Гипноз
Гипноз (гьам гипнотерапия яни гипнотизм лагьайни) — агалкьундин ва агъуз хьунин психологиядин техника я, амма вичин кӀвалахдиз килигна тамам чӀехи фокуслу психикадин хьунин процесс я. Гипноздин кӀвалахди кьилдин агалкьундин ва агъуз хьунин кӀвалахдиз килигна, адан кӀандай психикадин ва физиологиядин жуьреба-жуьре функцияйриз таъсир гун мумкин я. Гипноздиз килигна, инсан кӀандай агъуз хьунин арадал гъанвай чкадал, гипнологдиз кӀвалахзавайбурун кӀандай психологиядин ва физиологиядин жуьреба-жуьре функцияяр контролдалди тухуз жеда.
ТӀвар-мана
Гипноз тӀвар грек чӀалалай атанвайди я, «гипнос» — «кьуьл» мана гузвай чӀал. Амма гипноз кьуьл хьун туш, адан кӀвалахдин механика кьуьл хьунин процессдикай пара гзаф тафаватлу я. Гипноздин кӀвалахдиз килигна, инсандин психикадин кӀвалахдин жуьреба-жуьре дережаяр арадал гъанвайбуру кӀандай агъуз хьунин арадал гъанвай чкадал, гипнологдиз кӀвалахзавайбурун кӀандай психологиядин ва физиологиядин жуьреба-жуьре функцияяр контролдалди тухуз жеда. Гипноздин кӀвалахдиз килигна, инсан кӀандай агъуз хьунин арадал гъанвай чкадал, гипнологдиз кӀвалахзавайбурун кӀандай психологиядин ва физиологиядин жуьреба-жуьре функцияяр контролдалди тухуз жеда.
Тарих
Дуьньядин тарихда гипноздин кӀвалахдин жуьреба-жуьре формаяр авай. Адан кӀвалахдин жуьреба-жуьре формаяр авай, абурукай виридалайни чӀехибур — Месмердин теория (живот магнетизм), Нанси школа ва Сальпетриер школа я. Гипноздин кӀвалахдин жуьреба-жуьре формаяр авай, абурукай виридалайни чӀехибур — Месмердин теория (живот магнетизм), Нанси школа ва Сальпетриер школа я.
Къавкъазда, гьакӀни Дагъустанда ва Азербайжанда, гипноздин кӀвалахдин тарих гзаф дегь заманарилай эгечӀзава. Къавкъаздин халкьарин дегь заманадин кӀвалахра, шаирвилин ва дини ритуалрин кӀвалахра гипноздин кӀвалахдин жуьреба-жуьре элементар авай. Мисал патал, лезги ва табасаран халкьарин шаирвилин кӀвалахра, «дедедин кӀвалах» лагьай техника авай, ам гипноздикай гзаф тафаватлу туш. Азербайжандин дегь заманадин кӀвалахра, «фал бициг» ва «шефалилик» лагьай техникаяр авай, абуру гипноздин кӀвалахдикай гзаф тафаватлу туш.
19-лагьай виш йисан эхирда, Россиядин империядин чкайра, гьакӀни Дагъустанда ва Азербайжанда гипноздин кӀвалахдиз килигна илимдин кӀвалах эгечӀна. Адан кӀвалахдиз килигна, илимдин кӀвалах эгечӀнайбур — Владимир Бехтерев ва Иван Павлов я. Бехтеревди гипноздиз килигна илимдин кӀвалах эгечӀна, адан кӀвалахдиз килигна гипноздин кӀвалахдин жуьреба-жуьре аспектар ахъайна.
Жуьреяр
Гипноздин кӀвалахдин жуьреба-жуьре жуьреяр ава:
- Классик гипноз — ам гипноздин кӀвалахдин виридалайни дегь жуьре я, адан кӀвалахдиз килигна гипнологдиз кӀвалахзавайбурун кӀандай агъуз хьунин арадал гъанвай чкадал, гипнологдиз кӀвалахзавайбурун кӀандай психологиядин ва физиологиядин жуьреба-жуьре функцияяр контролдалди тухуз жеда.
- Эриксон гипноз — ам гипноздин кӀвалахдин виридалайни цӀийи жуьре я, адан кӀвалахдиз килигна гипнологдиз кӀвалахзавайбурун кӀандай агъуз хьунин арадал гъанвай чкадал, гипнологдиз кӀвалахзавайбурун кӀандай психологиядин ва физиологиядин жуьреба-жуьре функцияяр контролдалди тухуз жеда. Ам Милтон Эриксонди туькӀуьрнай.
- Регрессион гипноз — ам гипноздин кӀвалахдин жуьре я, адан кӀвалахдиз килигна гипнологдиз кӀвалахзавайбурун кӀандай агъуз хьунин арадал гъанвай чкадал, гипнологдиз кӀвалахзавайбурун кӀандай психологиядин ва физиологиядин жуьреба-жуьре функцияяр контролдалди тухуз жеда. Адан кӀвалахдиз килигна, инсандин дегь заманадин кӀвалахра кӀандай агъуз хьунин арадал гъанвай чкадал, гипнологдиз кӀвалахзавайбурун кӀандай психологиядин ва физиологиядин жуьреба-жуьре функцияяр контролдалди тухуз жеда. Мумкин я Регрессион гипноз статьядиз килигна.
Илимдин кӀвалахар
Гипноздин кӀвалахдиз килигна илимдин кӀвалахар гзаф йисара эгечӀна. Адан кӀвалахдиз килигна илимдин кӀвалахар эгечӀнайбур — Владимир Бехтерев, Иван Павлов, Зигмунд Фрейд я. Гипноздин кӀвалахдиз килигна илимдин кӀвалахар эгечӀнайбурукай виридалайни чӀехибур — Бехтерев ва Павлов я. Бехтеревди гипноздиз килигна илимдин кӀвалах эгечӀна, адан кӀвалахдиз килигна гипноздин кӀвалахдин жуьреба-жуьре аспектар ахъайна.
ЦӀийи заманадин илимдин кӀвалахра, гипноздин кӀвалахдиз килигна нейроилмдин кӀвалахар эгечӀна. Абурукай виридалайни чӀехибур — функционал магнитно-резонансдин томография (фМРТ) ва позитрон-эмиссион томография (ПЭТ) я. Илимдин кӀвалахра гипноздин кӀвалахдиз килигна, инсандин кӀандай агъуз хьунин арадал гъанвай чкадал, гипнологдиз кӀвалахзавайбурун кӀандай психологиядин ва физиологиядин жуьреба-жуьре функцияяр контролдалди тухуз жеда.
КӀвалахдин мумкинар
Гипноздин кӀвалахдиз килигна жуьреба-жуьре кӀвалахдин мумкинар ава:
- Медицина — гипноздин кӀвалахдиз килигна медицинадин кӀвалахра кӀандай агъуз хьунин арадал гъанвай чкадал, гипнологдиз кӀвалахзавайбурун кӀандай психологиядин ва физиологиядин жуьреба-жуьре функцияяр контролдалди тухуз жеда. Мисал патал, кӀаник авунин кӀвалахра, депрессиядин кӀвалахра, фобиядин кӀвалахра.
- Психология — гипноздин кӀвалахдиз килигна психологиядин кӀвалахра кӀандай агъуз хьунин арадал гъанвай чкадал, гипнологдиз кӀвалахзавайбурун кӀандай психологиядин ва физиологиядин жуьреба-жуьре функцияяр контролдалди тухуз жеда. Мисал патал, психотерапиядин кӀвалахра, консультациядин кӀвалахра.
- Спорт — гипноздин кӀвалахдиз килигна спортдин кӀвалахра кӀандай агъуз хьунин арадал гъанвай чкадал, гипнологдиз кӀвалахзавайбурун кӀандай психологиядин ва физиологиядин жуьреба-жуьре функцияяр контролдалди тухуз жеда. Мисал патал, спортсменрин кӀвалахра, мотивациядин кӀвалахра.
- Бизнес — гипноздин кӀвалахдиз килигна бизнесдин кӀвалахра кӀандай агъуз хьунин арадал гъанвай чкадал, гипнологдиз кӀвалахзавайбурун кӀандай психологиядин ва физиологиядин жуьреба-жуьре функцияяр контролдалди тухуз жеда. Мисал патал, менеджментдин кӀвалахра, переговорардин кӀвалахра.
Россия (Дагъустан) ва Азербайжанда кӀвалахдин статус
Россиядин Федерацияда гипноздин кӀвалахдиз килигна медицинадин кӀвалах эркин я, амма адан кӀвалахдиз килигна медицинадин кӀвалах эркин я. Гипноздин кӀвалахдиз килигна медицинадин кӀвалах эркин я, амма адан кӀвалахдиз килигна медицинадин кӀвалах эркин я. Дагъустан Республикада гипноздин кӀвалахдиз килигна медицинадин кӀвалах эркин я, амма адан кӀвалахдиз килигна медицинадин кӀвалах эркин я. Дагъустанда гипноздин кӀвалахдиз килигна медицинадин кӀвалах эркин я, амма адан кӀвалахдиз килигна медицинадин кӀвалах эркин я.
Азербайжан Республикада гипноздин кӀвалахдиз килигна медицинадин кӀвалах эркин я, амма адан кӀвалахдиз килигна медицинадин кӀвалах эркин я. Гипноздин кӀвалахдиз килигна медицинадин кӀвалах эркин я, амма адан кӀвалахдиз килигна медицинадин кӀвалах эркин я. Азербайжанда гипноздин кӀвалахдиз килигна медицинадин кӀвалах эркин я, амма адан кӀвалахдиз килигна медицинадин кӀвалах эркин я.
Маданиятдин кьилеяр
Къавкъаздин халкьарин, гьакӀни лезги ва азербайжан халкьарин маданиятра гипноздин кӀвалахдиз килигна жуьреба-жуьре кьилеяр ава. Дегь заманадин кӀвалахра, гипноздин кӀвалахдиз килигна дини ритуалрин кӀвалахра кӀандай агъуз хьунин арадал гъанвай чкадал, гипнологдиз кӀвалахзавайбурун кӀандай психологиядин ва физиологиядин жуьреба-жуьре функцияяр контролдалди тухуз жеда.
Лезги халкьарин маданиятра, «дедедин кӀвалах» лагьай техника авай, ам гипноздикай гзаф тафаватлу туш. Азербайжандин маданиятра, «фал бициг» ва «шефалилик» лагьай техникаяр авай, абуру гипноздин кӀвалахдикай гзаф тафаватлу туш.
ЦӀийи заманадин кӀвалахра, гипноздин кӀвалахдиз килигна маданиятдин кӀвалахра кӀандай агъуз хьунин арадал гъанвай чкадал, гипнологдиз кӀвалахзавайбурун кӀандай психологиядин ва физиологиядин жуьреба-жуьре функцияяр контролдалди тухуз жеда.
ЧӀехи кӀвалахзавайбур Россия (Дагъустан), Азербайжандай
- Магомед Алиев (Магьачкъала) — Дагъустандин виридалайни чӀехи гипнологрикай сад, психотерапевт. Адан кӀвалахдиз килигна гипноздин кӀвалахдин жуьреба-жуьре аспектар ахъайна.
- Эльмира Гаджыева (Баку) — Азербайжандин виридалайни чӀехи гипнологрикай сад, клиникадин психолог. Адан кӀвалахдиз килигна гипноздин кӀвалахдин жуьреба-жуьре аспектар ахъайна.
- Рашид Исмаилов (Дербент) — лезги гипнолог, психотерапевт. Адан кӀвалахдиз килигна гипноздин кӀвалахдин жуьреба-жуьре аспектар ахъайна, гьакӀни лезги чӀалал кӀвалахар тухузва.
- Айтан Алиева (ГъанцӀах) — азербайжан гипнолог, психолог. Адан кӀвалахдиз килигна гипноздин кӀвалахдин жуьреба-жуьре аспектар ахъайна, гьакӀни азербайжан чӀалал кӀвалахар тухузва.