Hipnusis
Hipnusis (kastilla simipi: hipnosis) nisqaqa kayninpi mana yuyay chinkachispa, ch'ulla yuyayman kutichiy atiy, chaypi runaqa yanapasqa suyayninwan, rimasqa yuyaykunawan ima, kikinkunata allinta ruwanapaq, hampinapaqpas, yanapakun. Kaypiqa, Boliviapi, hipnusis nisqaqa mana hampi kamachiywan riqsichisqa kaspa, achka hampikamayuqkunap, yachayniyuq runakunap llamk'ayninkunapi llamk'achisqam.
Suti ch'uyanchanapaq
Hipnusis nisqaqa grigu simimanta hypnos (puñuy) nisqamanta hamun. Mana puñuypi kaspa, kikin yuyaypi ch'ulla t'uqyaypi kaspa, chaypi yanapasqa rimakuykunawan, yuyaykunawan ima, kikinman allinta ruwanapaq, hampinapaqpas yanapakun. Ch'ulla yuyay (kastilla simipi: trance) nisqa kaypiqa mana yuyay chinkachisqachu, aswanpas kikinpa yuyayninkunata, munayninkunata allinta uyariy atiyniyuq kayninchik.
Wiñay kawsay
Tukuy pachapi
Hipnusispa qallariyninqa achka pachakwatakunap ñawpaqninpi, achka runa llaqtakunapi, hampikamayuqkunap, yachaqkunap llamk'ayninkunapi rikurirqan. Franz Anton Mesmer (1734–1815), Austria mama llaqtayuq hampikamayuq, animal magnetism nisqa yuyayta wakichirqan, chaymanta hipnusispa yachaynin wiñarirqan. 19 kaq pachakwatapi, James Braid, Inlatirra mama llaqtayuq hampikamayuq, neuro-hypnotism nisqa sutita qurirqan, yachaypaq allinta ch'uyancharirqan.
Boliviapi
Boliviapi, hipnusis nisqaqa 20 kaq pachakwatapi, aswan qhapaq llaqtakunapi, La Paz, Cochabamba, Santa Cruz llaqtakunapi, yachayniyuq hampikamayuqkuna hamut'asqankurayku astawan riqsisqa kayta qallarirqan. Colegio de Psicólogos de Bolivia nisqaqa kay yachayta llamk'achiq hampikamayuqkunata qatispa, hayñikunata, yachay wasikunatapas qun. Kay pachapi, achka runakunaqa hampi yachaywan tinkuchisqa hampikamayuqkunata maskanku, chaykunap hipnusista hampinapaq llamk'achisqankuta.
Hipnusiskuna rikch'aqkuna
Achka hipnusiskuna rikch'aqkunam kachkan:
- Yanapasqa Hipnusis (Guided Hypnosis): Huk runap yanapasqan, rimasqan qillqakunawan ch'ulla yuyayman kutichiy. Kayqa aswan achka llamk'achisqa.
- Kikinpa Ruwasqan Hipnusis (Self-Hypnosis): Runap kikinkunata ch'ulla yuyayman kutichisqan, yanapa mana kaqlla. Kaytaqa yachachiy atikun.
- Ericksonpa Hipnusisnin (Ericksonian Hypnosis): Milton H. Erickson sutiyuq hampikamayuqpa kamarisqan, mana diriktupuni nisqa, aswan pukllay rimaykunawan llamk'achisqa.
- Ñawpaqman Kutiriy Hipnusis (Regression Hypnosis): Kaypi astawan riqsichiy. Runata ñawpaq pacha kawsayninman kutichiy, hampinapaq, yachanapaqpas.
- Hampikamayuqpa Hipnusisnin (Clinical Hypnosis): Hampikamayuqkunap, hampikamayuq psicologokunap llamk'achisqan, nanaykunata, manchaykunata, ima hampinapaq.
Yachay sunturpi llanchiykuna
Tukuy pachapi yachay sunturkunaqa hipnusista estudianku, kaypi ruwasqankuta riqsichispa. American Psychological Association (APA) nisqaqa hipnusista hampikamayuqkunap llamk'achinankupaq allin kasqanta riqsichin, aswan nanaykunata, manchaykunata, cigarro mikhuyta saqinapaq, ima. Yachaykunaqa sut'inchanku ch'ulla yuyaypi kaspa, runaqa yuyay chinkachisqachu, aswanpas kikinpa yuyayninkunata uyariy atiyniyuq kayninchik, chaywanpas yanapasqa rimakuykunata kasukuy atiyniyuq kayninchik.
Llamk'achiykuna
Hipnusisqa achka llamk'achiykunapi llamk'achin:
- Hampi Psicología (Clinical Psychology): Manchaykunata (fobias), nanaykunata (dolor crónico), estres, llakikuy (depresión), sinchi mikhuy (trastornos alimenticios) nisqakunata hampinapaq.
- Hampi Medicina:
- Yachaychay (Pedagogía): Yachakuyta kallpachanapaq, manchayta chinkachinapaq.
- Deportepi: Kallpachakuyta, yuyayta kallpachanapaq.
- Kawsay Taripay (Life Coaching): Munayniyokunata taripanapaq, kikinmanta allin kayta wiñachinapaq.
Boliviapi kamachiy kaynin
Boliviapi, hipnusis nisqaqa mana huk hampi kamachiywan riqsichisqa hampinapaq llamk'achiy. Chaywanpas, Ministerio de Salud y Deportes nisqa hipnusista hampikamayuqkunalla, psicologokunalla, hampikamayuqkunalla llamk'achinankupaq kamachikun. Huk runakunaqa, mana yachayniyuq kaspa, mana allinta llamk'achiptinku, nanayta, pantasqata ruwayta atinku. Chayrayku, hipnusista hampinapaq maskaspaqa, Colegio de Psicólogos de Bolivia nisqapi huk sutiyuq hampikamayuqta maskay tiyan, chaykunapas licencia nisqayuq kanku.
Runakunap yuyaynin
Boliviapi, hipnusismanta yuyaykunaqa huk hinam. Achka runakunaqa, hampi yachaywan tinkuchisqa hampikamayuqkunata maskanku, chaykunap hipnusista llamk'achisqankuta. Huk runakunaqa, mana riqsispa, manchakunku, icha yachaypaq llamk'achisqanta yuyanku. Mediapi, telenovelakunapi, hipnusista pantasqalla ruwaypi rikuchiptinku, pantasqa yuyayta wiñachinku. Chaywanpas, achka llaqtakunapi, yachay wasikunapi, hayñikunapi, hipnusismanta yachachikuykunam kachkan, chaywan ch'uyanchanankupaq.
Boliviapi riqsisqa llamk'aqkuna
Boliviapi, hipnusista yachayniyuq hampikamayuqkuna, psicologokuna llamk'achinku. Kaypi huk sutikuna:
- Dr. Javier Prado (La Paz): Hampikamayuq psicologo, hipnusista hampikamayuq, achka watakuna hipnusismanta yachachiq, Instituto Boliviano de Hipnosis Clínica nisqap kamariqnin.
- Dra. María Elena Gutierrez (Cochabamba): Psicologa, nanay hampikamayuq (terapeuta del dolor), hipnusista llamk'achisqan, aswan nanaykunata hampinapaq.
- Lic. Carlos Fernández (Santa Cruz): Psicologo clínico, Asociación Boliviana de Terapias Alternativas nisqapi llamk'aq, hipnusista, estres, manchaykunatapas hampin.
- Centro de Hipnosis y Psicoterapia Integrativa (La Paz): Huk tantanakuymi, achka hampikamayuqkunayuq, hipnusista, psicoterapia nisqakunata huñuspa hampinku.
Kay hampikamayuqkunaqa, hayñikunatapas, yachay wasikunatapas qunku, runakunata hipnusismanta, kikinmanta allin kaymanta yachachinankupaq.