هیپنوز

هیپنوز (اینگیلیسجه: Hypnosis، فارسجا: هیپنوتیزم) حالتی دیر کی، اونو بیر نوع خوصوصی ترانس حالتی کیمی تانیماق اولار. بو حالتدا شخصین دیقّت و تمرکزی آرتیر و اونون تخیل قابیلیتی یوخسا ائتمهسی مۆمکون اولور. هیپنوزدا، شخص (سوژه) هیپنوتیزورون سؤزلرینه و ایستقامتلرینه قارشی داها چوخ قبول ائدیجی (سوْجِستیبل) حالا گلیر. هیپنوزو بیر درمان متودو، آراشدیرما وسیلهسی و یا بیر سانّت کیمی ایستیفاده ائتمک اولار.

تعریف

هیپنوز، ایندییه قدر بیر چوخ تعریفله قارشیلاشمیشدیر. عمومیتله، او، "دیقّتین آرتمیش و محیطدن آزالمیش اولدوغو، سوْجِستیبللیگین (تلقینپذیری) یوخسا ائتمهسینین آرتدیغی، و تخیلین فعاللاشدیغی بیر دییشیک شعور حالی" کیمی تعریف اولونور. هیپنوز حالی، یوخو یا بیلهینسیزلیک حالیندان فرقلی دیر. هیپنوز اولونان شخص (سوژه) معمولاً محیطینین خبریندادیر و ایشیغینی ایتیرمز. هیپنوتیزور، سوژهنی بو خوصوصی حالا گتیرمک و ایستنایلن ایستیقامتلری وئرمک اوچون بیر رهبرلیک رولو اویناییر.

هیپنوزون اساس مکانیزملریندن بیری سوْجِستیون (تلقین) دیر. سوْجِستیون، ذهنده بیر فیکرین، هیسین یا ادراکین قبول اولونماسی پروسسیدیر. هیپنوز حالیندا، شخصین تنقیدی فونکسییالاری (مثلن، مانع اولما قابیلیتی) ضعیفلدیی اوچون، سوْجِستیونلار داها تأثیرلی اولا بیلر. لاکین، هیپنوز اولونان شخص، اؤز اخلاق قورولوشونا زید اولان بیر ایستیقامتی یئرینه یئتیرمز.

تاریخچه

دونیا تاریخی

هیپنوزون کؤکلری قدیم مدنیتلره، مثلن میصر، یونان و هیند کیمی یئرلره قدر گئدیر. قدیم زامانلاردا، مذهبی آیینلرده، شفا مراسیملرنده و معبد یوخو (Temple sleep) پروسیجرلرینده هیپنوزا بنزر حاللاردان ایستیفاده اولونوردو. هیپنوزون مودرن تاریخینین اساس شخصی فرانتس آنتون مسمر (۱۸۱۵-۱۷۳۴) ساییلیر. مسمر، "حیوانی ماقناتیزم" نظریهسینی ایرهلی سوردو و بو ایله درمانلار آپاردی. اونون آدینان "مسمریزم" ترمی یاراندی.

۱۹-جو عصرین اورتالاریندا، اینگیلیس دوْکتورو جیمز برید، مسمریزمی علمی شکیلده آراشدیردی و "هیپنوز" ترمینی ایلک دفعه اونو ایستیفاده ائتدی. سونراکی دؤورلرده، فرانسه نانسی مکتبی (برنهایم و لیباولت) و پاریس مکتبی (شارکو) هیپنوزون طبی و علمی جهتلرینی اینکیشاف ائتدیردیلر. زیگموند فروید دا هیپنوزدان ایستیفاده ائتمیش، سونرا اونو ترک ائدهرک روانکاوی یاراتمیشدی.

ایران و جنوب آذربایجان تاریخی

ایراندا هیپنوزون تاریخی، عرفان و تصوف گلهنکلری ایله ایچ-ایچهدیر. درویشلرین ذکر و ریاضت مراسیملرینده، ترانس بنزر حاللار گؤرولوردو. خالق طبّینده ایسه، "اوخشو" و "اوچورمه" آدلانان بعضی روشلار، هیپنوتیک سوْجِستیونا یاخین اولا بیلردی.

مودرن هیپنوزون ایراندا قورولوشو، اساساً ۲۰-جی عصرین اورتالاریندان باشلاییر. دکتر محمدعلی طاهری کیمی شخصلر، هیپنوزو علمی شکیلده تانیتماقدا رول اوینادی. تبریز و تهران کیمی شهرلرده، هیپنوز حاقّیندا ایلک علمی سمینارلار و دورهلر تشکیل اولوندو. ۱۳۵۰-جی ایللردن سونرا، هیپنوز درمانی بعضی روانشناس و روانپزشکلر طرفیندن محدود شکیلده ایستیفاده اولونماğا باشلادی.

انواع

هیپنوزو ایستیفاده مقصدینه و تطبیق اولونوش شکیلینه گؤره دستهلندیرمک اولار:

کلاسیک هیپنوز (دیرکت هیپنوز): بو روشده، هیپنوتیزور سوژهیه آشکار و دوز سوْجِستیونلار وئریر. ("ایندی گؤزلرینی یومورسان، آرخاجیغین آغیرلاشیر..." کیمی). بو، ان شنلنن هیپنوز شکیلیدیر.

اریکسون هیپنوزو (ایندیْیرکت هیپنوز): میلتون اریکسون طرفیندن یارادیلمیشدیر. بو روشده، داستان، متافور و دولایلی سوْجِستیونلاردان ایستیفاده اولونور. سوژهیه بیر شئی ائتمهسی امر اولونماز، بلکه اونو ائتمک اوچون چاغریلار یارادیلیر. ایراندا دا بو روش محبوبیت قازانمیشدیر.

خود-هیپنوز (اؤز-هیپنوزو): شخصین اؤزینی هیپنوز حالینا گتیرمهسی. استرس ایدارهسی، درد کنترولو و یا عملکرد آرتیرماق اوچون ایستیفاده اولونور.

هیپنوآنالیز و ریقرئسیون هیپنوزو: هیپنوز حالیندا، شخصین گئچمیش خاطیرهلرینه داخیل اولماق و یا گیزلی ذهنی مادهلری آشکار ائتمک مقصدی گودولور. ریقرئسیون هیپنوزو خاصه ایله، شخصی هیپنوزلا گئچمیشه، حتی گوجونکی دوغومدان قاباق حیاتا قدر گتیرمک مقصدینی داشیییر. بو روش ایراندا موباحیثهلی دیر و قانونی محدودیتلره تابعدیر.

هیپنوتراپی (هیپنوز درمانی): هیپنوزون درمان مقصدی ایله ایستیفادهسی. استرس، فوبیا، سیقارا قویماق، چکی ایستهک کنترولو، بعضی آغریلار و سایکو سوماتیک اختلاللارین درمانیندا ایستیفاده اولونور.

علمی آراشدیرمالار

۲۰-جی عصرین سونلاریندان بری، نورولوژی و عصببیلیم (نوروساینس) ساحهلرینین اینکیشافی ایله، هیپنوزون مغیزده نهجه ایشلدیگی حاقّیندا آراشدیرمالار آرتمیشدیر. fMRI و PET کیمی تصویرلهمه تکنیکلری، هیپنوز حالیندا مغیزین فعالیتینی گؤرمهیه ایمکان وئریب.

علمی آراشدیرمالار گؤستریر کی، هیپنوز حالیندا، مغیزین بعضی منطقهلرینده (مثلن، دقت و تمرکزله علاقهدار منطقهلرده) فعالیت آرتارکن، بعضی منطقهلرینده (مثلن، "جیری قاباق قاباغی" (prefrontal cortex) نین تنقیدی فونکسییالار بؤلومو) فعالیت آزالیر. بو دا، سوْجِستیونلارین داها آز تنقیدله قبول اولونماسینی ایضاح ائده بیلر.

آغری کنترولو ساحهسینده، هیپنوزون تأثیرلی اولدوغو بیر چوخ علمی مطالعه ایله ثبوتلانمیشدیر. هیپنوز، آغری سیگناللارینین مغیزده ایشلنمهسینی دییشدیره بیلر. ایراندا دا، بعضی درد کلینیکلاریندا و دندانپزشکی مرکزلرینده، هیپنوز آغری آزالتماق اوچون کمکی روش کیمی ایستیفاده اولونور.

ایستیفاده ساحهلری

هیپنوزون بیر چوخ ایستیفاده ساحهسی واردیر:

طبّی و دندانپزشکی: آغری کنترولو (مثلن، دوغوم، یاناقلار، دندان عملیاتلاریندا)، سایکو سوماتیک اختلاللار، جلد مرضلری (مثلن، سدنگی)، میقرن، ایشیغمازلیق درمانی.

رواندرمانی و روانشناسی: فوبیا، اوبسسیو-کومپولسیو بوزوغو (OCD)، استرس و اضطراب، افسردگی (بعضی حاللاردا)، تروما سونراسی استرس بوزوغو (PTSD)، شخصیت اینکیشافی.

عملکرد آرتیرما: ورزشچیلرین عملکردونون آرتیرilmاسی، تحصیلی عملکرد، یارادیجیلیق، صحنه قورخوسو (stage fright) نین اۆستونون آلینماسی.

عاداتین دییشدیریلمهسی: سیقارا قویماق، چکی ایستهک، تیرناق یئمه، وزن ایدارهسی.

آراشدیرما: شعور حاللارینی، خاطیره پروسسلرینی و هیپنوزون اؤزونو آراشدیرماق.

ایراندا قانونی وضعیت

ایراندا هیپنوزون قانونی وضعیتی، ایستیفاده اولوندوغو ساحهیه گؤره فرقلنیر.

طبّی و رواندرمانی ساحهسی: هیپنوتراپی، یالنیز روانپزشک (اعصاب و روان دوْکتورو) و یا ایجازهلی روانشناس بالینی لر طرفیندن، اونلارین تخصص ساحهسی ایچریسینده ایستیفاده اولونا بیلر. روانشناسلارین هیپنوزو ایستیفاده ائتمهسی اوچون، علمی-پژوهشی مرکزلر طرفیندن تانینان دورهلری تاماملاییب ایجازه آلماسی ضروریدیر. ساغلاملیق و درمان وزیرلیگی و روانشناسلار و مشاورلر تشکیلاتی بو فعالیتلری نظارت ائدیر.

غیر-درمانی ایستیفادهلر: نمایش مقصدی ایله هیپنوز ائتمک (مثلن، صحنه شولاری) ایراندا قاداغان دئییل، لاکین ایجازه و نظارت طلب ائدن بیر فعالیتدیر. بو نوع نمایشلار، "عومی اخلاقا" ضرر وورمامالی و ایجتیمايی قارغیشا سبب اولمامالیدیر.

ریقرئسیون هیپنوزو: ریقرئسیون هیپنوزو، خصوصیله "گئچمیش حیات ریقرئسیونو" (Past Life Regression) ایراندا حساس بیر موضوعدور. دینی مرجعلر بو نوع تطبیقلری، اینانج سیستمینه زید و شک یارادان اولا بیلر دیye باخیرلار. بو سببدن، ریقرئسیون هیپنوزو ایله مشغول اولانلار، چوخ دیکّتلی شکیلده عمل ائتمهلی و اساساً درمان مقصدی ایله (مثلن، حال-حاضیرداکی ترومالاری آراشدیرماق اوچون) ایستیفاده ائتمهلیدیر.

عومومیتله، هیپنوز ائدن شخصین علمی صلاحیتی اولماسی و مشتری/مریضی آزاد انفورماسییا اساسدا راضیلاشدیرماسی (informed consent) قانونی زورونلوقدور.

مدنی گؤروشلر

ایران جامعهسینده هیپنوزا قارشی گؤروشلر موختلیفدیر. بیر قیسم اینسانلار هیپنوزو فایدالی بیر علمی روش کیمی قبول ائدیر و درمان اوچون ایستیفاده ائدیر. خصوصیله، ایستانبول، تهران و تبریز کیمی بؤیوک شهرلرده، هیپنوتراپییه اولان طلب آرتماقدادیر.

آیری بیر قیسم ایسه، هیپنوزو "جادو"، "اوخشو" و یا "دین زیدی بیر عمل" کیمی گؤرور. دینی حلقهلرده، هیپنوزون "شعورو اله وئرمک" و یا "باشقاسینین اردیینه داخیل اولماسی" کیمی قاباغا سورولن فیکیرلر واردیر. خصوصیله ریقرئسیون هیپنوزو، بعضی دینی مرجعلر طرفیندن "ساحیرلیک" یا "غیبی گوجلرله علاقه" داشیماغی ایله ایتهم اولونور.

جنوب آذربایجاندا ایسه، هیپنوز حاقّیندا گؤروشلر، ایرانین دیگر یئرلریندن فرقلنمز. خالق طبّی و عرفانی عنعنهلرین گوجلو اولماسی، بعضی اینسانلارین هیپنوزا داها یوموشاق یاناشماسینا سبب اولا بیلر. آنجاق، محافظهکار دینی گؤروشلر ده مؤوجوددور.

تلویزیون و مطبوعاتدا هیپنوز حاقّیندا وئریلن بعضی برنامهلر، بو موضوعدا هم مثبت، هم منفی تأثیر گؤسترمیشدیر. بیلیمسیز شخصلر طرفیندن آپاریلان "هیپنوز سئانسلاری" نین نتیجهسینده باش وئرمیش بعضی منفی اولایلار، عوموم خالقدا هیپنوزا قارشی گومان یارادا بیلر.

ایرانین تانینمیش هیپنوتیزورلاری

ایراندا هیپنوز ساحهسینده چالیشان بیر چوخ دوکتور و متخصّص واردیر. بعضیلری:

دکتر محمدعلی طاهری: ایراندا مودرن هیپنوزون یاییلماسیندا اؤنملی رولو اولموشدور.
دکتر سیدمهدی موسوی: هیپنوآنالیز و هیپنوتراپی ساحهسینده چالیشیر و کیتابلار یازمیشدیر.
دکتر مهدی قاسمی: تهراندا هیپنوتراپی مرکزی آچمیش و چوخ سایدا دورهلر کئچیرمیشدیر.
دکتر علی شریعتی (روانپزشک): هیپنوزو درمان پروتکوللاریندا فعال ایستیفاده ائدن روانپزشکلردندیر.
تبریزده و دیگر جنوب آذربایجان شهرلرینده ده، محلی روانشناس و روانپزشکلر هیپنوتراپی ایله مشغول اولورلار، لاکین آدلاری عومومی مدیادا چوخ دئییل.