, theta) mirachisqa kan. Kay yupay yachaykuna rikuchin, hypnosis nisqawan nanakuna pampachasqa kan, queqllu unquykuna hinataq mana allin yuyay (ansiedad), manchay (fobias) allinyasqa kan. Boliviapi, Universidad Mayor de San Andrés (UMSA) nisqapi, Universidad Católica Boliviana nisqapipas, huk psicólogokuna hypnosis nisqap queqllu unquykunaman kallpanmanta yupay yachanku. Instituto Boliviano de Hipnosis Clínica y Regresiva (IBHCR) nisqaqa Cochabambapi kachkan, kay yachayta mast'arin, hampikunata qun.

Llamk'achiy (Aplicaciones)

Hypnosis nisqaqa achka llamk'aykunapi llamk'achisqa kan:

• Hampinapaq (Aplicaciones clínicas): Kaypiqa hipnoterapia nisqa llamk'achisqa. Mana allin yuyay (estrés, ansiedad), manchaykuna (fobias), ch'aki ch'usaq kay (insomnio), mikhuy unquykuna (trastornos alimenticios), pita unquy (tabaquismo) nisqakunata allinyachin. Nanakunata pampachan, hampikuna (anestesia) nisqapaq yanapan. Hipnosis de regresión nisqawan traumakunata hampinku.
• Yachanapaq (Aplicaciones educativas): Yachayta kallpachan, yuyarinata (memoria) mirachin, mana allin yuyayta (miedo escénico) pampachan, yachachiqkuna, yachakuqkunapas llamk'achinku.
• Deportepaq (Aplicaciones deportivas): Kallpata huñunankupaq, yuyayta kallpachanankupaq, pukllay (rendimiento) nisqanta mirachinankupaq deportistakuna llamk'achinku.
• Kawsaq runapaq (Desarrollo personal): Kikin hypnosis nisqawan runakuna kikinkunata riqsinku, chaskiyta (autoestima) wiñachinku, munaykuta (metas) tarinku.

Boliviapi kamachiy kaynin (Estatus legal en Bolivia)

Boliviapi, hypnosis nisqapa hampinapaq llamk'aynin (hipnoterapia) nisqaqa mana huk kamachiywan (ley) sapaqta riqsichisqachu. Colegio de Psicólogos de Bolivia (C.P.B.) nisqaqa hipnoterapia nisqata Psicología Clínica nisqap huk llamk'aynin hinata riqsichin, chaymanta kaywan llamk'ana munaspaqa, huk psicólogo kasqa, ancha yachayniyuq kasqa, Colegio nisqaman huñusqa kasqa tiyan. Huk runaqa, mana psicólogo kaspapas, hipnoterapia nisqawan hampispa, kamachiy (ley) nisqawan huchallikuyman, "ejercicio ilegal de la profesión" nispa. Hampikamayuqkuna (médicos) hipnosis nisqata hampinapaq llamk'achispa, kay hinallataq kamachiy nisqakunata kasqankuman hina llamk'ananku tiyan. Hipnosis nisqap qhawana nisqapaq llamk'aynin (espectáculo) nisqaqa kamachiywan ama hark'asqachu, ichaqa runapa chanin kayninta, yuyayninta respetaspa ruwana tiyan.

Kawsay chanin yuyay (Perspectivas culturales)

Boliviapi, hypnosis nisqaman rikch'ayqa ancha chanin. Huk runakunaqa, qhapaq nayra sarnaqawimanta (tradiciones ancestrales) yachaywan rikch'akusqanrayku, chanin hinata rikunkuman. Kallawayakunapa hampin nisqanwan, yatirikunapa hamut'ayninkunawan ancha rikch'akun. Huk runakunaqataq, kay yachay wasita mana chanin hinachu rikunkuman, religión nisqawan pantasqata, huk supaypa llamk'aynin hinata rikuspanku. Iglesia Católicapas mana allin hinata rikunman, hipnosis de regresión nisqata, ñawpaq kawsaymanta (reencarnación) rimasqanrayku. Kayrayku, Boliviapi hypnosis nisqawan llamk'aq runakunaqa ancha chanin yuyaywan, sumaq kawsay (ética) nisqawan, runakunapa yuyayninta, iñiyninta respetaspa llamk'ananku tiyan.

Boliviapi riqsisqa llamk'aqkuna (Practicantes notables de Bolivia)

• Dr. Carlos Fernández Miranda: La Paz llaqtapi, ancha watakuna hipnoterapia nisqawan llamk'asqa, Colegio de Psicólogos nisqap huñun. Mikhuy unquykunata, mana allin yuyayta allinyachinpi ancha yachayniyuq.
• Dra. Elena Patiño de Cordero: Quchapampa llaqtapi, Instituto Boliviano de Hipnosis Clínica y Regresiva (IBHCR) nisqap kamasqan. Hipnosis de regresión nisqapi, traumakunata hampinpi ancha riqsisqa. Achka qillqakunata qillqasqa.
• Lic. Miguel Ángel Vargas: Santa Cruz de la Sierra llaqtapi, hipnosis nisqata deportepi llamk'achispa ancha riqsisqa. Boliviapa deportistakunata kallpachan, pukllay nisqanta mirachin.
• Tata Manuel Quispe: Kallawaya hampikamayuq, Charazanipi kawsan. Mana "hypnosis" nispa sutichasqachu, ichaqa hampin nisqanqa ancha rikch'akuqmi, q'uyakuna