මෝහනය
Template:භාවිතය මෝහනය (ඉංග්රීසි: Hypnosis) යනු අධික අවධානය සහ සාන්ද්රණයේ තත්වයක් වන අතර, එය තුළ පුද්ගලයෙකුට යෝජනාවන්ට වැඩි ප්රතිචාර දැක්වීමේ හැකියාවක් ඇති වේ. මෙය බොහෝ විට "ට්රාන්ස්" තත්වයක් ලෙස හැඳින්වෙන අතර, එය ස්වාභාවිකවම සිදුවන මානසික තත්වයක් වන අතර එය අනිකුත් මානසික තත්වයන්ගෙන් (නිදි, අවදි) වෙනස් වේ. මෝහනය සාමාන්යයෙන් මෝහන විද්යාව හෝ මෝහන චිකිත්සාව ලෙස හැඳින්වෙන විෂයයක කොටසක් ලෙස භාවිතා වේ. මෙම ක්රියාවලිය සාමාන්යයෙන් මෝහනකරුවෙකු විසින් මූලිකත්වය ගනිමින්, වචන, අදහස් හෝ කර්මාන්ත යොදා ගනිමින් සිදු කරනු ලබයි. මෝහනය යනු නින්ද හෝ අඥාන තත්වයක් නොවන අතර, එය අවධානය අධික ලෙස කේන්ද්රගත වූ, විවෘත අවබෝධයක් සහිත තත්වයකි.
නිර්වචනය
මෝහනය සඳහා එක් සර්වත්ර නිර්වචනයක් නොමැති නමුත්, එය බහුලව පිළිගැනෙන්නේ "යෝජනාත්මකත්වයට වැඩි ප්රතිචාර දැක්වීමේ හැකියාවක් ඇති කරන, අධික අවධානය සහ සාන්ද්රණයේ තත්වයක්" ලෙසයි. මෝහනකරණය යනු මෙම තත්වය ඇති කිරීමේ ක්රියාවලියයි. මෝහනයේදී පුද්ගලයාගේ අවධානය එතරම් කේන්ද්රගත වී ඇති බැවින්, මනස තුළ පවතින තර්කානුකූල, විචාරශීලී සිතුවිලි (චේතනා මනස) තාවකාලිකව පසෙකට ගොස්, අවිචේතන මනස වැඩිපුර ක්රියාකාරී වේ. මෙමගින් යෝජනාවන් (සංකල්ප, අදහස්, රූප) සෘජුවම පිළිගැනීමට හා ක්රියාත්මක කිරීමට හැකියාව ලැබේ. කෙසේවෙතත්, මෝහනය යනු නින්දක් නොවන බවත්, පුද්ගලයා සම්පූර්ණයෙන්ම අවධානයෙන් සිටින බවත් වැදගත්ය. මෝහනය යනු පාලනයක් නොව, සහයෝගීතාවයක් බව මෝහන විශේෂඥයින් අවධාරණය කරයි. පුද්ගලයෙකුට ඔහුගේ හෝ ඇයගේ සදාචාරාත්මක මූලධර්ම හා අභිප්රායන්ට විරුද්ධ යමක් කිරීමට මෝහනය මගින් බලකළ නොහැක.
ඉතිහාසය
ගෝලීය පසුබිම
මෝහනයේ මූලාරම්භය පුරාණ සමාජවලට දිව යයි. ඊජිප්තු, ග්රීක සහ රෝමානු සභාවන්හි "නිද්රා දේවමාළිගා" වලදී, පූජකවරුන් යෝජනාත්මක තත්වයන් ඇති කර ගෙන චිකිත්සා කිරීමේ ක්රම භාවිතා කළහ. 18වන සියවසේදී ජර්මානු වෛද්ය ෆ්රාන්ස් ඇන්ටන් මෙස්මර් විසින් "පෘථිවි චුම්බකත්වය" හෝ "ප්රාණී චුම්බකත්වය" පිළිබඳ ඔහුගේ න්යාය හඳුන්වා දුන් අතර, එය මෙස්මරිසම් ලෙස නම් කෙරිණි. ඔහුගේ න්යාය විද්යාත්මක නොවූවද, යෝජනා හා මනසේ බලපෑම ගැන අවධානය යොමු කිරීමට එය හේතු විය. 19වන සියවසේදී බ්රිතාන්ය වෛද්ය ජේම්ස් බ්රේඩ් විසින් "නියුරෝ-මෝහනය" යන යෙදුම පළමුවරට භාවිතා කරමින්, මෙම තත්වය විද්යාත්මකව පරීක්ෂා කිරීම ආරම්භ කළේය. ඔහුගේ නමෙහි ග්රීක මූලය හිප්නොස් (නින්දේ දෙවියා) වීම නිසා "මෝහනය" යන පදය බිහි විය. පසුව, 20වන සියවසේදී, මිල්ටන් එරික්සන් වැනි මනෝචිකිත්සකවරුන් විසින් වඩාත් සහජ හා අපරෝක්ෂ ක්රම භාවිතා කරමින් නවීන මෝහන චිකිත්සාවේ පදනම ඇති කළහ.
ශ්රී ලංකාවේ ඉතිහාසය හා සම්භවය
ශ්රී ලංකාවේ මෝහනයේ ඉතිහාසය සම්ප්රදායික සිද්ධි වෛද්ය ක්රම, ආගමික ක්රියාකාරකම් සහ බටහිර මෝහන විද්යාවේ ආගමනය යන ඒවායේ සංකලනයක් ලෙස දැකිය හැකිය. සම්ප්රදායික සිද්ධි වෛද්ය ක්රමවල ඇදහිල්ල, යාග, මන්ත්ර හා යෝජනාවන් මගින් රෝග සුව කිරීමේ අංග අඩංගු විය. මෙම ක්රියාවලින්හි රෝගියා ගැඹුරු ඇදහිල්ලක් හා යෝජනාත්මක තත්වයකට පත්වන අතර, එය මෝහන තත්වයක හැසිරීම් සමඟ සමානකම් දක්වයි. බුද්ධාගමේ භාවනා ක්රම විශේෂයෙන් සමථ භාවනාව, ගැඹුරු සාන්ද්රණයේ තත්වයක් ඇති කරන අතර එය මෝහන තත්වයට සමාන යැයි සමහරුන් විසින් සලකනු ලැබේ. කෙසේවෙතත්, භාවනාවේ අරමුණ හා දර්ශනය මෝහනයට වඩා වෙනස් වේ.
20වන සියවසේ මැද භාගයේදී, වෛද්ය හා මනෝවිද්යා ක්ෂේත්රයේ වර්ධනයත් සමඟ, බටහිර මෝහන විද්යාව ශ්රී ලංකාවට හඳුන්වා දෙනු ලැබීය. මුල් කාලීනව මෝහනය ප්රායෝගික කළ පුද්ගලයින් අතර වෛද්ය නිලි හේරත්, වෛද්ය එම්. වී. පී. පියරිස් වැනි වෛද්යවරුන් සිටියහ. ඔවුන් එය ප්රාථමික වශයෙන් දුම්පානය හැරදැමීම, බර කිරීම වැනි හැසිරීම්මය ගැටළු සඳහා භාවිතා කළහ. 1970-1980 දශකවලදී, මෝහනය පිළිබඳ ජනප්රිය අවධානය වැඩි වූ අතර, එය චිත්රපට, නාට්ය හා මාධ්ය මගින් නිරූපණය කෙරිණි. මෙම කාලය තුළදීම, මෝහනය පිළිබඳ විද්යාත්මක පර්යේෂණ හා අධ්යාපනික වැඩසටහන් ද ආරම්භ විය.
වර්ග
මෝහනය ක්රම කිහිපයකට වර්ගීකරණය කළ හැකිය:
- සම්මුඛ මෝහනය: මෙහිදී මෝහනකරුවා සහ මෝහනයට ලක්වන පුද්ගලයා සෘජුවම මුණගැසේ. මෙය වඩාත් පොදු ක්රමය වන අතර චිකිත්සා, ප්රතිකාර සඳහා බහුලව භාවිතා වේ.
- ස්වයං මෝහනය: පුද්ගලයෙකු විසින්ම තමාව මෝහනය කර ගැනීම. මෙය වීඩියෝ, ශ්රව්ය පටිගත කිරීම් හෝ ඉගෙනගත් ක්රමවේද භාවිතා කරමින් සිදු කළ හැකිය. ආතතිය කළමනාකරණය කිරීම, සාන්ද්රණය වැඩි කිරීම, නිදාගැනීමේ ගැටළු වලට යොදා ගනී.
- ප්රතිගාමී මෝහනය: මෝහනයේදී පුද්ගලයාගේ මතකය අතීත කාලයකට මෙහෙයවීම. මෙය බොහෝ විට අතීත චූදිත අත්දැකීම් හඳුනාගෙන සමනය කිරීමට භාවිතා කරයි. කෙසේවෙතත්, මෙම ක්රමය විවාදාත්මක වන අතර, අසත්ය මතකයන් ඇති කිරීමේ අවදානමක් ඇති බව විද්යාත්මකව සොයාගෙන ඇත. වැඩිදුර කියවන්න: ප්රතිගාමී මෝහනය.
- එරික්සනියන් මෝහනය / අපරෝක්ෂ මෝහනය: මිල්ටන් එරික්සන් විසින් සංවර්ධනය කරන ලද මෙම ක්රමයේදී, වඩාත් සහජ හා කථන ආකාරයකින් යෝජනා ලබා දෙනු ලැබේ. මෙය "කථනය කරමින් මෝහනය කිරීම" ලෙස සලකනු ලබන අතර, රෝගියාගේ අවිචේතන මනස සමඟ සෘජුවම සන්නිවේදනය කිරීම අරමුණු කරයි.
- බාහිර මෝහනය: මෙය ඉතා ගැඹ