Hipnotismu

Hipnotismu (kutoka neno la Kigiriki hypnos linalomaanisha usingizi) ni hali ya kubadilika kwa fahamu ambayo inajumuisha uzingatiaji uliojikita, uwezekano wa kubadilika kwa ufahamu, na kuongezeka kwa usikivu kwa ushauri. Mara nyingi hufafanuliwa kama mchakato wa ushirikiano kati ya mtu (mtekelezaji) na mwingine (mtekelezwaji) ambapo mtekelezaji hutumia mawasiliano ya kimaumbile na ushauri ili kusababisha mabadiliko katika hisia, maono, hisia, kumbukumbu, au tabia ya mtekelezwaji. Katika muktadha wa matibabu, hutumiwa kama zana ya kisaikolojia.

Ufafanuzi

Hipnotismu si usingizi wala hali ya kutokuwepo kwa fahamu. Badala yake, ni hali ya kuzingatia kwa kina na uwezekano wa kubadilika kwa mtazamo. Katika hali hii, mtu anaweza kuwa na uwezo mkubwa wa kukubali ushauri, kufanya kazi na kumbukumbu, au kudhibiti majibu fulani ya mwili na akili ambayo hayana uwezo wa kawaida. Mchakato wa kuleta hali hii hujulikana kama ufufuaji, na hutumia mbinu kama kutoa maelekezo ya kuridhika, kuzingatia kitu kimoja, na kupumua kwa kina. Wataalamu wanasisitiza kuwa hipnotismu ni mchakato wa ushirikiano na si uwezo wa kudhoofisha utashi wa mtu.

Historia

Historia ya hipnotismu ina mizizi ya kale duniani kote. Matumizi ya hali zinazofanana na hipnotismu yanaonekana katika matibabu ya zamani ya Wagiriki katika temples of Asclepius na katika mazoezi ya dini na uzazi nchini India na Misri. Katika karne ya 18, daktari wa Ujerumani Franz Mesmer alianzisha nadharia ya "magnetismu ya binadamu" au "mesmerismu," ambayo ilikuwa msingi wa kisasa wa hipnotismu. Daktari wa Uingereza James Braid ndiye aliyeleta neno "hipnotismu" mnamo karne ya 19 na kuanzisha utafiti wa kisayansi.

Katika Afrika Mashariki, mbinu zinazofanana na hipnotismu zimekuwepo katika mila na desturi za jadi kwa muda mrefu. Waganga wa jadi, kama waganga wa Kinyamwezi au waganga wa Kikuyu, walitumia ngoma, kuimba, na dawa za asili kuwaleta watu katika hali tofauti za fahamu kwa ajili ya matibabu au sherehe za kitamaduni. Mbinu hizi, zilizojulikana kama kutafakari kwa jadi au kutumbuizwa kwa mila, zililenga kusawazisha roho, mwili, na jamii. Ujio wa hipnotismu ya kisasa katika eneo hili ulifuata baada ya uhuru, hasa kupitia wahadhiri wa kisaikolojia na watabibu wa akili waliosoma nje.

Aina

Hipnotismu inaweza kugawanywa katika aina mbalimbali kulingana na lengo na mtindo wa utekelezaji:

Hipnotismu ya Kitabibu: Hutumiwa na wataalamu wa afya ya akili (kama wanasaikolojia, madaktari) kwa matibabu ya hali kama wasiwasi, unyogovu, kuvuta sigara, na udhibiti wa maumivu. Inahusisha mbinu za kina za kufufua na kufanya kazi na sababu za msingi za tatizo.
Hipnotismu ya Kistaajabu: Hutumiwa katika burudani, kama vile kwenye jukwaa au runinga, kwa ajili ya kuonyesha uwezo wa kushangaza wa akili. Hii haikusudiwi kwa matibabu.
Hipnotismu ya Kibinafsi: Hii ni hali ya kujifufua mwenyewe, ambapo mtu hujifunza mbinu za kujiingiza katika hali ya kuzingatia kwa kina ili kuboresha uwezo wao, kupunguza msongo, au kujifunza haraka.
Hipnotismu ya Kurudi Nyuma: Inahusisha kumwongoza mtekelezwaji "kurudi nyuma" kwa wakati ili kukumbuka na kufanya kazi na tukio la zamani. Soma zaidi katika makala ya Hipnotismu ya Kurudi Nyuma.
Hipnotismu ya Kijamii (Ericksonian): Iliyoanzishwa na Milton H. Erickson, hutumia hadithi, mafumbo, na ushauri wa moja kwa moja kulingana na mahitaji ya mtekelezwaji.

Utafiti wa Kisayansi

Utafiti wa kisayansi wa hipnotismu umeonyesha kuwa ni jambo halisi la kineurobiolojia. Vipimo vya utafiti wa kuchunguza mawazo (fMRI) vimeonyesha mabadiliko maalum katika shughuli za ubongo, hasa katika eneo la mtandao wa hali ya chini, ambalo linahusika na uzingatiaji wa ndani na kukumbuka. Utafiti umeonesha kuwa watu wana usikivu tofauti kwa hipnotismu; baadhi huingia kwa urahisi (highly suggestible) wakati wengine si rahisi.

Hali ya hipnotismu sio hali ya kawaida ya usingizi, bali ni hali ya ufahamu uliojikita. Utafiti umeunga mkono matumizi yake kama tiba ya ziada kwa:

Udhibiti wa maumivu, hasa katika upasuaji na baada ya upasuaji.
Kupunguza dalili za mnyogovu na msongo.
Kusaidia katika kubadili tabia, kama vile kulevya.
Kuboresha utendaji katika michezo na sanaa.

Chuo Kikuu cha Nairobi na Taasisi ya Afya ya Akili ya Moi nchini Kenya zimekuwa na vitengo vidogo vya utafiti vinavyochunguza matumizi ya mbinu za kisaikolojia kama hipnotismu katika muktadha wa Kiafrika.

Matumizi

Katika Afrika Mashariki, hipnotismu inatumika katika nyanja kadhaa:

Afya ya Akili: Wahudumu wa afya ya akili wanaitumia kwa wateja wenye PTSS (kutokana na ghasia, ajali), fobia, na hofya. Inasaidia kufungua na kusindika kumbukumbu chungu nzima.
Matibabu ya Jumla: Katika hospitali kadhaa, inatumika kama njia ya kudhibiti maumivu ya wagonjwa wa saratani, kupunguza haja ya dawa za kulevya, na kusaidia katika utayarishaji wa upasuaji.
Maendeleo ya Kibinafsi: Mashindano ya biashara na mafunzo ya uongozi mara nyingi hujumuisha vipindi vya hipnotismu ya kikundi ili kuongeza ujasiri, kupunguza hofu ya kusema hadharani, na kuboresha umakini.
Michezo: Wawezeshaji wa michezo katika vituo vya mafunzo vya kitaifa hufundisha wanariadha mbinu za kujifufua ili kuboresha utendaji na kudhibiti wasiwasi wa mashindani.
Sheria: Katika baadhi ya kesi, hipnotismu imetumika kusaidia mashahidi kukumbuka maelezo ya tukio la uhalifu, ingumwe kuna mabishano kuhusu uhalali wake katika mahakama.

Hali ya Kisheria katika Afrika Mashariki

Hali ya kisheria ya hipnotismu inatofautiana katika nchi za Afrika Mashariki:

Kenya: Hakuna sheria maalum inayodhibiti hipnotismu. Matumizi ya kitabibu yanafanywa na wataalamu waliosajiliwa (wanasaikolojia, madaktari) chini ya mamlaka ya bodi za kitaifa za usajili. Matumizi ya kistaajabu yanahitaji kibali cha Baraza la Censorship la Kenya ikiwa yatafanywa hadharani.
Tanzania: Sheria za afya ya akili hazitaji hipnotismu wazi, lakini inakubaliwa ikiwa inafanywa na mtaalamu aliyeidhinishwa. Wizara ya Afya ina miongozo ya jumla kuhusu tiba mbadala na ziada.
Uganda: Tawi la Uganda Psychological Association linatoa miongozo ya maadili kwa matumizi ya hipnotismu katika utafiti na matibabu. Matumizi yasiyo ya kitabibu yanaweza kuhitaji kibali kutoka kwa serikali za mitaa.
Rwanda na Burundi: Udhibiti bado haujakua. Matumizi mengi yanafanywa katika mazingira ya kibinafsi na kliniki za kibinafsi, na mara nyingi huchanganywa na mbinu za jadi za kitiba.

Kwa ujumla, hipnotismu ya kitabibu inakubalika ikiwa inafanywa na mtaalamu mwenye leseni. Kuna haja ya uainishaji zaidi wa kisheria ili kulinda umma dhidi ya watu wasio na sifa.

Mtazamo wa Kitamaduni

Mtazamo wa jamii kuhusu hipnotismu katika Afrika Mashariki ni mchanganyiko wa uvumi, wasiwasi, na ukaribu.

Uhusiano na Tiba ya Jadi: Watu wengine, hasa katika maeneo ya vijijini, huona hipnotismu ya kisasa kama toleo jipya la uwezo wa mganga wa jadi wa kuingiza watu katika hali tofauti za fahamu. Hii inaweza kuifanya ikubalike zaidi.
Ushirikiano na Dini: Makundi ya Kikristo ya kimsingi mara nyingi huona hipnotismu kama hatari na inayohusishwa na uchawi au nguvu za shetani, hasa aina ya Hipnotismu ya Kurudi Nyuma inapohusishwa na "kukumbuka" maisha ya zamani. Hii inasababisha upinzani.
Uvumi na Ushahidi wa Kina: Baadhi ya watu bado wanaamini kuwa hipnotismu ni "kudhoofisha utashi" au "kudanganywa," hasa kutokana na taswira katika filamu za Kihollywood. Hata hivyo, wale walioshauriwa na mtaalamu mwenye ujuzi mara nyingi huleta ushahidi wa matokeo chanya, hasa katika kupona kwa tabia na udhibiti wa maumivu.
Upendeleo wa Vijana: Kizazi kipya, kinachozungumza Kiswahili na Kiingereza na kinaelewa sayansi, kinaikubali hipnotismu kama zana halali ya kisaikolojia, hasa kwa masuala ya afya ya akili ambayo bado yana stigma katika jamii.

Watendaji Mashuhuri kutoka Afrika Mashariki

Dk. Catherine N. Mwangi (Kenya): Mwanasaikolojia mhitimu wa Chuo Kikuu cha Nairobi na mwanzilishi wa Tiba ya Akili ya Kisasa, kliniki inayojumuisha hipnotismu kwa matibabu ya PTSS na mzigo wa kisaikolojia kwa wakimbizi.
Bw. Rajab S. Mwinshehe (Tanzania): Mtaalamu wa maendeleo ya kibinafsi na mwanzilishi wa Kituo cha Ufanisi cha Kibinafsi huko Dar es Salaam. Anafanya mafunzo ya kikundi kwa viongozi wa biashara kwa kutumia mbinu za hipnotismu ya Ericksonian.
Dk. James O. Okello (Uganda): Daktari wa akili na mwandishi wa kitabu Akili na Mila. Anachunguza matumizi ya hipnotismu katika matibabu ya watu wenye matatizo ya kutumia dawa za kulevya, akijaribu kuunganisha na dhana za kitamaduni za uzima.
Bi. Amina F. Ahmed (Kenya): Mkufunzi wa utendaji wa wanariadha na mwanachama wa Shirika la Kitaifa la Sanaa na Michezo. Anawafundisha wanariadha wa kitaifa mbinu za kujifufua na kuona kwa akili (visualization).
Mzee Simba Nkomo (jina la kisanii, Tanzania): Mganga wa jadi kutoka Mwanza aliyejifunza mbinu za hipnotismu za kisasa na kuzichanganya na mazoezi yake ya kitiba. Anajulikana kwa matibabu ya hali ya wasiwasi kwa kutumia mbinu hizi mchanganyiko.

Tazama Pia

Marejeo

Template:Reflist

Viungo vya Nje