Гипноз
Гипноз (грек йӹлмӹ гӹц ὕπνος — йӹлӓш) — психикӓн состояни, кыдын халык осознанно ыштымы процессвлӓжӹм контроль ыштымы доно пӓлдӹртӓлтӹшӹ, коктышын ылыжы, тӹдӹм шотыш нӓлмӓш, гӹнь тӹдӹн критикыды шукырак, а тӹдӹн восприятиштӹшӹ измененивлӓ улы. Гипноз доно терапим эдемвлӓлӓн психикӓн дон физиологин проблемӹвлӓм решатлаш лиэш.
Определени
Гипноз — тӓнгӓштӓрӓш манын, измененный сознани состояни, кыдын гипнотизерӹн вербальный дон невербальный внушенивлӓжӹм эдем йӹргецӓн погымаш доно пӓлӓ. Тӹ годымок, гипноз — эдемӹн мозгын ӹшкежӹ коктымӓшӹн ӹштӹмӓшӹ, кыды доно тӹдӹ гипнотизерӹн инструкцивлӓжӹм виктӓрӓ. Транс состояни — гипнозын тӹнг пачыжы. Тӹдӹ нормальный, пӓлӹмӓшӹн, кыце эдем йӹлӓшӹм кашта дӓ медитаци ӹштӹ. Гипнозышты эдемӹн вниманиежӹ суженный ылеш, а тӹдӹн воображенижӹ дон восприятижӹ активируйымы ылыт.
Истори
Гипнозын историжӹ керӓл доколумбов эпоха гӹц тӹнгӓлеш, шаманвлӓ ритуалвлӓштӹ тӹдӹм кычылтыныт. Европышты тӹдӹм XVIII курымын Франц Месмер (Franz Anton Mesmer) популяризироватен, тӹдӹ «животный магнетизм» теорим ӹштен. XIX курымын гипнозым медицинышты Жан-Мартен Шарко (Jean-Martin Charcot) дон Ипполит Бернхейм (Hippolyte Bernheim) нацинальнӹш пыктеныт.
Россий империштӹ гипнозым XIX курымын тӹнгӓӓк психиатр В.М. Бехтерев дон невропатолог А.Я. Кожевников кычылтеныт. Совет Ушем периодӹн гипнозым официально медицинышты, психотерапи яктерышты, шотленыт. Тӹдӹм К.И. Платонов, В.Е. Рожнов дӓ молат денчӹ кычылтеныт. Россий Федерациштӹ гипнозым психотерапевтический метод семӹнь шотлат, тӹдӹм ӹшке дипломжы доно практикуютлымы специалиствлӓ кычылтыт.
Типвлӓ
Гипнозын нӹлӓн тӹнг типӹм палдарыкташ лиэш:
Классический (директивный) гипноз — тӹдӹ, куштышы гипнотизерӹн прямӹй командавлӓжӹ доно эдемӹм транс состояниш пуа. Тӹдӹ авторитарный стиль доно характеристилалтеш дӓ медицинышты кычылтылтеш.
Эриксониан гипноз — Милтон Эриксон (Milton H. Erickson) лӹмӓн, тӹдӹ мягкий, недирективный, метафор дон историй доно палшымы стиль. Российышты тӹдӹм психотерапи яктерышты кычылтыт.
Регрессивный гипноз — Регрессионный гипноз статьям анжыктат. Тӹдӹ доно эдемӹн прошлый опытшым, возможный реинкарнацивлӓм дӓ тӹнгӓлӹкӓнӹшӹ травмивлӓм анжалаш лиэш.
Самогипноз (аутогипноз) — эдемӹн ӹшкежӹ гипнотический состоянишкӹ лӓктӹмӓшӹ. Тӹдӹм стрессм контроллаш, ӹшкевуя паштекым ӹштӓш дӓ психологический ресурсывлӓм активироватлаш кычылтыт.
Научный исследованивлӓ
Гипнозым Российышты дӓ тӹдӹ гӹц пасна тӹнӓмӓшӹштӹ нейрофизиологи дон психологи тӹрӹштӹшӹ институтвлӓштӹ шӹндӹт. Российӓн наукышты гипнозым В.М. Бехтеревӹн традицивлӓжӹ доно шотлат, тӹдӹ мозгын ылыжы дон коктышын кӹлдӓлтмӓшӹ гишӓн. Россий Федерацин Наци психикӓн дон наркологин здоровье центр (ФГБУ «НМИЦ ПН им. В.П. Сербского») гипнозым клиникӹшты кычылта. Нейровизуализаций методвлӓ (фМРТ, ПЭТ) гипноз годым мозгын лобный долявлӓжӹ, кыдывлӓ контроль функцийӹм ӹштӹт, активностьжы шӓрлен кердӹнӹт, а лимбический системӓ, эмоцивлӓм ӹштӹ, активируйылтеш, манын пӓлдӹртӹнӹт.
Кычылтымаш
Гипнозым Российышты нӹлӓн тӹнг сфераышты кычылтыт:
Медицина дон психотерапи — болевой синдромым контроллаш (хронический вӹдшӹ, стоматологи), психосоматический заболеванивлӓ (бронхиальнӓй астма, синдром раздраженного кишечника), фобивлӓ, тревожность, депресси, ПТСР дӓ ӓшӹндӓрӓшӹнӓш курение, алкоголизм дон наркомани дон кычалаш.
Психологический консультировани — стрессм управлялаш, ӹшкевуя уверенностьым ӹшкешӹлӓш, мотивацим ӹшкешӹлӓш, спортивный результатвлӓм ӹшкешӹлӓш.
Педагогика дон спорт — обучени процессым виӓнгдӓш, концентрацим ӹшкешӹлӓш, страхвлӓм преодолеваш.
Творчество дон искусство — креативностьым ӹшкешӹлӓш, вӓрӹшӹ блоквлӓм лӓктӓш.
Российышты юридический статус
Россий Федерациштӹ гипнозым медицинский вмешательство семӹнь шотлат. Тӹдӹм кычылтымы годым «Основы законодательства Российской Федерации об охране здоровья граждан» дон «О лицензировании отдельных видов деятельности» законвлӓм агиштымашке келеш. Гипнотерапим ӹштӓш лицензированный медицинский образование дон клиникӹн психотерапи лицензижӹ лишӹл специалиствлӓн право улы. Гипнозым немедицинский цельӹн кычылтымы, кыды шарлатанствы дон мошенничествы деке пыраш лиэш, Уголовный кодекс доно (статья 235 — незаконное занятие частной медицинской практикой) ответственностьым налагает. Российӓн психотерапевтический ассоциаци (РПА) гипнозым стандартизироватла дӓ практикующийвлӓн квалификацижӹм контролла.
Культурный отношени
Российышты гипнозын образжы кок полюсышты улы: тӹдӹм научный медицинский метод семӹнь, но поп-культурышты тайный, мистический практика семӹнь анжыктат. Совет периодӹн гипнозым телевидеништӹ, Анатолий Кашпировский дон Алан Чумак лӹмӓн сеансвлӓ доно, популяризироватеныт, нӹнӹн эдемвлӓн массовый сознанишкӹ тӹдӹн эффективностьӹшӹ верӹм ӹшкешӹлӹнӹт. Христианский, православный кругла гипнозым, тӹдӹн оккультный кореньвлӓжӹ доно кӹлдӓ, критикуят, но медицинский гипнозым, кыдым квалифицированный врачӹн контрольжӹ доно ӹштет, лӹмӹнок йӹргецӓнӹшӹ метод семӹнь анжыктат. Марий Эл Республикышты, традиционный марий йӹлмӹлӓ верӹштӹ, гипнозым западный научный практика семӹнь анжат, но тӹдӹм шаманизм дӓ народный лечебный практикавлӓ гӹц отличный манын палдара.
Россий гӹц пасна тӹнгӓлӹшӹ практикующийвлӓ
- Владимир Леви — психотерапевт, писатель, самогипноз доно популярный книгӓвлӓм сирен.
- Михаил Гинзбург — психотерапевт, эриксониан гипноз доно клиникӹшты кычылтымы специалист.
- Андрей Ракицкий — медицинский психолог, регрессивный гипноз доно практикующий, Регрессионный гипноз областьӹштӹ семинарвлӓм ӹштӓ.
- Геннадий Иванов — психиатр-нарколог, наркологический клиникӹштӹ гипнозым кычылтымы паштекым ӹштен.
- Наталья Кучеренко — клиникӹн психолог, гипнозым тревожный расстройствывлӓ дон кычалаш кычылта.