Гипноз
Template:Къэралыгъо статья Гипноз (адыгэбзэкӀэ: Гипноз, е ХьэурыхьэлӀын) — кӀэлъыкӀо щыӀэпсэу, псэукӀэ зэӀухамкӀэ зэрыхъумэ, псэушъхьэ хэхьэн кӀадзэу, зыгорэ зэхэшӀыкӀыгъэу щытхэ кӀэлъыкӀорэ. Ау псэушъхьэ хэхьаным ыужкӀэ, зыгорэ зэхэшӀыкӀыгъэхэм яӀэфагъэкӀэ зэфӀэтхэу, псори псымкӀэ хэхьэныгъэ зэрыӀухьэ психологие кӀэлъыкӀо. Мы кӀэлъыкӀор зэхэшӀыкӀыгъэхэр — сугъэжьакӀэ, зэӀэпыӀэгъу, зэрыхъу кӀэлъыкӀэ, зэӀэфагъэкӀэ кӀадзэныгъэ — зэрызэӀэпыӀэгъу щытхэ. Россияем и адыгэхэм ящыщ, гипнозыр зэрыщыӀэпсэу щӀэныгъэ-психологие кӀэлъыкӀоу, медицинэу, психотерапиеу щыт.
ШӀыпӀэр
Гипнозыр — псэушъхьэ хэхьэныгъэм и сурэтыр зэхэукӀыгъэу, кӀэлъыкӀо зэфӀэтхэм кӀэхьыгъэ кӀадзэри кӀэхьыгъэ зэфэшъхьафхэм яӀэфагъэкӀэ зэфӀэт кӀадзэри щыт. Абым пщӀэ — хьэурыхьэлӀын (псэушъхьэ хэхьэн) — адыгэбзэкӀэ кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэм хэт сурэт. Гипнозым кӀэхьыгъэ кӀадзэр зэфӀэтхэм япсэушъхьэ хэхьэным теухуау, зыгорэ зэхэшӀыкӀыгъэхэм кӀэхьыгъэ кӀадзэри кӀэхьыгъэ зэфэшъхьафхэм яӀэфагъэкӀэ зэфӀэт кӀадзэри щӀэнгъэлъхьэ. А кӀэлъыкӀом и сурэтыр — псэушъхьэ кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэ зэрыӀухьэным, зыгорэ кӀэлъыкӀэхэм яужкӀэ зэфӀэтыхым, псом и кӀэхьыгъэ зэфэшъхьафхэм кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэ зэрыӀухьэным.
Тхыдэр (Лъэпкъыбэр + Дунейпсо)
Гипнозым и тхыдэр кӀэхь мэхъу. ДунейпсомкӀэ, мы кӀэлъыкӀор щыӀэпсэу щытхэри шӀыпӀэ кӀадзэри ары египетхэм, индхэм, грекхэм ящыщ. XVIII-нэ илъэсым, Франсэм Франц Месмер кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэм иӀэ "животный магнетизм" зэӀэпыӀэкӀыгъэмкӀэ, гипнозыр щӀэныгъэ кӀэлъыкӀоу щытакӀэ хъугъэ. XIX-нэ илъэсым Жан-Мартен Шарко, Ипполит Бернхейм, Зигмунд Фрейд зыгорэ щӀэныгъэлӀхэм гипнозым и сурэтыр кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэм кӀэхьагъэх.
Россием и тхыдэмкӀэ, гипнозыр XIX-нэ илъэсым щӀэныгъэ кӀэлъыкӀоу щытакӀэ хъугъэ. ЩӀэныгъэлӀ В. М. Бехтерев психиатриемкӀэ гипнозыр зэрыӀухьэ кӀэхьагъэ, нэӀуасэхэм япсэукӀэ зэфӀэтхэм кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэ зэрыӀухьэным теухуа кӀэхьагъэ. Совет Зэгуэтым и заухэм, гипнозыр медициным ӀэнатӀэу щытакӀэ хъугъэ, психотерапие кӀэлъыкӀоу щыт. Адыгэ лъэпкъым, псэушъхьэ хэхьэныгъэ кӀэлъыкӀэхэр (жъыер хэхьэн, уасэхэр хэхьэн) тхыдэм ирихьэлӀагъу, ау щӀэныгъэ гипнозымрэ ахэмрэ зэхуэчыкӀыкӀэ.
Зэпыщэхэр
Гипнозыр зэпыщэу етӀуанэу щыт:
- Классическэ гипноз — директивэу, кӀэлъыкӀо зэфӀэтым кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэ зэрыӀухьэ. Абым пщӀэ — сугъэжьакӀэ зэфӀэтых, зэӀэпыӀэгъу зэфӀэтых.
- Эриксониан гипноз — Милтон Эриксон и кӀэлъыкӀомкӀэ, индиректэу, кӀэхьыгъэ зэфэшъхьафхэм кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэ зэрыӀухьэ. Адыгэ псалъэ кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэм иӀэт.
- Регрессион гипноз — псом и тхыдэм кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэ зэрыӀухьэ кӀэлъыкӀо. Мы кӀэлъыкӀор Регрессион Гипнозым кӀэхьагъэ.
- Къэрал гипноз (адыгэбзэкӀэ: Нэмыс гипноз) — адыгэ хабзэмкӀэ, псэушъхьэ хэхьэныгъэ кӀэлъыкӀэхэм ящыщ, ау щӀэныгъэ гипнозымрэ зэхуэчыкӀыкӀэ.
ЩӀэныгъэ зэрыӀухьэныгъэр
Россием щӀэныгъэ институтхэм (МГУ, РАН) гипнозым и сурэтыр зэрыӀухьэх. Нейрофизиологие кӀэлъыкӀэхэмкӀэ, гипнозыр кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэм теухуау, псом и кӀэлъыкӀэ лъэныкъуэхэм (ЭЭГ, фМРТ) зэхэшӀыкӀыгъэхэр кӀэхьахэ. ЩӀэныгъэлӀхэм гипнозыр кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэ зэрыӀухьэным, нэӀуасэхэм яӀэфагъэкӀэ зэфӀэтыхым, психосоматическэ нэӀуасэхэм кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэ зэрыӀухьэным теухуа кӀэхьахэ. Ау, гипнозым и кӀэлъыкӀэ лъэныкъуэхэр кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэ зэрыӀухьэным кӀэхьагъэх.
ЗэрыӀухьэныгъэр
Гипнозыр зэрыӀухьэхэу щыт:
- Медицинэ — психотерапием, наркологием, стоматологием (пӀэ кӀадзэным теухуау), нэӀуасэ кӀэхьыгъэ кӀадзэным (хъыджэбз, псориаз).
- Психологие — фобиехэр, стресс, тревожност, депрессие кӀэхьыгъэ кӀадзэным.
- Криминалистикэ — следователхэм кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэ зэрыӀухьэным, ау законмкӀэ зэрыгъэжьапӀэ.
- Спортым — спортсменхэм ямораль, концентрацие кӀэхьыгъэ кӀадзэным.
- Педагогикэ — кӀэлъыкӀо зэфӀэтым кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэ зэрыӀухьэным.
Россияем и закон статусэр
Россием, гипнозыр медицинэ кӀэлъыкӀоу щыт. Федераль закон "Об основах охраны здоровья граждан в Российской Федерации"-мкӀэ, гипнозым кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэ зэрыӀухьэр медицинэ лицензие кӀадзэ щӀэныгъэлӀхэу щаӀэ. Психологие кӀэлъыкӀэхэм, гипнозыр зэрыӀухьэхэу щыт, ау медицинэ диагноз кӀадзэным, нэӀуасэ кӀэхьыгъэ кӀадзэным — психотерапевт, психиатр лицензие кӀадзэ щӀэныгъэлӀу щаӀэ. Криминалистикэм гипнозыр зэрыӀухьэхэу щыт, ау зыгорэ процедурэхэмкӀэ (свидетельхэм, потерпевшэхэм кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэ зэрыӀухьэным) судм и кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэр зэрыгъэжьапӀэ.
Адыгэ республикэхэм (Адыгей, Къэбэрдей-Балъкъэр, Къэрэшей-Черкес) гипнозыр федераль законхэмкӀэ щыт, ау кӀэлъыкӀо зэфӀэтхэм адыгэ псалъэ кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэ зэрыӀухьэхэу щаӀэхэри.
Лъэпкъыбэ зэхэлъыкӀыгъэхэр
Адыгэхэм ящыщ, псэушъхьэ хэхьэныгъэ кӀэлъыкӀэхэр тхыдэм ирихьэлӀагъу. Жъыер хэхьэн, уасэхэр хэхьэн — ахэр псом и кӀэлъыкӀэ лъэныкъуэхэм кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэ зэрыӀухьэ кӀэлъыкӀэхэри. Ау, щӀэныгъэ гипнозымрэ а лъэпкъыбэ кӀэлъыкӀэхэмрэ зэхуэчыкӀыкӀэ. Нэбгырэ мин ӀэнатӀэхэм (хабзэм) псэушъхьэ хэхьэныгъэр зэфӀэтхэм кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэ зэрыӀухьэным теухуау щытакӀэ хъугъэ. Хабзэм иӀэ "псалъэ кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэ" кӀэлъыкӀэр гипнозым и сурэтым хэт.
Россияем и щӀэныгъэлӀ гипнотизэхэр
Россием и тхыдэм щӀэныгъэлӀ гипнотизэ зыгорэхэри кӀэхьагъэх:
- Владимир Михайлович Бехтерев (1857–1927) — невропатолог, психиатр, гипнозым и сурэтыр кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэм кӀэхьагъэ.
- Константин Иванович Платонов (1878–1969) — психотерапевт, гипнозым иӀэ медицинэ зэрыӀухьэныгъэм кӀэхьагъэ.
- Михаил Петрович Кутанин (1894–1978) — гипнозым иӀэ наркологие кӀэхьыгъэ кӀадзэным кӀэхьагъэ.
- Андрей Владимирович Гнездилов (зэрыщыӀэпсэу) — психотерапевт, эриксониан гипнозым кӀэхьыгъэ кӀадзэныгъэ зэрыӀухьэ.
Адыгэ республикэхэм, психотерапевтхэм, психологхэм гипнозыр зэрыӀухьэхэу щаӀэхэри, ау лъэпкъ кӀэухыгъэхэм кӀэхьагъэ кӀэлъыкӀоу щаӀэх.