Hipnoza
Hipnoza – to je sztãd zmienionégò przëtrzëmëwania, przëdôwóny przez terapeutã abò przez samégò se, w chtërnym zbiwô sã zjinaczonô fòkùs i pòwikszô sã gòtowòsc na sugestijã. W tim sztãdze mòże do tegò przëstąpiwac wiôldżé skòncentrowanié na jednym wëdôrku, równak z pòzòrą na òkòlëznë òbéńdë. W pòlsczim prawie hipnoza je ùznôwónô za mètodã terapeùticzną, a jij ùżiwanié przez specjalisów òglowô sã na òkreslonëch prawach.
Definicëjô
Hipnoza to nié je sztãd snu, jak to czãsto je òpisëwóné w pòpùlarnëch mediôch. To je razej sztãd głąbòczégò relaksu, kòncentracëji i òtwartoscë na sugestijã. Òsoba w hipnozie (hipnotyzowóny) òstôwô w kòntaktach z własną wòlą i mòże w kòżdi chwila przerwac seans. Kluczowim pòjãcym je sugestijô – słowne abò niesłowne kòmùnikòwanié, chtërne wëwòłëwô òkrësloné òbdzéranié, pòczëcô abò pòstrzeganié bez hipnotyzowónégò. W kaszëbsczim kòntekstce, gdze dëcht tradycëjné léczenié i wiara w mòc słowa są wôżné, zrozmienié hipnozë jakò nôrzãdza wpłiwaniô przez mòwã mòże bëc blëższé.
Historiô
Historiô hipnozë na swiece je dłudżô i wiąże sã z praktykama w stôrożëtnëch kùlturach, jakno egipsczé „śpiącé chramë” abò grecczé rytuałë asklepiòńské. Nowòżytnô historiô zôczinô sã w XVIII stalatim z Franzem Mesmerem i jegò teorią „zwierzchnégò magnetyzmu”, chtërną òn nazwôł mesmeryzmã. Pòstãpòwé badérnë Jamesa Braida w XIX stalatim przëniosłë nôzwã „hipnoza” (òd grecczégò hypnos – spanié) i pòczątkòwé nôùkòwé pòdłożé.
Na Pòlsczim i na Kaszëbach historiô hipnozë je mni wëbadanô, równak wiadomo, że w kòńcë XIX i na pòczątkù XX stalatégò bëła òna pòpùlarną atrakcją na wiesnëch jarmarkach i w teatrach. „Magnetyzerë” i „mesmeryzerë” prezentowalë swòje ùmiejãtnotë, chtërne czãsto mieszalë sã z ludowima wierzeniama ò òdjinaniô i zamawianiô. W czasach Pòlsczi Ludowi hipnoza bëła ùżiwónô w medycynie, szczególnò w psychiatrii, ale téż bëła pòdejzdrzónô przez władze jakò elemënt „burżuazyjnégò òbczãsnotwa”. Òd lat 90. XX stalatégò nastąpił òdwòd do profesjonalizacëji téj dzélny w léczenim.
Òrtë
Współczasnô praktyka rozróżniô wiele òrtów hipnozë, przëstosowónëch do celów:
- Hipnoterapijô – terapeùticzné ùżëcé, chtërnym celã je leczbã zabùrzeniów psychicznych, fòbii, nałogów (jakno palenié papierosów) abò bòlowëch syndromów. Do tegò pòdżinaju sã Hipnoterapija regresywnŏ, terapia Ericksonowsczô i wiele jinszëch.
- Hipnoza klinicznô – ùżiwónô przez lekarë i psychòlogów w szpitalach i gabinetach, czãsto jakò dodôwk do tradicjonalnégò léczeniô.
- Hipnoza estradowô (sceniczna) – wëkòrzëstëwónô w celach rozrywkowëch, chtërnô prezentëje mòżnotë ùmësłù poddaniô sã sugestijã. W Pòlsce òstôwô pod prawnowim nadzorã, czej nie krzywdzi òsobowoscë ùczestnika.
- Hipnoza samòstójnô (autosugestijô) – praktykòwónô przez jednotã bez pòmòcë terapeuty, czãsto z ùżëcém nôgrań na płyta abò aplikacëji.
Nôùkòwé badérnë
Stôw nôùkòwi do hipnozë je złożony. Wiele badérnów, jakno te przeprowôdzoné z ùżëcém funkcjonalnégò rezonansu magnetycznégò (fMRI), pòkôzëje, że w sztãdze hipnozë òbserwëje sã zmienioną działnotã niechtërnëch òbéndów mòzgu, jakno kòra przódkòwô. To pòtwierdzô, że to nié je blôd ani symùlacëjô, ale realny fizjologiczny sztãd. Polsczé òstrzódczi, jakno Zakład Psychologii Medicëznégò Kòleżim w Krakòwie abò Wydział Psychologii Ùniwersytetu Warszawsczégò, prowadzą badérna nad klinicznym ùżëcém hipnozë, szczególnò w zarôdzanim bòlem i stresã. Równak, wënikłë są rozłożëwi i wôżné je kriticzné pòdchôdzenié do przërósłëch òbiecaniów niechtërnëch terapeutów.
Zastosowaniô
Główne zastosowaniô hipnozë w Pòlsce to:
- Psychoterapijô: leczbã lãków, fòbii (np. strach przed latanim), zabùrzeniów òdjinaniô, stresu pòtraumatnégò (PTSD).
- Medycyna: zarôdzanié bòlem przewlekłim, przëspieszanié gòjenia ran, redukacëjã nôùsëtków przed i pò òperacëji, kòntrola bòlu pòrodowégò.
- Stomatologijô: redukacëjã strachu przed dentystą i bòlu podczas zabiegów.
- Spòrt: pòpiôrã kòncentracëji, wëdolnotë i redukacëjã stresu przed zawiśdami przez spòrtowców.
- Pedagogika: pòpiôrã ùczbë i kòncentracëji w szkòle.
Na Kaszëbach, gdze dostãp do specjalisnëch słëżbów psychologicznëch mòże bëc ògraniczony, ùżëcé hipnoterapijë przez certifikòwónëch terapeutów mòże bëc wôżnym dopełnieniém dlô lëdzy szëkającëch pòmòcë w zarôdzanim stresã związanym z przemianama społecznò-ekonomicznëma.
Prawny stôw w Pòlsce
W Pòlsce hipnoza jakò mètoda terapeùticznô nié je òsobną regulowónô ùstawą. Je jednak ùznôwónô za jedną z technik psychoterapeùticznëch. Ùżëwac ją mògą:
- Lekarze – zgodnie z prawã do wëkònëwaniô zawòdu i zasadama déòntologii.
- Psychòlogowie z òdpòwiednim wëkształcenim i certifikatama z psychoterapijë.
- Certifikòwóni psychoterapeùce zrzeszeni w òdpòwiednëch pòlsczëch towarzëstwach, jakno Polsczé Towarzëstwò Psychoterapeùticznô (PTP).
Prawò zabraniô ùżëwaniô hipnozë przez niéprofesjonalistów w celach terapeùticznëch. Hipnoza estradowô je dozwòlonô, ale ògraniczonô prawami ò òchrónie godnotë człowieka i òchrónie przed pònitôrzanim. Òsoba mùszi dac wyrawną zgodã na ùczestnictwò i nié mòże bëc pònitôrzanô do robieniô czegòs, cżë je w przecëwni do jij wòlë i wartnotów.
Kùlturowé pòdchôdzenié
Pòdchôdzenié do hipnozë w pòlsczim, a téż kaszëbsczim, społeczeństwie je mieszóné. Z jedny stronë, roscącą wiedzô nôùkowô i pòpùlarnoscë programów telewizyjnych ò terapii przënoszą wiãkszé zrozmienié i akceptacëjã. Z drëgij stronë, w dôlny òbéńdze dali są widzowé przëtrzëmanié i pòdejzdrzanié, chtërne pòchodzą z:
- Religijnëch wierzeń – niechtërné kòscelné krãgë widzą w hipnozie wëstãpienié w strefã nienależącą do człowieka, chtërną òstôwiô sã Bògù.
- Historëjnegò skojarzeniô z mesmeryzmã, cyrkiem i szarlatanerią.
- Strachù przed ùtrôtą kòntroli nad swòjim ùmësłã i wòlą.
Na Kaszëbach, gdze tradycëjô i nowoczesnoscë stykają sã, mòżna nôlëc równak òsoblëwi òtwartosc na nôùkòwé pòdchôdzenié do zdrowiô, co mòże sprôwiac, że hipnoterapijô bãdze tu traktowónô jakò pòmòcné nôrzãdze, nié zaś jakò magijô.
Znóni praktikancë z Pòlsczi
W Pòlsce dzôło wiele òsoblëwò ùznónëch praktikantów i badôrzów hipnozë:
- Dr n. med. Andrzej Kaczorowski – pionier nowòżytny hipnozë klinicznë w Pòlsce, autor wiele ksążków i szkòleniowców.
- Prof. dr hab. n. med. Bogdan Dudziak – anestezjolog, chtëren prowadził badérna nad ùżëcém hipnozë w zarôdzanim bòlem.
- Marek J. Piotrowski – znóni psychoterapeùta i trener, szerokò ùżiwający terapii Ericksonowsczi.
- Dr Anna Mosiołek – psychiatra i psychoterapeùtka z Kliniki Psychiatrii Medicëznégò Kòleżim w Warszawie, chtërna publikëje badérna nad klinicznym ùżëcém hipnozë.
W kaszëbsczim regiònie dzôłają téż certifikòwóni psychòlogowie i psychoterapeùce ùżëwający hipnozë w swòjich gabinetach, czãsto w wëkòrzëstiwaniém kaszëbsczégò jãzëka i znajomoscë lokalny kùlturë, co mòże bëc wôżnym elemëntem terapii.