Reqressiv hipnoz

Regressiv hipnoz (keçmiş həyat regressiyası) — hipnoterapiyanın bir növü olaraq, fərdin keçmişə, o cümlədən uşaqlıq dövrünə, hətta bəzi hallarda keçmiş həyatların xatirələrinə daxil olmasına kömək etmək üçün hipnoz texnikalarından istifadə edən alternativ terapiya üsuludur. Bu metodun tərəfdarları onun psixoloji travmaların aşkarlanması, fobiya və narahatlıqların həllində, həmçinin fərdin özünüdərk və şüuraltı proseslərini anlamasında kömək edə biləcəyinə inanırlar. Regressiv hipnozun əsas diqqət mərkəzində olan keçmiş həyat regressiyası (KHR) isə reinkarnasiya (təkrar doğulma) ideyası ilə sıx bağlıdır və fərdin indiki həyatından əvvəlki, bədənlənmələrinə aid olduğu iddia edilən təcrübələri araşdırır.

Tərif

Regressiv hipnoz, ümumi mənada, hipnoz vəziyyətində olan şəxsin yaddaşını zamanda geriyə, keçmiş təcrübələrinə yönləndirmək prosesidir. Bu proses iki əsas kateqoriyaya ayrılır: yaş regressiyası və keçmiş həyat regressiyası. Yaş regressiyasında fərd cari həyatının erkən dövrlərinə, adətən uşaqlıq və ya körpəlik dövrünə qayıdır. Keçmiş həyat regressiyasında isə məqsəd fərdin indiki bədənlənməsindən əvvəlki həyatlarına dair xatirələrə, hisslərə və təcrübələrə nəzərdə tutulan giriş əldə etməkdir. Bu üsul çox vaxt reinkarnasiyaya inanan terapevtlər tərəfindən tətbiq olunur və müştərilərin indiki həyat problemlərinin köklərinin keçmiş həyat travmalarında ola biləcəyi fərziyyəsinə əsaslanır.

Tarix

Regressiv hipnozun müasir forması XX əsrin ortalarında formalaşmağa başlamışdır. Bu sahədə ən məşhur və təsirli hadisə 1952-ci ildə Amerikalı iş adamı və hipnoz həvəskarı Morri Bernşteynin yazdığı "Bridi Mörfin Axtarışında" (The Search for Bridey Murphy) kitabı oldu. Kitabda Bernşteyn, Rut Simmons adlı qadını hipnoz altında keçmiş həyatına – XIX əsrin İrlandiyasında Bridi Mörfi adlı qadın kimi yaşadığı həyata aparmasını təsvir edir. Kitab böyük mübahisələrə səbəb oldu və keçmiş həyat regressiyasına ümumi marağı artırdı.

1980-ci illərdə isə Amerikalı psixiatr Brayan Vaysin işləri bu sahəni daha da populyarlaşdırdı. Əvvəllər ənənəvi tibbə sadiq olan Vays, "Çox Həyatlar, Çox Müəllimlər" (Many Lives, Many Masters) kitabında bir xəstəsi ilə apardığı keçmiş həyat regressiyası terapiyasının nəticələrini təsvir etdi. Onun fikrincə, bu seanslar nəinki xəstənin simptomlarını yüngülləşdirdi, həm də reinkarnasiya haqqında məlumatlar verdi.

Digər iki mühüm şəxs Maykl Nyuton və Dolores Kannondur. Nyuton "Ruhların Səfəri" (Journey of Souls) kimi kitablarında "həyatlar arası" (life between lives, LBL) regressiyası adlandırdığı üsulu inkişaf etdirdi. Bu üsulla fərdin keçmiş həyatdan sonrakı, ruhlar aləmindəki təcrübələrinə daxil olmaq nəzərdə tutulurdu. Dolores Kannon isə "Kvant Terapiyası" (Quantum Healing Hypnosis Technique, QHHT) adlı özünəməxsus metodunu yaratdı və "Yuxarı Özün" (Higher Self) ilə əlaqə qurmaq, kosmik məlumatlara çatmaq kimi anlayışları prosesə daxil etdi.

Metodologiya

Regressiv hipnoz seansı adətən bir neçə mərhələdən ibarətdir. Terapevt əvvəlcə müştəri ilə ilkin danışıqlar aparır, onun problemlərini və gözləntilərini öyrənir. Daha sonra hipnoz vəziyyətinə keçid üçün istirahət və konsentrasiya texnikaları tətbiq olunur. Müştəri dərin rahatlıq və trans vəziyyətinə düşdükdən sonra terapevt onu zamanda geriyə aparmağa başlayır. Buna "rəhbərli fantaziya" və ya "rəhbərli təsəvvür" də deyilir. Terapevt müştəridən gördüklərini, eşitdiklərini və hiss etdiklərini təsvir etməsini istəyir. Keçmiş həyat regressiyasında müştəri adətən özünü başqa bir dövrdə, başqa bir bədəndə və başqa bir şəxsiyyət kimi təsvir edir. Seansın sonunda terapevt bu təcrübələri indiki həyatla əlaqələndirir və müştərinin onlardan məna çıxarmasına kömək edir.

Növləri

Regressiv hipnozun bir neçə əsas növü mövcuddur:

Yaş regressiyası: Fərdin cari həyatının unudulmuş və ya basdırılmış xatirələrinə, xüsusilə uşaqlıq travmalarına yönəlir. Bu, ənənəvi psixoterapiyada da istifadə olunan bir üsuldur.
Keçmiş həyat regressiyası (KHR): Fərdin reinkarnasiya yolu ilə yaşadığına inanılan əvvəlki həyatlarının araşdırılması. Məqsəd indiki problemlərin mənşəyini tapmaq və onları həll etməkdir.
Həyatlar arası regressiya (LBL): Maykl Nyutonun inkişaf etdirdiyi bu üsulda diqqət bir həyatdan digərinə keçid dövrünə, ruhun yaşadığı təcrübələrə yönəldilir. Bu, daha çox fəlsəfi və spiritüal suallara cavab axtarışı ilə bağlıdır.

Elmi perspektiv

Regressiv hipnoz, xüsusilə keçmiş həyat regressiyası, ənənəvi elm dairələrində qəti şəkildə qəbul edilmir. Tənqidçilər onun effektlərini bir neçə psixoloji mexanizm ilə izah edirlər:

Yaddaşın konstruksiyası: Hipnoz altında olan şəxs terapevtin sualları və ipuçları əsasında şüursuz şəkildə hekayələr qura bilər. Bu hekayələr kitablardan, filmlərdən, tarixi məlumatlardan və şəxsi arzulardan törənə bilər.
İdman yaddaşı: Beyin tam olaraq xatırlamadığı boşluqları inandırıcı detallarla doldura bilər.
İfa gözləntisi: Müştəri terapevtin və ictimaiyyətin gözləntilərinə cavab olaraq keçmiş həyat hekayələri yarada bilər.

Elm, hipnozun bəzi hallarda yaddaşın bərpasında kömək edə biləcəyini qəbul etsə də, keçmiş həyat xatirələrinin reinkarnasiyanın sübutu kimi qəbul edilməsinə şübhə ilə yanaşır. Bu təcrübələrin əksəriyyəti yoxlanıla bilməz və subyektiv xarakter daşıyır.

Reinkarnasiya tədqiqatları

Reinkarnasiya və keçmiş həyat xatirələri ilə bağlı müstəqil tədqiqatlar da aparılmışdır. Bu sahədə ən tanınmış alimlərindən biri Virciniya Universitetində psixiatr olan İan Stevensondur. Stevenson, xüsusilə kiçik yaşlı uşaqların özlərini başqa şəxslər kimi xatırladıqları və əvvəlki həyatlarına dair detallı məlumatlar verdiyi minlərlə halı sənədləşdirmişdir. Onun işi çox vaxt reinkarnasiya tədqiqatlarının əsas istinad mənbəyi kimi göstərilir. Lakin onun metodologiyası və nəticələri də bir çox elm adamları tərəfindən tənqid olunur.

Azərbaycanda təcrübə

Azərbaycanda regressiv hipnoz, xüsusilə keçmiş həyat regressiyası, rəsmi tibbi praktikanın bir hissəsi deyil. Lakin, son illərdə alternativ terapiya və şəxsi inkişaf metodlarına marağın artması ilə bu sahə də diqqət çəkməyə başlayıb. Bir sıra özəl təcrübəli hipnoterapevtlər (məsələn, Bakıda fəaliyyət göstərən bəzi mütəxəssislər) regressiv texnikalardan istifadə edirlər. Onların seansları əsasən streslə mübarizə, fobiyalardan azad olma və özünükəşf məqsədləri daşıyır.

Azərbaycan mədəniyyətində və ənənəvi dini baxışlarda (əsasən İslam) rəsmi olaraq reinkarnasiya anlayışı qəbul edilmir. Lakin, bəzi folklor elementlərində, xalq inanclarında və sufi təriqətlərinin bəzi şərh və təlimlərində ruhun köçü ilə bağlı müəyyən fikirlərə rast gəlmək olar. Bu, cəmiyyətin bu cür terapiyalara münasibətində ikiliyə səbəb olur: bir tərəfdən elmi şübhəçilik və dini ehtiyat, digər tərəfdən isə fərdi maraq və inanclara hörmət.

Hüquqi və etik mülahizələr

Azərbaycanda hipnozun, o cümlədən regressiv hipnozun tətbiqi üçün xüsusi qanunvericilik aktı yoxdur. Bu fəaliyyət ümumi tibbi qaydalar və etika normaları çərçivəsində həyata keçirilir. Təcrübəçilər üçün əsas etik problemlər bunlardır:

İxtisas tələbləri: Terapevtin hipnoz və psixologiya sahəsində lazımi təhsil və sertifikata malik olması vacibdir.
Zəif təbəqələrin qorunması: Müştərinin hipnoz altında asılı vəziyyətindən sui-istifadənin qarşısı alınmalıdır.
Yanlış yaddaşların yaradılması: Terapevtin sualları ilə müştəridə yanlış və ya zərərli xatirələrin formalaşdırılmamasına diqqət yetirilməlidir.
Dini və mədəni həssaslıq: Azərbaycan cəmiyyətinin dəyərlərinə hörmət edilməli, reinkarnasiya kimi anlayışlar təqdim olunarkən mədəni kontekst nəzərə alınmalıdır.
Tibb sərhədləri: Ciddi psixi pozuntuları olan şəxslər üçün regressiv hipnoz əsas müalicə üsulu kimi tövsiyə edilə bilməz; belə hallarda ixtisaslı psixiatrlara yönləndirmək lazımdır.

Həmçinin bax

Kateqoriya:Hipnoz Kateqoriya:Reinkarnasiya Kateqoriya:Keçmiş həyat regressiyası