Hypnoos
Hypnoos (greikkakielân *hypnos* 'uni') lii táválávt kuvvâmuš, et tot lii muštâldâhâmâšlâš stiimulâšvuođâ tehnik, mast lii ohtâ persoonâ (hypnotiseerij) njuámmám teevstâid já västidmehijd, moh uáinojeh toos, kote lii hypnoosist (hypnotiseeruv). Taan tehnikân puáhtá luáštittiđ uáinuid, jottee persoonâ lii jieijâs uáinuin uáli jiešvuođâlâš, mut tot ij lah táválâš tääsi. Hypnoosist lii táválávt rauhâlâš já jiešvuođâlâš tábáhtus, já tot puáhtá kevttiđ pargoost, ko persoonâ lii jiešvuođâlâš já hyenes.
Määttih
Hypnoos lii muštâldâhâmâšlâš stiimulâšvuođâ tehnik, mast hypnotiseerij njuámmám persoonâ uáinuid já reaktiovijd. Hypnoosist persoonâ lii táválávt rauhâlâš já uáli koncentrástum, mut tot ij lah unes. Hypnoosist persoonâ puáhtá uáinuiđ táválâš uáinuin uáli ereslágánubáid tiätuid, já tot puáhtá meiddei muštâliđ tiätuid, maid tot ij táválávt muštâl. Hypnoos lii táválávt jiešvuođâlâš tábáhtus, já tot ij lah táválâš tääsi.
Historjá
Máilmmi historjá
Hypnoos historjá lii kukkodâssân ennuv ennuv. Ovdâmerkkân Egyptlijd já kreikkaliih keđgiin láá kavnum čuágáldâhah, moh kuleh hypnoosân. 1700-lovvoost saksalâš lääkkee Franz Anton Mesmer vuáđudij "mesmerism", mii lâi ovdâsteijee hypnoosân. 1800-lovvoost skotlandlâš lääkkee James Braid vuáđudij sänán "hypnosis". 1900-lovvoost hypnoos šoodâi uáli táválâš tehnikân pargoost já lääkkempargoost.
Suomâ historjá
Suomâst hypnoos lii lamaš táválâš 1900-lovo aalgâst. Ovdâmerkkân lääkkee Väinö Auer lâi suomâ hypnoos pioneereid. Suomâ lääkkeehiärrá já psykologeh láá kevttâm hypnoos pargoost ive 1950-lovvoost rääjist. Suomâst lii lamaš uáli táválâš kevttiđ hypnoos lääkkempargoost, ovdâmerkkân kivâ já stressân. Suomâ hypnoos seervi (Suomen Hypnoosiyhdistys) vuáđudui ive 1983, já tot lii pargoost hypnoosist Suomâst.
Tyeppih
Hypnoosist láá ennuv ereslágánâš tyeppih. Táválávt hypnoos puáhtá jyehiđ kuulmâ tyeppân: klassiklâš hypnoos, Ericksonlâš hypnoos já modern hypnoos. Klassiklâš hypnoos lii táválávt direktiivlâš, mast hypnotiseerij njuámmám persoonâ teevstâid. Ericksonlâš hypnoos lii uáli epädirektiivlâš, mast hypnotiseerij njuámmám persoonâ metaforijd já historjijd. Modern hypnoos lii kove hypnoos, mast kevttâjeh koveid já video.
Meiddei lii ohtâ ereslágánâš hypnoos, mii nomâttuu regressiohypnoos. Taan hypnoost persoonâ puáhtá muštâliđ ovdâmerkkân párnáááigijd tiätuid. Regressiohypnoos lii Suomâst uáli táválâš, mut tot lii meiddei kiävtun.
Tiettuu tutkâmuš
Tiettuu tutkâmuš hypnoosist lii lamaš uáli älgim. Ovdâmerkkân tutkâmuš mield hypnoos puáhtá luáštittiđ aivoid funktsioonid. Hypnoosist aivoij funktsioonid láá uáli ereslágánubááh ko táválâš ääigi. Ovdâmerkkân hypnoosist aivoij oksâldâh lii uáli ennuv. Tiettuu tutkâmuš mield hypnoos puáhtá kevttiđ pargoost, ovdâmerkkân kivâ já stressân. Suomâst lii lamaš ennuv tutkâmuš hypnoosist, ovdâmerkkân Helsig ollâopâttuv já Kuopio ollâopâttuv.
Keejâ meiddei
Hypnoos puáhtá kevttiđ ennuv ereslágánâš keejijd. Táválávt hypnoos kevttâjeh pargoost, ovdâmerkkân kivâ já stressân. Hypnoos puáhtá meiddei kevttiđ lääkkempargoost, ovdâmerkkân pelimpargoost já psykoterapian. Suomâst hypnoos lii lamaš uáli táválâš lääkkempargoost, já tot lii meiddei kiävtun pelimpargoost.
Meiddei hypnoos puáhtá kevttiđ persoonâlâš pargoost, ovdâmerkkân uáinuin pargoost já motivatiost. Hypnoos puáhtá meiddei kevttiđ kielâpargoost, ovdâmerkkân kielâoppâmist.
Suomâ laahâstâh
Suomâst hypnoos lii laahâstâlâš, mut tot lii meiddei kiävtun. Suomâ lääkkeehiärrá mield hypnoos puáhtá kevttiđ pargoost, mut tot ij lah táválâš lääkkemteknik. Hypnoosist persoonâ lii táválávt jiešvuođâlâš, já tot ij lah táválâš tääsi. Suomâst hypnoos puáhtá kevttiđ pargoost, mut tot ij lah táválâš lääkkemteknik.
Suomâst hypnoos lii kiävtun lääkkempargoost, já tot lii meiddei kiävtun pelimpargoost. Suomâ lääkkeehiärrá mield hypnoos puáhtá kevttiđ pargoost, mut tot ij lah táválâš lääkkemteknik.
Kulttuurlâš suhâvuotâ
Suomâst hypnoos lii lamaš uáli táválâš kulttuurist. Ovdâmerkkân suomâlâš televisiost láá lamaš ennuv hypnoos ohjelmid. Suomâst hypnoos lii meiddei lamaš uáli táválâš lääkkempargoost. Suomâlâš kulttuurist hypnoos lii lamaš uáli táválâš, já tot lii meiddei kiävtun.
Inari sämmilij kulttuurist hypnoos ij lah lamaš uáli táválâš. Inari sämmiliih láá lamaš kevttâm ereslágánâš tehnikijd, ovdâmerkkân noaidi tehnikijd. Noaidi tehnikij mield persoonâ puáhtá uáinuiđ ereslágánubáid tiätuid. Inari sämmilij kulttuurist hypnoos lii lamaš uáli uđđâ, mut tot lii meiddei kiävtun.
Suomâ táválâš praktiseerijeh
Suomâst láá lamaš ennuv táválâš hypnoos praktiseerijeh. Ovdâmerkkân lääkkee Väinö Auer lâi suomâ hypnoos pioneereid. Meiddei lääkkee Mikko Vesterinen lii lamaš uáli táválâš hypnoos praktiseerije. Vesterinen lii lamaš kevttâm hypnoos lääkkempargoost, ovdâmerkkân kivâ já stressân.
Meiddei psykolog Tarja-Leena Väänänen lii lamaš uáli táválâš hypnoos praktiseerije. Väänänen lii lamaš kevttâm hypnoos psykoterapian, ovdâmerkkân pelimpargoost.
Inari sämmilij koostâst lii lamaš uáli uđđâ hypnoos praktiseerij. Ovdâmerkkân Anne-Maria Magga lii lamaš kevttâm hypnoos pargoost, ovdâmerkkân kielâpargoost. Magga lii lamaš kevttâm hypnoos inarinsämikielâ oppâmist.