રીગ્રેશન હિપ્નોસિસ
રીગ્રેશન હિપ્નોસિસ (પાસ્ટ લાઈફ રીગ્રેશન)
રીગ્રેશન હિપ્નોસિસ એ હિપ્નોસિસની એક પદ્ધતિ છે જેમાં વ્યક્તિને ગહન શાંત અવસ્થામાં લઈ જઈને તેના ભૂતકાળના અનુભવો, યાદો અથવા સંભવિત પૂર્વજન્મોની યાદો તરફ "પાછળ લઈ જવામાં" આવે છે. આ પ્રક્રિયાને પાસ્ટ લાઈફ રીગ્રેશન થેરાપી (PLRT) અથવા પૂર્વજન્મ સંચરણ પણ કહેવાય છે. આનો ઉપયોગ માનસિક-ભાવનાત્મક સમસ્યાઓના મૂળની શોધ, જિજ્ઞાસા પૂર્તિ અથવા આધ્યાત્મિક શોધ માટે થાય છે. ભારતમાં, જ્યાં પુનર્જન્મની સંકલ્પના ધર્મ અને સંસ્કૃતિમાં ઊંડી રૂઢ થયેલી છે, ત્યાં આ વિષય પ્રત્યેનો રસ વિશેષ છે.
વ્યાખ્યા
રીગ્રેશન હિપ્નોસિસ એ એક ચેતનાત્મક સ્થિતિ છે જેમાં વ્યક્તિ સામાન્ય ચેતના કરતાં વધુ શાંત, ધ્યાન કેન્દ્રિત અને સૂચનગ્રાહી બને છે. આ અવસ્થામાં, હિપ્નોટિસ્ટ વ્યક્તિને તેના વર્તમાન જીવનની શરૂઆતની ઘટનાઓ, બાળપણ અથવા તેનાથી પણ પહેલાંના સમય તરફ માર્ગદર્શન આપે છે. પાસ્ટ લાઈફ રીગ્રેશનમાં તો વ્યક્તિ એવા અનુભવો અને વિગતો વર્ણવે છે જે તેના વર્તમાન જીવનકાળથી પહેલાંના, એક અલગ વ્યક્તિ તરીકેના જીવન સાથે સંબંધિત હોય છે. આ અનુભવો ઘણી વાર અત્યંત વિસ્તૃત અને ભાવનાત્મક રીતે પ્રબળ હોય છે.
ઇતિહાસ
આધુનિક રીગ્રેશન હિપ્નોસિસનો ઇતિહાસ ૨૦મી સદીના મધ્યથી શરૂ થાય છે.
મોરી બર્નસ્ટાઇન (૧૯૫૬) નામના એક અમેરિકન વ્યવસાયીએ ધ સર્ચ ફોર બ્રાઈડી મર્ફી' નામક પુસ્તક લખ્યું, જેમાં એક સામાન્ય ગૃહિણી "રૂથ સિમન્સ" (સ્ટેજ નામ 'બ્રાઈડી મર્ફી') ને હિપ્નોસિસ દ્વારા ૧૯મી સદીના આયર્લેન્ડના જીવનમાં પાછળ લઈ જવામાં આવી હતી. આ પુસ્તકે પશ્ચિમી દુનિયામાં પાસ્ટ લાઈફ રીગ્રેશનની વિભાવના પ્રચલિત કરી.
ડૉ. બ્રાઈડ વાઇસ, એક અમેરિકન મનોચિકિત્સક, તેમની કેથરીન નામની રોગી સાથેના અનુભવોથી પ્રભાવિત થયા, જેમણે હિપ્નોસિસ હેઠળ અનેક પૂર્વજન્મોનું વર્ણન કર્યું અને તેના દ્વારા તેની ઘણી શારીરિક અને માનસિક સમસ્યાઓ ઓછી થઈ. તેમણે મેની માસ્ટર્સ, મેની લાઈવ્સ (૧૯૮૮) જેવા પુસ્તકો લખીને આ વિષયને વૈજ્ઞાનિક અને ચિકિત્સક પદ્ધતિસરનું સ્વરૂપ આપ્યું.
ડૉ. માઈકલ ન્યૂટન એ લાઈફ બિટવીન લાઈવ્સ (LBL) રીગ્રેશનની પદ્ધતિ વિકસાવી, જેમાં વ્યક્તિને મૃત્યુ પછીના અનુભવો અને આત્માના જગતમાં પુનઃપ્રવેશના અનુભવો તરફ લઈ જવામાં આવે છે. તેમનું કાર્ય આધ્યાત્મિક દ્રષ્ટિકોણથી સમૃદ્ધ છે.
ડોલોરેસ કેનન એ પણ આ ક્ષેત્રે ઘણું કામ કર્યું છે, જેમાં ક્વોન્ટમ હિપ્નોસિસ અને એક્ટ્રાટેરેસ્ટ્રિયલ પૂર્વજન્મોના વિચારોનો સમાવેશ થાય છે. તેમનું કાર્ય વધુ આધ્યાત્મિક અને દાર્શનિક છે.
પદ્ધતિશાસ્ત્ર
રીગ્રેશન હિપ્નોસિસની પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે નીચેના તબક્કાઓમાં થાય છે:
- પૂર્વ-સંવાદ: હિપ્નોટિસ્ટ રોગીની સમસ્યાઓ, ઇતિહાસ અને ધારણાઓ સમજે છે.
- આરામ અને શાંતિ: વ્યક્તિને આરામદાયક સ્થિતિમાં બેસાડવામાં અથવા લેટાડવામાં આવે છે. શ્વાસ અને શરીરને શાંત કરવા માટે માર્ગદર્શન આપવામાં આવે છે.
- પ્રેરણા: હિપ્નોટિસ્ટ ધીમે ધીમે, શાંત અવાજમાં વિશિષ્ટ સૂચનો આપીને વ્યક્તિને હિપ્નોટિક ટ્રાન્સની ગહન અવસ્થામાં લઈ જાય છે.
- સંચરણ: વ્યક્તિને સમયમાં પાછળ, ચોક્કસ ઘટના અથવા જન્મથી પહેલાંના સમય તરફ લઈ જવામાં આવે છે. હિપ્નોટિસ્ટ પ્રશ્નો પૂછે છે અને વ્યક્તિ તે સમયના દૃશ્યો, ધ્વનિઓ, ભાવનાઓ અને શારીરિક સંવેદનાઓનું વર્ણન કરે છે.
- અનુભવનું વિશ્લેષણ: અનુભવ પૂરો થયા બાદ, હિપ્નોટિસ્ટ તે અનુભવ અને વર્તમાન જીવન વચ્ચેનું કડી શોધવામાં મદદ કરે છે.
- પોસ્ટ-સંવાદ: ટ્રાન્સમાંથી બહાર આવ્યા બાદ, અનુભવ પર ચર્ચા થાય છે અને તેનો અર્થ સમજાવવામાં આવે છે.
પ્રકારો
રીગ્રેશન હિપ્નોસિસના મુખ્ય ત્રણ પ્રકાર છે:
એજ રીગ્રેશન: આમાં વ્યક્તિને તેના વર્તમાન જીવનના પહેલાના તબક્કાઓ, જેમ કે કિશોરાવસ્થા, બાળપણ અથવા શિશુ અવસ્થા તરફ લઈ જવામાં આવે છે. આનો ઉપયોગ ભૂલી ગયેલી યાદોને પુનઃપ્રાપ્ત કરવા અથવા બાળપણની આઘાતકારક ઘટનાઓને સંબોધવા માટે થઈ શકે છે.
પાસ્ટ લાઈફ રીગ્રેશન (PLR): આ સૌથી વધુ જાણીતો પ્રકાર છે, જેમાં વ્યક્તિ એવા અનુભવો વર્ણવે છે જે વર્તમાન શરીર અને જીવનકાળથી પહેલાંના હોય છે. વ્યક્તિ જુદા નામ, સ્થળ, સમય અને પરિસ્થિતિઓનું વર્ણન કરે છે.
લાઈફ બિટવીન લાઈવ્સ (LBL) રીગ્રેશન: આ એજ રીગ્રેશન અથવા PLR કરતાં આગળ જઈને, મૃત્યુ પછીના અનુભવો અને આત્માના બે જન્મો વચ્ચેના સમય ("આત્માની દુનિયા") ના અનુભવો તરફ લઈ જાય છે. આમાં આત્માના સાથીઓ, માર્ગદર્શકો, જીવનની સમીક્ષા અને આગામી જન્મની યોજના જેવા આધ્યાત્મિક તત્વોનો સમાવેશ થાય છે.
વૈજ્ઞાનિક પરિપ્રેક્ષ્ય
પાસ્ટ લાઈફ રીગ્રેશનની વૈજ્ઞાનિક સમુદાય દ્વારા મોટે ભાગે સંશય સાથે જોવામાં આવે છે. મુખ્ય આક્ષેપો નીચે મુજબ છે:
- કલ્પનાશીલ નિર્માણ: વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે હિપ્નોટિક ટ્રાન્સમાં વ્યક્તિનું મન ફિલ્મો, પુસ્તકો, ઇતિહાસની વાર્તાઓ અને સાંભળેલી બાબતોના આધારે વિગતો ગૂંથી શકે છે.
- સૂચનશીલતા: હિપ્નોસિસ હેઠળ વ્યક્તિ હિપ્નોટિસ્ટની અપેક્ષાઓ અને સૂચનો પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ બને છે, જેથી તે પૂર્વજન્મની કથાઓ રચી શકે છે.
- સ્મૃતિની અવિશ્વસનીયતા: માનસશાસ્ત્ર દર્શાવે છે કે માનવ સ્મૃતિ અત્યંત નાજુક અને રચનાત્મક હોય છે; તે વાસ્તવિક અનુભવો અને કલ્પના વચ્ચેનો તફાવત કરવામાં નિષ્ફળ થઈ શકે છે.
- સાબિતીનો અભાવ: પૂર્વજન્મની યાદોની ઐતિહાસિક રીતે ચકાસણી કરવી અઘરી છે અને મોટાભાગના કેસોમાં નિશ્ચિત પુરાવા નથી મળતા.
તથાપિ, કેટલાક સંશોધકો, જેમ કે ડૉ. ઇયાન સ્ટીવન્સન (અને પછી જિમ ટકર) ના રી-ઇનકાર્નેશન રિસર્ચ જેવા અભ્યાસો, એવા બાળકોના કેસો રજૂ કર્યા છે જેઓ વિસ્તૃત અને ચકાસી શકાય તેવી પૂર્વજન્મની યાદો ધરાવતા હતા. આવા કેસો, ખાસ કરીને ભારત જેવા દેશોમાં, વૈજ્ઞાનિક ચર્ચાનું વિષય બન્યા છે.
પુનર્જન્મ સંશોધન અને ભારતીય સંદર્ભ
પુનર્જન્મનો વિચાર હિંદુ, જૈન, બૌદ્ધ અને સિક્ખ ધર્મોમાં એક મૂળભૂત સિદ્ધાંત