Регрессиялық гипноз

Регрессиялық гипноз (ағылш. Regression Hypnosis) — адамның жадындағы ертеректегі оқиғаларға, әдетте балалық шаққа немесе гипнозды қолданушылардың айтуынша, «алдыңғы өмірлерге» қайта оралу үшін қолданылатын гипноздық әдіс. Бұл әдіс психотерапиялық тәжірибеде және жеке даму мақсаттарында қолданылады, бірақ оның ғылыми негізі мен тиімділігі пікірталас тудырады.

Анықтама

Регрессиялық гипноз — бұл пациентті гипноздық транс күйіне енгізіп, оның санасын уақыт бойынша артқа қарай бағыттау, яғни «регрессиялау» әдісі. Бұл кезде адам өткенде болған оқиғаларды есте сақтағандай елестетеді немесе қайта бастан өткізеді. Ең танымал екі түрі: жас регрессиясы (бұрынғы өмір кезеңдеріне, әдетте балалық шаққа оралу) және алдыңғы өмір регрессиясы (адамның осы өмірден бұрын өмір сүргенін елестететін тәжірибе). Кейбір тәжірибелерде адамдар өздерін тарихи контекстте, басқа денелерде және басқа уақытта өмір сүріп жатқандай сезінеді.

Тарихы

Регрессиялық гипноздың заманауи тарихы 20 ғасырдың ортасында басталады.

Мори Бернстайн және «Брайді Мерфи ісі»

1956 жылы американдық бизнесмен Мори Бернстайн «Брайді Мерфиге іздеу» (The Search for Bridey Murphy) кітабын жариялады. Онда ол Вирджиния Тай атты әйелді гипнозға салып, оның 19 ғасырдағы Ирландияда Брайді Мерфи ретінде өмір сүргенін айтқанын сипаттады. Бұл кітап алдыңғы өмір регрессиясына деген қызығушылықты үлкен деңгейге көтерді және халықаралық дау тудырды.

Брайан Вайсс

1980 жылдары американдық психиатр Брайан Вайсс өзінің «Көптеген өмірлер, көптеген магистрлер» (Many Lives, Many Masters) кітабын шығарды. Онда ол депрессиямен ауыратын пациенті Кэтринді емдеу барысында, гипноз арқылы оның бірнеше «алдыңғы өмірлерін» ашқанын жазды. Вайсс бұл тәжірибеден кейін дәстүрлі психиатриядан алдыңғы өмір терапиясына көшті және бүгінгі таңда осы саладағы ең ықпалды тұлғалардың бірі болып саналады.

Майкл Ньютон

Америкалық гипнотерапевт Майкл Ньютон өзінің жұмысын өлімнен кейінгі өмірге, яғни өмір аралық кезеңге (Life Between Lives, LBL) бағыттады. Ол пациенттерді транс күйінде «рухтық әлемге» жіберіп, олардың түнек жатқан кездегі естеліктерін оятады деп есептеді. Оның «Рухтардың сапарлары» (Journey of Souls) кітабы осы бағыттағы классикаға айналды.

Долорес Кэннон

Америкалық гипнотерапевт Долорес Кэннон өзінің «Кванттық гипноз» әдісімен әйгілі болды. Ол мыңдаған регрессиялық сеанстар жүргізіп, олардың нәтижелерін көптеген кітаптарда (мысалы, «Өлгендер сөйлейді» — Conversations with Nostradamus) жинақтады. Оның жұмысы жат жандармен байланыс, жұтқыншақ оқиғалар және галактикалық тарих сияқты тақырыптарды қамтыды.

Әдіснама

Регрессиялық гипноз сеансы бірнеше кезеңдерден тұрады:

Демалу және дайындық: Терапевт пациентті жайлы жағдайға келтіреді, тыныс алу техникаларын қолданады.
Индукция: Гипнозға салу, яғни пациентті жеңіл немесе терең транстық күйге енгізу.
Регрессия: Терапевт нақты оқиғаға (мысалы, «7 жасыңызға оралыңыз») немесе «алдыңғы өмірге» баратын жолды елестетуге бағыттайды. Пациент көбінесе бірінші жақты түрде баяндайды.
Талдау және интеграция: Сеанстан кейін тәжірибе талқыланып, оның мағынасы мен эмоциялық тиімділігі анықталады.

Түрлері

Регрессиялық гипноздың негізгі үш түрі бар:

Жас регрессиясы: Адамның осы өмірдегі ертеректегі, әдетте балалық шақтағы естеліктеріне қайта оралу. Психотерапияда травмалық оқиғаларды шешу үшін қолданылады.
Алдыңғы өмір регрессиясы (ПЛР): Адамның осы туылымынан бұрын басқа денеде өмір сүрген деп есептелетін тәжірибесін қозғау. Мұндай сеанстар көбінесе фобиялар, тұтаспай қалған мәселелер немесе белгісіз қорқыныштарды жеңу үшін қолданылады.
Өмір аралық регрессия (LBL): Майкл Ньютон әдісі. Адамның екі туылым арасындағы, «рухтық әлемдегі» тәжірибесіне қайта оралу. Бұл әдіс өмірдің мақсатын, рухани сабақтарды түсінуге бағытталған.

Ғылыми көзқарас

Дәстүрлі психология мен психиатрия алдыңғы өмір регрессиясын ғылыми тұрғыдан қолдамайды. Көптеген зерттеушілер бұл құбылысты мына факторлармен түсіндіреді:

Жадының құрылымы: Гипноз күйінде адамның елестету қабілеті өте жоғарылайды, бұл шынайы естеліктермен шатастырылуы мүмкін.
Жалпы білім мен фантазия: Пациенттер кітаптарда оқыған, кинонан көрген немесе мәдениеттен білген ақпаратты өз «алдыңғы өмірінің» бөлігі ретінде ұсынуы мүмкін.
Ұжмалы жады синдромы: Терапевттің сұрақтарының әсерінен пациент беймәлім оқиғаларды ойша құрастырып, оларды шынайы деп сенуі.

Ресми ғылыми қауымдастықтар бұл әдістің терапевтикалық пайдасын мойындаса да, «алдыңғы өмірлердің» тарихи шындық ретінде дәлелденбегенін атап өтеді. Гипноздың өзі психотерапияда тиімді құрал болып табылады, бірақ оның регрессиялық нұсқасын қолдану сақтықпен қарауға тиіс.

Қайта туу зерттеулері

Алдыңғы өмір регрессиясымен тығыз байланысты сала — қайта туу (реинкарнация) зерттеулері. Бұл бағытта ең әйгілі зерттеуші — Вирджиния университетінің психиатры Ян Стивенсон. Ол балалардың ертеректе өмір сүрген адамдар туралы естеліктерін жинап, олардың айтуынша «алдыңғы отбасыларын» табуға тырысты. Оның жұмысы кейбір адамдардың қайта тууға сенуіне әсер етті, бірақ критикалық әдіснамасы үшін сынға ұшырады.

Қазақстанда қайта туу идеясы дәстүрлі түрде ислам дінімен қатар жүрмейді, өйткені исламда адамның жанды тек бір рет өмір сүреді деп қаралады. Дегенмен, жергілікті халықтың бір бөлігі, әсіресе шаманизм мен ата-бабаларға сенім салттары сақталған аймақтарда, рухтардың қайта пайда болуы туралы нанымдар кездеседі.

Қазақстандағы тәжірибе

Қазақстанда регрессиялық гипноз ресми медициналық тәжірибенің бөлігі емес. Оны негізінен жеке тәжірибе жүргізетін гипнологтар, психологтар және эзотерикалық бағыттағы жаттықтырушылар қолданады. Алматы, Астана, Шымкент сияқты ірі қалаларда осыған арналған жеке семинарлар, тренингтер өткізіледі.

Қазақстандық практиктердің арасында Айгүл Сапарова (психолог-гипнолог) және Дархан Жолдасов (эзотерикалық коуч) сияқты мамандар аталып өтеді, олар регрессиялық техникаларды жеке консультацияларда қолданады. Олардың жұмысы көбінесе психологиялық проблемаларды шешуге бағытталған, бірақ кейбір жағдайларда «алдыңғы өмірлерге» деген сұранысқа жауап береді.

Қазақстан қоғамында бұл әдіске қарапайым қызығушылық пен скептицизм аралас көзқарас байқалады. Жастар арасында, әсіресе өзін-өзі тану мен рухани ізденіс барысында, регрессияға деген қызығушылық артып келеді. Дәстүрлі қауымдастықтар мен діни шешім қабылдаушылар көбінесе мұндай тәжірибелерді күмәнмен қарайды.

Заңды және этикалық мәселелер

Қазақстан Республикасында гипнозды медициналық мақсатта қолдану тек медициналық білімі бар, тиісті лицензиясы бар мамандарға ғана рұқсат етіледі. Регрессиялық гипнозды, әсіресе алдыңғы өмірге байланысты нұсқасын, емдеу әдісі ретінде қолдану заңды тұрғыдан реттелмеген «шектен тыс» әдіс болып табылады.

Этикалық тұрғыдан мына мәселелер маңызды:

Зиян келтіруге жол бермеу: Терапевт пациентті қорғап, оны психологиялық травмаға ұшыратпауы керек.
Шынайы күтулерді қалыптастыру: Практик пациентке бұл әдістің ғылыми дәлелденбеген екенін, алдыңғы өмірлердің шынайылығы расталмағанын айтуы тиіс.
Әлсіз жағдайды пайдаланбау: Ашық жарақатты, ауыр психикалық аурулары бар адамдарға қатысты аса сақтық таныту қажет.
Қаржылық алаяқтыққа жол бермеу: «Өткен өмірді тазарту» үшін қымбат сеанстарды ұсыну этикаға қайшы келуі мүмкін.

Сондай-ақ қараңыз

Әдебиет

Бернстайн, М. «Брайді Мерфиге іздеу» (1956).
Вайсс, Б. «Көптеген өмірлер, көптеген магистрлер» (1988).
Ньютон, М. «Рухтардың сапарлары» (1994).
Кэннон, Д. «Өлгендер сөйлейді» (1992).