การสะกดจิต
การสะกดจิต (Template:Lang-nod) เป๋นกระบวนการทางจิตวิทยาอันหนึ่ง ที่ทำให้ผู้ได่รับการสะกดจิตอยู่ใต้อิทธิพลของคำแนะนำ เจตจำนง หรือการชักนำของผู้สะกดจิต จิตใต้สำนึกตื่นตัวขึ้นมาและเปิดรับคำแนะนำต่าง ๆ ได้ง่ายขึ้น ขณะที่จิตสำนึกส่วนหนึ่งอาจผ่อนคลายหรือถูกเบี่ยงเบนความสนใจไป การสะกดจิตมักถูกนำไปประยุกต์ใช้ในหลายด้าน ทั้งทางการแพทย์ จิตบำบัด กีฬา การศึกษา และการแสดง
นิยาม
การสะกดจิต เป๋นสถานะของจิตใจที่เกิดจากการชักนำ (Induction) ซึ่งมีหลายวิธี เช่น การเพ่งสมาธิไปที่สิ่งใดสิ่งหนึ่ง การผ่อนคลายร่างกายและจิตใจอย่างลึกซึ้ง หรือการใช้เทคนิคการพูดซ้ำ ๆ ในสถานะนี้ ผู้ถูกสะกดจิตจะมีความสามารถในการตอบสนองต่อคำแนะนำ (Suggestibility) ที่เพิ่มสูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด แต่ยังคงรักษาความสามารถในการควบคุมตนเองอยู่ และสามารถออกจากสถานะนี้ได้เองหากต้องการ โดยทั่วไปแล้ว การสะกดจิตไม่เกี่ยวข้องกับการสูญเสียสติหรือการถูกควบคุมจิตใจอย่างสิ้นเชิง เหมือนอย่างที่มักนำเสนอในสื่อบันเทิง
ในบริบทของประเทศไทยและล้านนา การสะกดจิตอาจถูกเข้าใจคล้ายคลึงหรือเชื่อมโยงกับแนวคิดเรื่อง ธาตุสี่ ความสมดุลของร่างกายและจิตใจ และการเข้าถึงจิตใต้สำนึกเพื่อการเยียวยา ซึ่งมีรากฐานมาจากภูมิปัญญาดั้งเดิมควบคู่ไปกับวิทยาศาสตร์สมัยใหม่
ประวัติศาสตร์
ทั่วโลก
แนวคิดเกี่ยวกับการชักนำจิตใจเพื่อการรักษามีมานานนับพันปี ในอารยธรรมต่าง ๆ เช่น อียิปต์โบราณ กรีก และอินเดีย มีบันทึกเกี่ยวกับการรักษาในสถานะคล้ายภวังค์ (Trance) โดยใช้พิธีกรรมหรือคำศักดิ์สิทธิ์ ในศตวรรษที่ 18 ฟรานซ์ แอนทอน เมสเมอร์ (Franz Anton Mesmer) แพทย์ชาวเยอรมัน ได้เสนอทฤษฎี "สัตว์แม่เหล็ก" (Animal Magnetism) ซึ่งเชื่อว่ามีพลังแม่เหล็กไหลเวียนในร่างกายและสามารถใช้รักษาโรคได้ แม้ทฤษฎีของเขาจะถูกพิสูจน์ว่าไม่ถูกต้อง แต่เทคนิคการชักนำของเขาถือเป็นรากฐานของการสะกดจิตสมัยใหม่ ต่อมาในศตวรรษที่ 19 เจมส์ เบรด (James Braid) ศัลยแพทย์ชาวสกอต ได้บัญญัติศัพท์คำว่า "Hypnosis" และศึกษากระบวนการนี้อย่างเป็นวิทยาศาสตร์มากขึ้น
ในประเทศไทยและล้านนา
ในสังคมล้านนาและไทย มีภูมิปัญญาดั้งเดิมเกี่ยวกับการเข้าถึงภาวะภวังค์หรือภาวะจิตที่เปลี่ยนแปลง (Altered State of Consciousness) มาช้านาน ผ่านทางการปฏิบัติทางจิตวิญญาณ เช่น การนั่งสมาธิในพุทธศาสนา การทำ โขนละคร หรือพิธีกรรมของ หมอเมือง หรือ หมอผี ที่อาจใช้การร่ายรำ ดนตรี และคำพูดเพื่อนำผู้เข้าทรงหรือผู้ป่วยเข้าสู่ภาวะหนึ่ง ซึ่งมีบางองค์ประกอบที่คล้ายคลึงกับหลักการของการสะกดจิตสมัยใหม่
การสะกดจิตในรูปแบบตะวันตกเริ่มเข้ามาในประเทศไทยอย่างเป็นทางการในช่วงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยมีแพทย์ชาวตะวันตกนำความรู้นี้มาใช้ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว มีการแสดงการสะกดจิตเพื่อการบันเทิงอย่างกว้างขวาง หลัง พ.ศ. 2500 เป็นต้นมา การสะกดจิตเริ่มได้รับการศึกษาอย่างจริงจังในวงการแพทย์และจิตวิทยาไทยมากขึ้น
ประเภท
การสะกดจิตสามารถแบ่งออกเป็นหลายประเภทตามวัตถุประสงค์และวิธีการ:
- การสะกดจิตเพื่อการบำบัด (Clinical Hypnosis): ใช้โดยผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพ เช่น จิตแพทย์ นักจิตวิทยา เพื่อรักษาปัญหาทางจิตใจและร่างกาย อาทิ ความเครียด วิตกกังวล พฤติกรรมติดบุหรี่ หรือการจัดการความเจ็บปวด
- การสะกดจิตตนเอง (Self-Hypnosis): ผู้ฝึกฝนเรียนรู้วิธีสะกดจิตตนเอง เพื่อวัตถุประสงค์เช่น การเพิ่มสมาธิ การผ่อนคลาย หรือการปรับเปลี่ยนนิสัยบางอย่าง
- การสะกดจิตเพื่อการแสดง (Stage Hypnosis): ใช้สำหรับการแสดงเพื่อความบันเทิงบนเวที โดยอาศัยความสมัครใจและแนวโน้มที่จะตอบสนองต่อคำแนะนำของผู้เข้าร่วมแสดงเป็นหลัก
- การสะกดจิตเชิงนิรนัย (Ericksonian Hypnosis): พัฒนาโดย มิลตัน เอช. อีริคสัน (Milton H. Erickson) ใช้ภาษาที่เป็นอุปมา อ้อมค้อม และยืดหยุ่น เพื่อเข้าถึงจิตใต้สำนึก ซึ่งเป็นที่นิยมในวงการบำบัดมาก
- การสะกดจิตย้อนอายุ (Past Life Regression Hypnosis): ใช้คำแนะนำเพื่อให้ผู้รับการบำบัดย้อนกลับไปในความทรงจำในอดีต หรือในบางกรณีอาจเชื่อมโยงกับชีวิตก่อนหน้า ซึ่งเป็นที่ถกเถียงในทางวิทยาศาสตร์
งานวิจัยวิทยาศาสตร์
องค์กรทางการแพทย์และจิตวิทยาระดับโลกหลายแห่ง เช่น สมาคมจิตแพทย์อเมริกัน (American Psychiatric Association) และองค์การอนามัยโลก (WHO) ยอมรับประโยชน์ของการสะกดจิตในการบำบัดโรคบางชนิด โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อใช้ร่วมกับการรักษาอื่น ๆ งานวิจัยพบว่าการสะกดจิตมีประสิทธิภาพในการ:
- ลดความเจ็บปวดทั้งในและหลังการผ่าตัด และในผู้ป่วยโรคเรื้อรัง
- บรรเทาอาการของกลุ่มอาการลำไส้แปรปรวน (IBS)
- ลดความวิตกกังวลและความเครียด
- ช่วยในการเลิกพฤติกรรมติดบุหรี่หรือพฤติกรรมบางอย่าง
กลไกทางสมองที่เกี่ยวข้องกับการสะกดจิตพบว่า มีการเปลี่ยนแปลงในการทำงานของสมองส่วนที่เกี่ยวข้องกับความสนใจ การควบคุม และการรับรู้
ในประเทศไทย มีงานวิจัยเกี่ยวกับการสะกดจิตจากสถาบันต่าง ๆ เช่น คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล และคณะจิตวิทยา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งส่วนใหญ่สนับสนุนการใช้การสะกดจิตเป็นเครื่องมือเสริมในการบำบัด
การประยุกต์ใช้
การสะกดจิตถูกนำมาใช้ในหลายสาขาในประเทศไทย:
- ทางการแพทย์และจิตบำบัด: ใช้ในการควบคุมความเจ็บปวด ลดความกลัวในการทำฟัน บำบัดความเครียดหลังเหตุการณ์ร้ายแรง (PTSD) และรักษาโรคทางจิตเวชบางชนิด
- ด้านกีฬา: นักกีฬาอาจใช้การสะกดจิตเพื่อเพิ่มสมาธิ สร้างความมั่นใจ และปรับปรุงสมรรถภาพการเล่น
- ด้านการศึกษา: ใช้เพื่อเพิ่มทักษะในการเรียนรู้ ความจำ และลดความกังวลในการสอบ
- ด้านธุรกิจและการพัฒนาตนเอง: ใช้ในโปรแกรมฝึกอบรมเพื่อเพิ่มศักยภาพการทำงาน การพูดในที่สาธารณะ และการจัดการความเครียด
- ด้านกระบวนการยุติธรรม: มีการประยุกต์ใช้อย่างระมัดระวังใน การสะกดจิตเพื่อช่วยจำ (Forensic Hypnosis) เพื่อช่วยเหยื่อหรือพยานในการระลึกถึงรายละเอียดของเหตุการณ์
สถานภาพทางกฎหมายในประเทศไทย
ในประเทศไทย การสะกดจิตไม่ถูกจัดเป็นวิชาชีพที่ได้รับการควบคุมโดยกฎหมายเฉพาะ เช่น พระราชบัญญัติวิชาชีพเวชกรรมหรือจิตวิทยาโดยตรง อย่างไรก็ตาม การปฏิบัติการสะกดจิตเพื่อการบำบัดรักษาโรค ควรดำเนินการโดย ผู้ที่มีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพเวชกรรมหรือวิชาชีพจิตวิทยา เท่านั้น ตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง หากบุคคลที่ไม่มีใบอนุญาตดังกล่าวทำการบำบัดรักษาโรคโดยใช้การสะกดจิต อาจมีความผิดตามกฎหมายว่าด้วยการประกอบโรคศิลป์
สำหรับ การสะกดจิตเพื่อการแสดง สามารถดำเนินการได้อย่างอิสระภายใต้กรกฎหมายทั่วไป แต่ผู้แสดงและผู้จัดต้องรับผิดชอบต่อความปลอดภัยและความสมัครใจของผู้เข้าร่วม
ทัศนคติทางวัฒนธรรม
ทัศนคติของสังคมไทยและล้านนาต่อการสะกดจิตมีความหลากหลายและผสมผสาน:
- ด้านวิทยาศาสตร์และแพทย์แผนปัจจุบัน: ยอมรับมากขึ้นในฐานะเครื่องมือทางการแพทย์เสริม แต่ยังต้องการความเข้าใจและงานวิจัยที่มากขึ้น
- ความเชื่อดั้งเดิม: บางส่วนอาจมองว่าการสะกดจิตมีลักษณะใกล้เคียงกับ การทรง หรือ การเข้าทรง ในความเชื่อพื้นเมือง ซึ่งอาจทำให้บางคนรู้สึกเกรงกลัวหรือไม่ไว้วางใจ ในขณะที่บางคนอาจมองว่าเป็นศาสตร์หนึ่งที่เข้าถึงจิตใต้สำนึกได้
- จากสื่อบันเทิง: การแสดงสะกดจิตบนเวทีหรือในรายการโทรทัศน์มีส่วนสร้างภาพลักษณ์ของการสะกดจิตว่าเป็นเรื่องน่าตื่นเต้น หรือสามารถควบคุมจิตใจผู้อื่นได้ ซึ่งอาจไม่ถูกต้องและทำให้เกิดความเข้าใจผิด
- ในพุทธศาสนา: บางท่านอาจเปรียบเทียบภาวะสะกดจิตกับ ภาวะฌาน หรือสมาธิระดับหนึ่ง แต่โดยทั่วไปแล้วจุดมุ่งหมายและวิธีการต่างกันอย่างชัดเจน
ผู้ปฏิบัติการสะกดจิตที่มีชื่อเสียงในประเทศไทย
- นพ. สุวพงศ์ ติลกสกุลชัย: จิตแพทย์ผู้บุกเบิกการสะกดจิตบำบัดในประเทศไทย และเป็นผู้ก่อตั้งชมรมการสะกดจิตบำบัดแห่งประเทศไทย
- นพ. วิธาน ฐานะวุฑโฒ: จิตแพทย์ที่มีชื่อเสียงด้านการสะกดจิตบำบัดและการสะกดจิตย้อนอายุ มีผลงานเขียนและงานวิจัยหลายชิ้น
- ผศ.ดร. นฤมล มงคลสุทธิ์: อาจารย์และนักจิตวิทยาคลินิก ผู้เชี่ยวชาญด้านการสะกดจิตบำบัดและการบำบัดพฤติกรรม認知
- อาจารย์และผู้ฝึกสอนอิสระหลายท่าน ที่ผ่านการรับรองจากสถาบันระหว่างประเทศ และดำเนินการฝึกอบรมการสะกดจิตในประเทศไทย
ดูเพิ่ม
อ้างอิง
แหล่งข้อมูลอื่น
- ชมรมการสะกดจิตบำบัดแห่งประเทศไทย
- หน่วยจิตวิทยาบำบัด โรงพยาบาลหลายแห่งในประเทศไทย
- งานวิจัยเกี่ยวกับการสะกดจิตจากสำนักหอสมุดมหาวิทยาลัยเชียงใหม่