Hipnoz
Hipnoz (ya zi Hipnoza), psikolojik u proseso ke tede şexsi, terapeut ya zi hipnoterapist ra gırewtışê vengi u tekniki rê gore, halê konsantrasyonê zaf berzi, fokusê taybeti u hipersugestibiliti de maneno. No hal, terapi, psikolojik raştkerdış, tıbbi destek u performans arttırış de guriyeno.
Teşrifat
Hipnoz, halê veciyayışê psikolojiko ke tede merdım şuuri xo sero kontrol gênê, lakin şexsê binan ra rehberiye qebul keno. No proses de, hipnoterapist, qandê ke şexs bıkero halê transi, cı rê vengê xo ra u ifadeyê cısmêni ra guriyeno. Halê hipnotiki de, merdım şuuri xo de zaf berz fokus keno u teklifan (sugestiyan) ra zafêr gırewtış aseno. Hipnoz, raverşiyayışê xırabi, fobi, ağrı, stres u hewlê taybetanê psikolojikan de, terapiya tımari de, weşiya psikolojike de guriyeno.
Tarix
Hipnozê moderni, serra 18ıne de, hekimê Awıstıryayıcı Franz Mesmeri ra veciyo. Mesmer, teoriya "manyetizmê heyvani" vıraşto, lakin zanayışê cı zanayışê moderni ra cıya bi. Serra 19ıne de, hekimê Britanyayıcı James Braid, ıstılahê "hipnoz" (Yunanki ra hypnos, xew) vıraşto u prosesê psikolojik u fizyolocik sero gırewtışê ilmi kerd.
Tarixê hipnozi de, Milton H. Erickson zaf muhimo. Erickson, hipnozê modern u strategiyanê terapiya qısekerdışi vıraşto. Terapiya Ericksonian, dınya de u Tırkiya de zaf mıhemmo.
Tırkiya de, hipnoz sero ilmi u kliniki gırewtış, serra 20ıne de dest pêkerdo. İstanbul Üniversitesi u Ankara Üniversitesi de, psikiyatri u psikolociye boluman de, hipnoz sero tetqiqati vıraziyay. Türkiye Psikiyatri Derneği u Türkiye Psikologlar Derneği, hipnozê kliniki sero seminer u konferansi danê.
Babeti
Hipnozi de babetê cıwiyayışi estê:
- Hipnoza Klasik (Direktif): No babet de, hipnoterapist, qandê ke şexs bıkero halê transi, direktif dano u komutê aşkari dano.
- Hipnoza Ericksonian: No babet de, metafor, hekayet u qıseyê dolayımi guriyenê. Merdım xoseriya xo rameno, lakin teklifanê terapisti gênê.
- Hipnoza Regresyon: No babet de, şexs, hetê terapisti ra rehberiye beno, raverşiyayışanê xoyo verên sero geyreno, inan sero fahm kerdo u çare vêneno. Hipnoza Regresyon sero zafêdetay melumat estê.
- Hipnoza Otogenik (Xo-hipnoz): Şexs, xo rê hipnoz keno. No babet, stres ra xılas biyayış u rahatbiyayışi rê guriyeno.
- Hipnoza Kognitif-Davranışçı: Terapiya Kognitif-Davranışçı (CBT) u hipnoz, yewbiyayış de guriyenê. No babet, fikirê xırab u davranışanê nêweşan vuriyeno.
Tetqiqatê İlmi
Zanayışê moderni, hipnozi sero tetqiqatê zafıni keno. MRI (Manyetik Rezonans Gırewtış) u tetqiqatê beyini, nışan kenê ke, halê hipnotiki de, beyn de aktiviteyê taybeti vuriyenê. Weqeyê ağrı, stres u hewlanê psikolojikan de, hipnozê kliniki, çareyê tesdiq biyay u tesırkero.
Tırkiya de, TÜBİTAK desteg dano u zanayışê psikolociye, psikiyatri u norolociye de, hipnoz sero procey ilmi vıraziyenê. İstanbul Tıp Fakültesi u Hacettepe Üniversitesi de, ağrıê kroniki u psikoonkolociye de, hipnoz sero tetqiqati vıraziyay.
Bikaranayışi
Hipnoz, zaf dêri de guriyeno:
- Psikoterapi: Fobi, stresê post-travmatik (PTSD), hewl, depresyon, raverşiyayışê xırabi u adetê nêweşanê xırabi de.
- Tıb: Kontrolê ağri (kronik ağrı, diş hekimiyi, ameliyati), dermatolociye, gastroenterolociye de.
- Diş Hekimiyi: Kontrolê ağri, fobiyê diş hekimi, kontrolê refleksan de.
- Spor u Performans: Performansê sporci u hunermendan arttırış, konsantrasyon arttırış de.
- Terapiya Qısekerdışi: Sigara ra tepıştış, gıranbiyayış, terapiya davranışi de.
Statuyê Qanuni Tırkiya de
Tırkiya de, hipnoz, zagon ra gore, terapiya tımari u psikoterapi miyan de ca gêno. Hipnoz kerdış rê izınê taybet lazımo. Türk Tabipleri Birliği (TTB) u Türk Psikologlar Derneği, hipnozê kliniki rê izın danê, lakin inan rê kursê taybeti, egitim u sertifikay lazımo.
Hekim, psikolog ya zi psikiyatrist nêbo, hipnoz kerdış, qanunen meşru nêvêniyeno. Sağlık Bakanlığı, terapiya alternatif u tamamlayıci miyan de hipnozi qebul keno, lakin kontrolê do sıxı esto. Merdımê ke hipnoz kenê, gani diploma u sertifikay inan est bo.
Hesıyayışê Kulturi
Tırkiya de, hipnoz sero fikri, kulturi ra gore vuriyeno. Tayê merdıman rê, hipnoz, halê mistik, bırr u nêfahmiyeno. Medya (programê TVyi, filmi) de, hipnoz, herayışê taybeti u kontrolê şexsan rê guriyeno, no zi fahmê xırabi dano.
Lakin, serra 2000ıne ra dıme, terapiya psikolocike de hipnoz, zafêr qebul biyo. Şari, stres, fobi u ağrı rê çareyê hipnoterapi sero zanayışê xo ardo cor. İstanbul, Ankara, İzmir u metropolan de, merkezê hipnoterapi u psikoterapi zafêri vıraziyay.
Hipnoterapistê Zeydi Tırkiya ra
Tırkiya de, hipnoz u hipnoterapi sero xebatkerdoğê zeydi estê:
- Prof. Dr. Özcan Köknel: Psikiyatrist u nuştekaro ke, hipnoz sero zaf kitabi nuşto, medya de program kerd.
- Dr. Türker Özkan: Hekim u hipnoterapisto, hipnozê kliniki sero xebat keno, zaf seminer dano.
- Uzm. Psk. Ahmet Koyuncu: Psikolog u hipnoterapisto, terapiya Ericksonian u hipnozê regresyoni sero xebat keno.
- Doç. Dr. Cem Keçe: Psikiyatrist u hipnoterapisto, hipnoz u seksolociye sero tetqiqat keno, zafêdetay kitabi esto.